Thalassodromeus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Thalassodromeus sethi door Mark Paul Witton, dubieus kijkend naar de vangstmethode der Schaarbekken

Thalassodromeus sethi is een pterosauriër behorend tot de groep van de Pterodactyloidea, die tijdens het vroege Krijt leefde in het gebied van het huidige Brazilië.

Naamgeving en beschrijving[bewerken]

Volgens Veldmeijer is de soort eigenlijk vernoemd naar Amon

De soort is in 2002 benoemd en beschreven door Alexander Kellner en Diogenes de Almeida Campos. De geslachtsnaam is afgeleid van het Klassiek Griekse thalassè, "zee" en dromeus, "hardloper", een verwijzing naar de vermeende levenswijze als door de golven scherende viseter. De soortaanduiding verwijst naar de Egyptische god Seth vanwege de overeenkomende hoofdtooi. André Jacques Veldmeijer heeft erop gewezen dat Kellner Seth vermoedelijk verwarde met de god Amon Ra die een veel sterker gelijkende kroon draagt.

DGM 1476-R

Het fossiel, holotype DGM 1476-R, is gevonden in de Santanaformatie en werd in 1983 verworven door Campos. De preparatie heeft zeer lang geduurd omdat het omhullende kalkgesteente geleidelijk in een zuurbad werd opgelost. Het bestaat uit een beschadigde schedel met onderkaken. De schedel heeft een lengte van 142 centimeter. De snuit draagt een enorme kam die in een rechte lijn schuin naar achteren tot ver over het achterhoofd doorloopt en vermoedelijk in twee punten eindigt. Deze kam bestaat uit de vergroeide praemaxillae en, aan de onderkant, voorhoofdsbeenderen; ertussen is een duidelijke beennaad. De onderkaken droegen geen kam en hadden een lengte van 68 centimeter. De kaken zijn tandeloos en vooraan puntig. De kaakranden zijn scherp. Er is vooraan een scherpe middennaad op het verhemelte dat achteraan echter tamelijk hol is. De oogkassen staan vrij laag. Het achterhoofd is relatief breed. De vleugelspanwijdte is geschat op 4,35 meter en het gewicht op zes à zeven kilogram.

Naast het holotype is ook nog een stuk onderkaak aan Thalassodromeus toegeschreven: DGM 1476-M. Dit duidt op een groter exemplaar met een onderkaaklengte van 82 centimeter, een vlucht van 5,3 meter en een gewicht van zo'n tien kilo.

"Thalassodromeus oberli"[bewerken]

Veldmeijer heeft een stuk onderkaak, SAO 251093, "Thalassodromeus oberli" genoemd, maar alleen in publicaties die niet geldig zijn voor de naamgeving, zoals zijn proefschrift, zodat de naam een nomen ex dissertatione of in het algemeen een nomen non rite publicatum gebleven is. De soortaanduiding verwijst naar de Zwitserse verzameling van Urs Oberli. In 2014 werd dit door Jaime Headden tot een apart geslacht gemaakt, Banguela.

"Thalassodromeus" sebesensis[bewerken]

In 2014 werd een klein Roemeens specimen, ODA-28 afkomstig van het Hațegeiland uit het Maastrichtien, ondanks een leeftijdverschil met de typesoort van tweeënveertig miljoen jaar benoemd als een volgende soort van Thalassodromeus: Thalassodromeus sebesensis. De soortaanduiding verwijst naar de vindplaats bij Sebeş. De soort heeft net als Thalassodromeus sethi een kam maar deze is speciaal uitgebreid op de snuit. De vondst zou wijzen op een laat overleven van de thalassodrominen dat weer gepaard zou zijn gegaan, in een proces van co-evolutie, met de ontwikkeling van bloeiende planten, waarvan deze pterosauriërs de vruchten zouden hebben gegeten.

Hetzelfde jaar nog werd in een publicatie aannemelijk gemaakt dat het vermeende pterosauriërfossiel in feite een stuk van het borstschild, een stuk rechterhypoplastron met het xiphiplastron, was van de schildpad Kallokibotion. De naamgevers bleven echter bij hun oorspronkelijke identificatie.

Fylogenie[bewerken]

Een model van de kop

Kellner plaatste Thalassodromeus in de Tapejaridae. Andere analyses echter tonen dat de soort meer verwant is aan Azhdarchidae. In ieder geval is hij nauw verwant aan Tupuxuara; sommige onderzoekers noemen hun gezamenlijke afstammingsgroep, klade, de Thalassodrominae.

De Britse onderzoekers David Martill en Darren Naish meenden in 2006 dat Thalassodromeus een soort was binnen het geslacht Tupuxuara maar herzagen hun mening al in 2007.

Levenswijze[bewerken]

Zoals Kellner de vangstmethode van Thallassodromeus zag

Kellner meende dat de soort met zijn scherpe kaken op de wijze der schaarbekken door de golven scheerde totdat hij op een vis stiet; die kaken zouden zelfs iedere andere vangstmethode hebben uitgesloten. Later onderzoek heeft aangetoond dat zo'n gedrag voor zo'n grote soort veel meer aan energie zou kosten dan het ooit aan voedsel zou kunnen opleveren. Bij de proeven werd de onderkaakvorm van DGM 1476-M, beschreven door Veldmeijer, gebruikt; hoewel die vrij smal was, had hij niet de extreme scherpte van de kaak van een schaarbek; ook het kaakgewricht toont geen duidelijk versterking om de krachten van een botsing met de prooi op te vangen. Een alternatieve voedselbron vormden wellicht vruchten.

De kam diende dus niet om het water te doorklieven maar ter communicatie binnen de soort of voor soortonderscheid met de andere in de levensgemeenschap voorkomende thalassodrominen. Misschien was hij daartoe fel gekleurd. Volgens Kellner wijst de aanwezigheid van een dicht vaatstelsel in de kam op een goede doorbloeding en een functie in de regeling van de lichaamstemperatuur.

Literatuur[bewerken]

  • Kellner A. W. A. and Campos D. A., 2002, "The function of the cranial crest and jaws of a unique pterosaur from the early Cretaceous of Brazil", Science vol. 297, no. 5580 19 July 2002, pp. 389–392
  • Veldmeijer, A.J., Signore, M. & Meijer, H.J.M., 2005, "Description of two pterosaur (Pterodactyloidea) mandibles from the lower Cretaceous Santana Formation, Brazil", DEINSEA 11: 67-86
  • Veldmeijer, A. J., 2006, Toothed pterosaurs from the Santana Formation (Cretaceous; Aptian–Albian) of northeastern Brazil, Proefschrift Universiteit Utrecht. p. 1-269
  • Stuart Humphries, Richard H. C. Bonser, Mark P. Witton, David M. Martill, 2007, "Did Pterosaurs Feed by Skimming? Physical Modelling and Anatomical Evaluation of an Unusual Feeding Method", PLoS Biol 5(8): e204. doi:10.1371/journal.pbio.0050204
  • Gerald Grellet-Tinner & Vlad A. Codrea, 2014, "Thalassodromeus sebesensis, an out of place and out of time Gondwanan tapejarid pterosaur", Gondwana Research, DOI: 10.1016/j.gr.2014.06.002
  • Dyke, G.J., Vremir, M., Brusatte, S., Bever, G., Buffetaut, E., Chapman, S., Csiki-Sava, Z, Kellner, A.W.A., Martin, E, Naish, D, Norell, M, Ősi, A, Pinheiro, F.L., Prondvai, E, Rabi, M, Rodrigues, T., Steel, L., Tong, H, Vila Nova B. C. & Witton, M., 2014, "Thalassodromeus sebesensis - a new name for an old turtle". Comment on "Thalassodromeus sebesensis, an out of place and out of time Gondwanan tapejarid pterosaur", Grellet-Tinner and Codrea. Gondwana Research
  • Vlad A. Codrea & Gerald Grellet-Tinner, 2014, "Reply to Comment by Dyke et al. on “Thalassodromeus sebesensis, an out of place and out of time Gondwanan tapejarid pterosaur" by Grellet-Tinner and Codrea (July 2014), DOI 10.1016/j.gr.2014.06.002" Gondwana Research (advance online publication) DOI: 10.1016/j.gr.2014.08.003
Thalassodromeus in Japan.jpg