Theorie

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een theorie is een geheel van denkbeelden, hypothesen en verklaringen die in onderlinge samenhang worden beschreven. In de wetenschap is een theorie een toetsbaar model ter verklaring van waarnemingen van de werkelijkheid.

Algemeen[bewerken]

De juistheid van een theorie kan althans volgens vele wetenschapsfilosofen zoals Karl Popper nooit bewezen (geverifieerd) worden[1]. Dit komt doordat ongeacht het aantal bevestigende waarnemingen dat wordt gedaan, er nimmer kan worden uitgesloten dat de volgende waarneming een andere uitkomst zal geven. Als meerdere onafhankelijke waarnemers dezelfde waarneming doen, kan er overeenstemming worden bereikt over de juistheid van een dergelijke waarneming. Inductivisten meenden uit een eindig aantal van dergelijke waarnemingen universeel geldige uitspraken over de werkelijkheid te kunnen doen.

Een goede theorie doet toetsbare voorspellingen. Deze voorspellingen worden getoetst aan waarnemingen. Als de voorspellingen overeenstemmen met de waarnemingen wint de theorie aan geloofwaardigheid. Het doel van de verklaring en voorspelling is het beheersen van het verschijnsel waarover de theorie iets zegt.

Uit de geschiedenis van de wetenschap blijken veel theorieën ooit vervangen te worden door een andere. Meestal gebeurt dit als de eerste theorie wordt gefalsifieerd: de theorie doet voorspellingen die bij het experiment onjuist blijken. Een andere reden kan zijn dat de nieuwe theorie meer omvattend is. Volgens Thomas Kuhn spelen ook andere-niet rationele overwegingen een grote rol[2]. Een goede nieuwe theorie is in zekere zin consistent met zijn voorganger doordat hij ook de daarmee overeenstemmende waarnemingen dient te voorspellen.

Een natuurwetenschappelijke theorie kan worden getoetst met behulp van waarnemingen eventueel als resultaat van experimenten. Er zijn tot nu toe geen waarnemingen gedaan die in strijd zijn met de relativiteitstheorie. Hetzelfde geldt voor de theorie van de kwantummechanica.

Sommige theorieën zijn door experimenten weerlegd. Voorbeelden daarvan zijn de flogistontheorie en de theorie omtrent de werking van de ether.

Voorbeelden van theorieën[bewerken]

Belangrijke voorbeelden van theorieën zijn:[3]

Literatuur[bewerken]

  • Bersselaar, V. van den; Wetenschapsfilosofie in veelvoud, 2e druk, Coutinho Bussum 2003.

Zie ook[bewerken]

Wikiquote Wikiquote heeft een of meer citaten gerelateerd aan Theorie.
Bronnen, noten en/of referenties
  1. Popper K. Logik der Forschung. (Wenen, 1935)
  2. Kuhn T. The structure of scientific revolutions. Chicago: University of Chicago Press, 1962. ISBN 0-226-45808-3
  3. Trattner, E.R.; De bouwers van ons wereldbeeld, Servire Den Haag 1939.
Zoek dit woord op in WikiWoordenboek