The spandrels of San Marco and the Panglossian paradigm

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

The spandrels of San Marco and the Panglossian paradigm: a critique of the adaptationist programme is een invloedrijk wetenschappelijk artikel over evolutiebiologie, geschreven door Stephen Jay Gould en Richard Lewontin en gepubliceerd in 1979.[1] In het artikel vallen de auteurs het destijds heersende adaptionisme aan, dat ervan uitgaat dat succesvolle evolutionaire veranderingen altijd zinvolle aanpassingen aan de omgeving van een organisme zijn. In plaats van deze theorie stelden Gould en Lewontin dat niet alleen mutaties puur toevallig optreden, maar dat ook fysiologische en morfologische veranderingen die evolutionair voordeel noch nadeel bieden, door toeval kunnen blijven bestaan. Later kan het resulterende fenotype alsnog van nut blijken voor het organisme.

Ornamentale zwik in de San Marco

Dergelijke 'mutaties zonder selectief voordeel' noemen Gould en Lewontin spandrels (zwikken): deze extra ruimtes die ontstaan door het gebruik van bogen in de bouw van kerken worden bijvoorbeeld in de San Marco te Venetië gebruikt voor prachtige ornamenten, maar zijn in laatste instantie slechts een toevallig bijproduct van de architectuur.

In hun polemiek vergelijken de auteurs de adaptionisten met dr. Pangloss, een figuur in Voltaires verhaal Candide. Pangloss is een onverbeterlijke optimist, die elke tegenslag wegredeneert door de stelling dat onze wereld de beste van alle mogelijke werelden is. Evenzo, betogen Gould en Lewontin, hebben adaptionisten de neiging om onverklaarbare evolutionaire veranderingen op 'panglossiaanse' wijze weg te redeneren door te stellen dat het alleen nog niet duidelijk is wat het selectieve voordeel van het nieuwe fenotype is.

De term spandrel is sindsdien ook door andere auteurs gebruikt om mutaties zonder ogenschijnlijke functie aan te duiden. De taalkundige Noam Chomsky heeft gesuggereerd dat het menselijk taalvermogen (de universele grammatica) wellicht voortkomt uit een als spandrel begonnen recursievermogen en dat het gebruik van taal als communicatiemiddel daar min of meer toevallig uit ontstaan is.[2]

De antropoloog Pascal Boyer beschrijft godsdienstige voorstellingen bij de mens ook als spandrels.

Bronnen[bewerken]

  1. Gould, S.J. & R.C. Lewontin (1979). The spandrels of San Marco and the Panglossian paradigm: a critique of the adaptationist programme. Proc. Royal Society of London B 205:581-598. Beschikbaar als pdf of als html-tekst.
  2. Hauser, M.D., N. Chomsky & W.T. Fitch (2002). The faculty of language: What is it, who has it, and how did it evolve? Science 298:1569-1579.