Threnos

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Threnos
Klaagzang voor de slachtoffers van Hiroshima
Hiroshima na het bombardement
Hiroshima na het bombardement
Componist Krzysztof Penderecki
Soort compositie klaagzang
Gecomponeerd voor 52 strijkers
Compositiedatum 1959-1960
Première 31 mei 1961
Duur 8:57
Volgende werk Polymorphia
Oeuvre Oeuvre van Krzysztof Penderecki
Portaal  Portaalicoon   Klassieke muziek

Threnos (klaag- of lijkenzang) is een compositie van de Pool Krzysztof Penderecki. Gedurende de jaren 60 was het een van de standaardwerken binnen de nieuwe muziek. De titel van het werk wijkt sterk af in diverse talen:

  • (en) : Threnody for the Victims of Hiroshima for 52 stringed instruments;
  • (de) : Threnos. Den Opfren von Hiroshima für 52 Streichinstrumente;
  • (fr) : Thrène à la mémorie des victimes d’Hiroshima pour 52 cordes;
  • (pl) : Tren ofiarom Hiroszimy.

Penderecki bevond zich ten tijde van het schrijven van dit werk in een periode waar hij op zoek ging naar nieuwe klanken en ook om van die nieuwe klanken één geheel te maken. Het waren einde jaren vijftig en begin jaren zestig van de 20e eeuw waarin de klassieke muziek uit de 20e eeuw in een stroomversnelling raakte. Allerlei nieuwe vormen van muziek voor traditionele instrumenten ontstonden in een rap tempo, uitmondend is 4′33″ van John Cage, waarin slechts één noot wordt gespeeld. In tegenstelling tot dat werk probeert Penderecki juist de tijd die hij heeft vol te stoppen met muziek, maar past hij (toen) nieuwe technieken toe. Zo begint het werk met gesis op de violen in het hoogste register; het heeft een vervreemdend effect; kijk je hier tegen een volle zon in en zie je dus niets scherp; of is het ijskoud op ene vlakte waarop niets te zien is. De strijkinstrumenten worden ook als sirenes gebruikt.

Muziektheoretisch is er dan een volgende tegenstelling. In de klassieke muziek had men net de strenge regels van de seriële muziek achter zich gelaten, toen zich (een korte tijd) de aleatorische muziek aandiende, waarbij de musici volkomen vrij werden gelaten. Threnos bevat een combinatie van die twee. Daarbij is het zo, dat passages, waarvan je bij beluisteren denk dat dat de “vrije” passages zijn, dat die nou net uitgeschreven zijn; en omgekeerd. Voor het eerst wordt er gebruikgemaakt van grafische muzieknotatie. Men mag beginnen op de toon, die men wenst te spelen en moet van daaruit omhoog of omlaag. Tot slot nog een unicum; als climax wordt er een cluster opgebouwd waarbij alle 52 strijkers een aparte stem hebben; elk een kwartoonhoogte (microtonale muziek) hoger dan de basistoon. Na deze schreeuw gaat het snel decrescendo naar uiterst zacht (pppp).

Penderecki had in navolging van Cage zijn werk geen titel meegegeven. Hij schatte in dat het werk 8:37 zou duren en dat werd dan ook de titel (soms ook 8:26). Pas toen hij het werk daadwerkelijk hoorde bij een uitvoering onder leiding van Jan Krenz vond hij de titel te anoniem in ging op zoek naar een betere. Het werd Threnos, opdat de slachtoffers altijd herdacht zullen worden. De titel past zeer goed bij de muziek. Door de diverse technieken toe te passen ontstaat een schimmig beeld, waarbij je bij je eerste oogopslag in Hiroshima dat net gebombardeerd is je ogen niet geloofd. Omdat alles kapot is kan je geen onderscheid van vormen meer ontdekken. Tegelijkertijd maakt een leegte zich van je meester. Ook kan het een weergave zijn van de geestestoestand van de mensen, die het overleefd hebben. Alles wat ze hadden is weg en verloren; een totale leegte is het enige dat overblijft.

De première vond plaats in Warschau.

Samenstelling van het orkest: 24 violen, 10 altviolen, 10 celli en 8 contrabassen.

De compositie vond pas veel later de weg naar het grote publiek, door op te duiken als muziek in films (A Guide to Armageddon en Children of Men) of als sample door de Manic Street Preachers (single: You Love Us).

Bron en discografie[bewerken]