Toeareg
De Toeareg is een Afrikaanse bevolkingsgroep. Zij noemen zichzelf Kel Tamasheq, Kel Tamajaq ("sprekers van het Tamasheq"), Imouhar, Imuhagh, of Imashaghen ("Nobel en vrij"). Er zijn ook Arabische Toeareg zoals de Tuaregue van Marokko.
Inhoud |
[bewerken] Algemeen
De Toeareg zijn een Berbervolk van nomadische veetelers in de Sahara en Sahel. De naam Toeareg is een meervoud en komt waarschijnlijk van 'Targa': de naam die zijzelf geven aan de regio Fezzan in Libië. Veel Toearegstammen traceren hun oorsprong naar deze streek, of streken in Noord-Algerije en Zuid-Marokko, met name de Tafilalt en Ktawa. Uit hun taal, het Tamasheq, valt op te maken dat de Toeareg in ieder geval contact hebben gehad met Romeinse en Punische bewoners van Noord-Afrika, voor zij in zuidelijke streken belandden. De Toeareg kennen een eigen schrift - het Tifinagh - dat direct van het Punische alfabet is afgeleid.
Een andere naam die zij voor zichzelf gebruiken is Kel Tagelmoust dat 'Gesluierden' betekent. De Toeareg zijn vooral bekend geworden vanwege het feit dat bij dit Islamitische volk de mannen hun gezicht sluieren, en de vrouwen niet. Deze sluier wordt tagelmoust of eghewid genoemd. In het Arabisch worden de Toeareg daarom ook wel Mulathimin genoemd, dat eveneens 'Gesluierden' betekent. De traditionele gezichtssluier is gemaakt van Alasho: een stof geweven in de Nigeriaanse stad Kano, en geverfd met natuurlijke indigo, die blauw afgeeft op het gezicht. Vandaar de bijnaam 'blauwe mannen' die voor de Toeareg wordt gebruikt.
[bewerken] Woongebied
Verspreiding van de Berbers in Noordwest Afrika. |
|
| Toeareg | Berbers (Midden-Atlas) |
| Riffijnen | Chenwa |
| Kabyles | Chawi |
| Shleuhs | Sahara Berbers |
Het huidige woongebied van de Toeareg beslaat het Tassili n'Ajjergebergte op de grens tussen Algerije en Libië, het Ahaggargebergte (of Hoggar) in Zuid-Algerije, de Adaghbergen in Noord-Mali, het Aïrgebergte in Niger, en de Saharaanse Azawad- en Udalan-steppen in Mali, Niger en Burkina Faso. In de tweede helft van de 20e eeuw, door de toenemende verdroging van hun woongebied en het verlies van hun vee, zijn veel Toeareg als arbeidsmigranten naar de steden van de Maghreb en West-Afrika getrokken.
[bewerken] Economie
De Toeareg beheersten eeuwenlang de karavaanhandel in de centrale Sahara, tussen het huidige Nigeria en de Libische kust. De meest verhandelde goederen waren zout, goud, zilver, dadels, textiel, slaven en wapens. De karavaanhandel tussen Marokko en Timboektoe, was (en is nog steeds) in handen van Moorse stammen als de Ahl Araouan, Tikna en Tajakant. Moren en Toeareg zijn in cultuur nauw aan elkaar verwant, leven in hetzelfde gebied, en trouwen onderling, maar zijn niettemin verschillende groepen. Tegenwoordig zijn de Toeareg nog steeds actief in de Saharaanse handel, vooral in de smokkel van sigaretten en het transport van Afrikanen op weg naar de Middellandse Zeekust. Nu beperkt hun rol zich tot die van vervoerders in contractdienst, en zijn zij niet langer meer zelfstandigen die hun handel zelf financieren.
[bewerken] Politiek
Vanaf het begin van de 19e eeuw vormden de Toeareg de belangrijkste politieke macht in de Sahara en delen van de Sahel. Naburige volken, zoals de Songhai, en de belangrijkste handelssteden in de Sahara, zoals Timboektoe, Agadez, Ghat en Murzuk, stonden onder hun gezag. Het woongebied van de Toeareg werd rond het begin van de 20e eeuw veroverd door de Fransen. De verovering van hun gebied was pas in 1905 compleet, met de vrijwillige overgave van de stammen in de Adaghbergen (nu in Mali) aan het Franse gezag in het Algerijnse stadje In Salah. Tijdens de Eerste Wereldoorlog kwamen een aantal Toearegstammen in opstand tegen het Franse gezag, in de hoop op hulp van het Ottomaanse Rijk dat tegen Frankrijk vocht. Die hulp bleef beperkt tot de levering van kleine hoeveelheden wapens.
De laatste opstandelingen werden in 1922 door Franse troepen verslagen.
Tot de jaren vijftig bleef het gebied rustig. De economische welvaart van het gebied nam toe voor wat betreft de veeteelt, maar had te lijden onder het afnemende belang van de karavaanhandel. De ontdekking van delfstoffen in de Sahara (aardolie, aardgas, ijzererts, fosfor, uraniumerts) in de jaren vijftig viel samen met de geleidelijke Franse dekolonisering van Afrika. De Fransen probeerden de Sahara echter Frans te houden in een nieuw te vormen Saharaanse kolonie: de Organisation Commune des Régions Sahariennes (OCRS). Dit project, waar leiders van de Toeareg en Moorse gemeenschap als voorstanders bij betrokken waren, mislukte.
Na de onafhankelijkheid van de Franse koloniën werd het woongebied van de Toeareg opgedeeld tussen vijf verschillende staten: Algerije, Libië, Mali, Niger en Burkina Faso. Onder de Toeareg zelf heerste de mening dat zij hun zelfstandigheid terug wensten zonder deel uit te maken van de nieuwe onafhankelijke staten.
In 1963 kwamen de stammen van de Adaghbergen in Noord Mali voor het eerst in opstand tegen de Malinese overheid. De opstand werd in 1964 neergeslagen. Een tweede opstand volgde tussen 1990 en 1998, en een derde in 2006. In alle drie de opstanden speelt een beperkt aantal mannen uit de regio Kidal in Mali een hoofdrol. In Niger kwamen de Toeareg tussen 1992 en 1998 tegen de overheid in opstand. De belangrijkste eisen in alle opstanden waren politieke autonomie, meer geld en aandacht voor sociale en economische ontwikkeling in Toeareg gebied, en betere vertegenwoordiging in het staatsapparaat.
[bewerken] Trivia
- Naar dit volk is een autotype vernoemd, de Volkswagen Touareg.
 |
Zie de categorie Tuareg van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden. |
