Timpaan

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Het halfronde timpaan omgeven door de archivolten bij de kathedraal van het Saksische Freiberg

Het timpaan of tympanon (van het Griekse tympanon = oorspr.: handpauk, tamboerijn; Latijn: tympanum) is in de antieke bouwkunst het driehoekige gevelveld tussen de kroonlijst en de schuin oplopende daklijsten van een gebouw.

In de middeleeuwse bouwkunst is het timpaan (ook boogtrommel genoemd) de ronde (romaans) of spitsbogige (gotiek) vulling tussen de bovendorpel en de boog, met name boven portalen van kerken, veelal met beeldhouwwerk versierd. Het timpaan kan bestaan uit één groot beeldhouwwerk maar kan ook opgedeeld zijn in meerdere registers, zoals bij de timpanen in de westgevel van de Notre-Dame in Parijs waar die in drie registers zijn opgedeeld.

In de latere classicistische bouwkunst wordt timpaan wel als synoniem gebruikt voor fronton.

Omwille van de Griekse etymologie is de schrijfwijze tympaan ook gebruikelijk, maar in 1995 opteerde de Nederlandse Taalunie voor timpaan.

Nederland[bewerken]

Een aantal timpanen werd uit trapeziumvormige sarcofaagdekels vervaardigd, zoals bij de kerken van Doorn en Velsen. Ook de kerken van Werkhoven en Wierum bezaten zo'n klein boogveld, maar deze zijn in de negentiende eeuw verdwenen. Verder komen er in Kimswerd, de Sint-Michaelskerk in Zwolle en de kerk van Rheden timpanen voor. Het hoogtepunt van de Romaanse timpaankunst in Nederland is zonder enige twijfel de Majestas Domini in de Sint-Servaasbasiliek te Maastricht.

Timpaan van het Portaal van het Laatste Oordeel in de westgevel van de Notre-Dame van Parijs, waarbij het timpaan is opgedeeld in meerdere registers