Tibetaans boeddhisme
|
||||||||||||||||||||||||||
Het Tibetaans boeddhisme, ook wel lamaïsme genoemd, is de verzameling boeddhistische scholen die hun oorsprong in Tibet hebben en de landen in de Himalaya. De belangrijkste scholen zijn nyingma, kagyü, sakya, gelug en jonang(de laatste sinds 2011[1]). Een andere Tibetaans boeddhistische praktijk is de kum nye. De veelgebruikte term lama is in feite een vertaling van het Indiase goeroe of spiritueel leraar.
Inhoud |
[bewerken] Eigenschappen
Het Tibetaans boeddhisme onderscheidt zich van de andere scholen in het boeddhisme door een serie eigenschappen:
- Een geloof in wedergeboren leraren (tulku's) zoals de dalai lama
- Een systeem waarbij geschriften (terma's) worden verborgen om later, wanneer de wereld er klaar voor is, te worden herontdekt.
- Een geloof dat de Boeddha zich in menselijke gedaante kan manifesteren, zoals in Padmasambhava.
- Een geloof dat het bekend is wat er na de dood gebeurt en men de wedergeboorte actief kan beïnvloeden. Dit is beschreven in het Tibetaans dodenboek.
Het Tibetaans boeddhisme is esoterisch en tantrisch. Soms wordt dit ook wel occult-magisch genoemd, waarbij de overdracht via geschriften en lezingen slechts een gedeelte van de overdracht is; een ander gedeelte vindt op mystieke wijze plaats tussen leraar en leerling. De tantra wordt beoefend, om het pad naar verlichting te versnellen. De technieken die gebruikt worden zijn krachtig en zouden bij onjuist gebruik schadelijke gevolgen kunnen hebben. Dit is de hoofdreden dat de boeddhistische tantra geheimgehouden wordt, zodat de meditatietechnieken uitsluitend onder begeleiding van een leraar worden beoefend.
Met name mantra's (herhalingen van zinnen, meestal in het Sanskriet) zijn een belangrijk onderdeel van de tantrische scholen. Het meest bekende voorbeeld van een mantra is Om mani padme hum.
Er zijn binnen het Tibetaans boeddhisme verschillende vormen van beoefening: er zijn monniken en nonnen in kloosters, yogi's ofwel mannen en vrouwen die in de bossen en grotten de leer perfectioneren (al dan niet leek), en de gewone leken. In het Westen zijn de volgelingen vooral yogi's en leken.
[bewerken] Ontstaansgeschiedenis
Voor de oudst bekende religie in Tibet is nooit een naam gevonden. Aurel Stein gebruikt hiervoor de term the nameless religion. De bön en het boeddhisme zouden in dezelfde periode in Tibet zijn geïntroduceerd.
In 174 kwam tijdens het bewind van Totori Nyantsen, de toenmalige koning van Tibet, het zuiden het eerst in aanraking met boeddhisme vanuit India. Gedurende de 3e eeuw verspreidde het zich naar het noorden van Tibet. De invloed van deze eerste stroming was beperkt en het ging om een beperkt aantal geschriften.
Rond 760 nodigde koning Trisong Detsen de boeddhistische meesters Shantarakshita en Padmasambhava uit om het boeddhisme in Tibet te verspreiden en alle bekende geschriften te vertalen. Padmasambhava bracht vooral het tantrisch boeddhisme naar Tibet. Deze school van de oude vertalingen wordt de nyingma genoemd.
Tijdens het bewind van koning Langdarma (836 - 842) werd volgens traditionele bronnen het boeddhisme onderdrukt. Aan deze visie wordt sinds de bestudering van de manuscripten van Dunhuang echter getwijfeld.
Rond 1040-42 kreeg de beoefening van het boeddhisme opnieuw een impuls, toen Atisha door de zoon van de koning Guge werd uitgenodigd om het boeddhisme in zijn rijk te verspreiden. De komst van Atisha betekende de inluiding van de periode van de nieuwe vertalingen en de stichting van de kadamschool door zijn voornaamste leerling Dromtön.
Vervolgens ontwikkelden zich twee belangrijke nieuwe scholen, de kagyü en sakya, en werd de kadampa door Tsongkhapa hervormd tot de gelugschool; dit is de school waartoe ook de dalai en pänchen lama behoren. Belangrijke spirituele leiders van de kagyü zijn de gyalwa karmapa en de shamarpa en van de sakya is dat de sakya trizin.
Rond 1680 was het Tibetaanse rijk versnipperd geraakt en besloten de vijfde dalai lama (Ngawang Lobsang Gyatso, 1617-1682) en zijn regent (Sanggye Gyatso, 1653-1705) tot een herstructurering op allerlei gebied; politiek, maatschappelijk en spiritueel. Zo werd onder meer de traditie kum nye ontwikkeld op basis van interpretaties van andere scholen. Dit deed hij op basis van de Ghvü Shi en de yoga's van Naropa en schreef een uitvoerig commentaar hierover, met de naam Blauwe beril.
Na invasie van Tibet 1950-51 door het Chinese Volksbevrijdingsleger werd het boeddhisme opnieuw onderdrukt met als climax de Culturele Revolutie (1966-76). Tijdens Deng Xiaoping verlichtte de situatie enigszins, hoewel de meeste belangrijke Tibetaanse geestelijken tijdens de Tibetaanse diaspora naar India, Nepal en het Westen waren gevlucht.
Deze exodus had als gevolg dat het Tibetaans boeddhisme zich in de tweede helft van de 20e eeuw verspreidde over de rest van de wereld. In België werd het Tibetaans Instituut gevestigd met twee vestigingen in Brussel, een in Hoei en een vestiging in Zeeuws-Vlaanderen. In Nederland bevindt zich het Maitreya Instituut en is er in Noord-Friesland het Tibetaanse klooster Karma Deleg Chö Phel Ling.
[bewerken] Vormen van boeddhisme
In het Tibetaans boeddhisme zijn alle andere vormen van boeddhisme terug te vinden:
- Het hinayana of het fundamentele voertuig: met name de vinaya en de patimokkha, het beoefenen van samatha (éénpuntige concentratie) en vipassana (penetrerend inzicht).
- Het mahayana of soetrayana en het bodhisattva-ideaal: de beoefening van mededogen en altruïsme gekoppeld aan wijsheid en de beoefening van de zes perfecties: vrijgevigheid, ethiek, geduld, inzet, concentratie en wijsheid.
- Het vajrayana, of mantrayana; de beoefening van boeddhistische tantra. Binnen het mantrayana wordt vooral nadruk gelegd op de tantra's van de anattura yogaklasse.
[bewerken] Filmografie
 Zie Boeddha in de film voor het hoofdartikel over dit onderwerp. |
Bekende films over het Tibetaans zijn bijvoorbeeld Little Buddha (1993) van Bernardo Bertolucci, Samsara van Pan Nalin (2001), Travellers and Magicians van Dzongsar Khyentse Norbu (2003) en Milarepa van Neten Chokling (2006).
De veertiende dalai lama Tenzin Gyatso werkte mee aan enkele documentairefilms over het Tibetaans boeddhisme, waaronder aan The Tibetan Book of the Dead (1994) en On Life & Enlightenment (2006). Andere films in dit genre zijn onder meer The Jew in the Lotus (1998), Trials of Telo Rinpoche (1999) en God Wears My Underwear (2005).
[bewerken] Zie ook
[bewerken] Externe links
- (nl) Boeddhistische Omroep, Tibetaans boeddhisme in Europa, online documentaire
- (nl) Boeddhadharma, Encyclopedie van Boeddhisme en Zen
- (nl) Maitreya Intsituut, Transcripten van lezingen over Tibetaans boeddhisme
- (nl) TibetaansBoeddhisme.nl, infosite
 |
Zie de categorie Tibetaans boeddhisme van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
|
Zie de categorie boeddhisme in Tibet van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
 |
boeddhisme naar land | |
|---|---|---|
|
boeddhisme in: België · Cambodja · China (Hongkong · Tibet) · India · Indonesië · Japan · Korea · Myanmar · Mongolië · Nederland · Rusland · Sri Lanka · Taiwan · Thailand |
||
Bronnen, noten en/of referenties:
- ↑ (en) Phayul (28 september 2011) Buddhist conference confirms Jonang as a separate school
