The Planets

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

The Planets op.32 is een tussen 1914 en 1916 gecomponeerde zevendelige orkestsuite van de Engelse componist Gustav Holst. Ieder deel van de suite is vernoemd naar een planeet in ons zonnestelsel die op het moment van componeren bekend waren. Onze aarde wordt echter niet in muziek weergegeven. Vanaf de première tot heden is de suite één van de meest uitgevoerde Engelse muziekstukken, er zijn vele opnames van gemaakt en het werk heeft een grote invloed op andere muziekwerken gehad. De eerste complete uitvoering van de suite vond plaats op 15 november 1920 – London Symphony Orchestra o.l.v. Albert Coates – en daarvoor waren er enkele privé- en incomplete uitvoeringen geweest.

Opname van Gustav Holst

Instrumentatie[bewerken]

De suite is geïnstrumenteerd voor groot orkest: 4 fluiten (de 3de fluit dubbelt de eerste piccolo; de 4de fluitpartij de 2de piccolo en de altfluit); 3 hobo’s (de 3de hobo dubbelt de bashobo); één Engelse hoorn (althobo, cor anglais); drie klarinetten; één basklarinet; drie fagotten; één contrafagot; zes hoorns; vier trompetten; drie trombones; één tenortuba (eufonium); één bastuba; een slagwerksectie met 6 pauken (voor 2 musici); grote trom; kleine trom; bekkens; triangel; tam-tam; tamboerijn; glockenspiel; xylofoon; buisklokken; celesta; een orgel; 2 harpen, vrouwenkoor (verhouding sopranen – alten 2 op 1) en strijkers (in grote bezetting, minstens: 16 – 16 – 12 – 8 – 8).

Structuur[bewerken]

Het stuk is onderverdeeld in 7 delen:

  1. Mars - The Bringer of War
  2. Venus - The Bringer of Peace
  3. Mercury - The Winged Messenger
  4. Jupiter - The Bringer of Jollity
  5. Saturn - The Bringer of Old Age
  6. Uranus - The Magician
  7. Neptune - The Mystic

Holst’s originele titel is ‘7 stukken voor groot orkest’. De delen werden eerst alleen met het tweede deel van hun latere titel aangeduid. Dus bv. I ‘The Bringer of War’; II ‘The Bringer of Peace’ etc. De huidige namen werden voor de eerste incomplete uitvoering toegevoegd. De originele titel lijkt geïnspireerd te zijn op Arnold Schoenberg’s Fünf Orchesterstücke uit 1914; een partituur die Holst uitvoerig bestudeerde (en de enige van een andere componist die ooit in zijn bezit was). Een uitvoering van het stuk duurt ongeveer 50 minuten; Holst’s eigen opname uit 1926 duurt bijna 43 minuten. Bij de indeling van het stuk komt de vraag op waarom Holst koos voor de volgorde Mars, Venus, Mercurius, Jupiter in plaats van de volgorde in ons zonnestelsel. Een verklaring is dat dit de volgorde van een symfonie zou kunnen zijn qua tempo-indeling: Mars – Allegro; Venus – Andante; Mercurius – Allegretto/presto, scherzo en Jupiter: Allegro. Een andere uitleg is dat de volgorde van de dierenriem wordt gevolgd (in Engels): Aries, Taurus, Gemini, Sagittarius, Capricorn, Aquarius, Pisces. Een andere mogelijkheid is dat de drie aardse planeten ingedeeld zijn in volgorde verste afstand/dichtst op de zon en de gasplaneten in de volgorde dichts bij/meest veraf. Als men Jupiter als centrum van de suite neemt, spiegelen de andere delen elkaar: Mars is beweging, Neptune statisch; Venus is verhevenheid, Uranus vulgair; Mercury is licht en schertsend en Saturn is zwaar en ploegerig: uitleg van de muziekcriticus David Hurwitz. Holst heeft echter altijd geweigerd op de vraag om een uitleg in te gaan. Mogelijk volgde hij ‘gewoon’ zijn muzikale instinct. De speculatie dat hij Mars schreef als een reactie op het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog ontkende hij echter stellig waaraan hij toevoegde dat Mars reeds voor dat men een vermoeden van een oorlog kon hebben, was voltooid. Toch wordt Mars als een vooruitziende blik aangaande mechanische oorlogsvoering gezien. De oorspronkelijke partituur is in verschillende handschriften uitgewerkt. Dit komt doordat Holst leed aan neuritis in zijn rechter arm en veel pijn had met schrijven. Deze neuritis was ook de reden dat Holst voor militaire dienst – waar hij zich net als Ralph Vaughan Williams voor had opgegeven – werd afgekeurd. Het deel Neptune is één van de eerste muziekwerken dat een fade-out einde heeft. (Waarschijnlijk geldt Joseph Haydn als de uitvinder hiervan in zijn Afscheidssymfonie.) Holst schrijft voor dat het vrouwenkoor in dit laatste deel in een kamer naast de concertzaal dient te worden opgesteld waarbij de deur ervan zachtjes moet worden gesloten als de laatste maat van het stuk klinkt. De strijkers dienen dan zodanig te spelen dat er sprake is van afglijden naar een onhoorbaar ppppppppppppppppppp. Het is een magisch effect dat de suggestie wekt dat de luisteraar ons zonnestelsel verlaat.

Pluto[bewerken]

Toen Holst The Planets componeerde was Pluto nog niet ontdekt. Holst heeft nooit de intentie gehad Pluto-muziek toe te voegen aan zijn compositie. In 2000 bestelde de chef-dirigent van het Hallé Orchestra, Kent Nagano, bij de componist Colin Matthews een achtste deel dat de titel ‘Pluto, The Renewer’ kreeg. Om een overgang van Neptune naar Pluto te bewerkstelligen wijzigde Matthews het einde daarvan enigszins, iets wat niet veel bijval heeft gekregen. Van deze bewerking zijn enkele opnames gemaakt.

Arrangementen en stukken geïnspireerd op The Planets[bewerken]

  • Holst bewerkte de centrale melodie van Jupiter in 1921 en paste het qua tempo aan de tekst van een vaderlandslievend gedicht, ‘I vow to thee, my Country’, van Cycil Spring-Rice aan. Als lofzang, genaamd ‘Thaxed’, vond het haar weg in Ralph Vaughan Williams’ ‘Songs of Praise’ dat o.a. uitgevoerd werd tijdens de begrafenis van Diana, de Prinses van Wales;
  • Een duet voor piano vier handen door Holst zelf;
  • Arrangement voor 2 piano’s (1949 – Holst, Day, Lasker);
  • Een bewerking voor orgel door Peter Sykes;
  • Een bewerking voor (moog)synthesizers door Tomita;
  • Een arrangement voor brassband door Stephen Roberts;
  • Vele arrangementen voor harmonieorkest;
  • In vele stukken van progressive rock-groepen kan men melodieën en delen van The Planets terugvinden: bv. in Emerson, Lake and Palmer; King Crimson (In the Wake of Poseidon); Manfred Mann’s Earth Band (Joybringer) en Yes (Time and Word);
  • In de muziek van de filmcomponist John Williams kan men op vele plaatsen horen dat hij The Planets goed heeft bestudeerd. Vooral in Star Wars, als de Keizerlijke troepen muziekaal worden voorgesteld, leunt hij sterk op het mechanische ritme van Mars.

Bronnen[bewerken]