Traditionalisme (architectuur)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Museum Boijmans Van Beuningen door Ad van der Steur

Het traditionalisme was een architectuurstroming die in de beginjaren van de 20e eeuw opkwam, in de jaren 20 en 30 een sterke bloei kende[1] en in de jaren 50 weer afnam.[2] Het ontstond als reactie op het functionalisme, waar de functie van het gebouw als maatgevend werd gezien. De Delftse School is de belangrijkste stroming binnen het traditionalisme, waardoor de termen vaak door elkaar gebruikt worden.[2]

Kenmerken[bewerken]

Het stadhuis van Stockholm in Scandinavisch neoclassicisme door Ragnar Östberg
RK kerk Onze Lieve Vrouwe Altijd Durende Bijstand in Breda door M.J. Granpré Molière
De Amstelbrouwerij in Amsterdam door Frits Eschauzier

Voorbeelden voor de stroming[bewerken]

In het begin van de 20e eeuw begonnen enkele architecten houvast te zoeken in oudere architectuurstijlen, en gingen daarmee tegen het moderne functionalisme in. Het Hollands classicisme van vóór 1800 was een belangrijke invloed, maar vooral ook de gebouwen uit de eigen streek, zoals boerderijen.[2] Hierdoor typeert het gebruik van bakstenen en schuine daken deze stroming. Anders dan bij het 19e-eeuwse historisme baseerde men zich vooral op ambachtelijke gebouwen van anonieme bouwers.[3]

Ook de Scandinavische architectuur was een belangrijke inspiratiebron voor het traditionalisme. Onder andere Gunnar Asplund en Ragnar Östberg, die in Scandinavisch neoclassicisme bouwden, waren voorbeelden.[4] Het Stadhuis van Stockholm door Östberg werd als voorbeeld voor traditionalistische architectuur gezien.[5]

Materialen[bewerken]

In het traditionalisme werd de voorkeur gegeven aan hout, natuursteen en baksteen; materialen die ook in de oude gebouwen waar de stroming zich op baseerde aanwezig waren. Staal en beton werden wel gebruikt bij constructieve toepassing, maar vervolgens zo veel mogelijk verdekt met andere materialen.[4] Bij het interieur van werkvertrekken kreeg modern meubilair echter wel ingang in het traditionalisme.[6] Gebouwen bestaan uit vrij gesloten gevels opgetrokken uit baksteen met verticale openingen en hellende daken. Grote delen als entrees zijn gebaseerd op historische architectuur, maar zijn er geen kopie van. Voor elke functie werd een voorbeeld gezocht in vergelijkbare gebruiken in historische architectuur.[4]

Gebouwen[bewerken]

Bij het traditionalisme bepaalde niet zoals bij het functionalisme de functie de vorm van het gebouw, maar de bestemming. Hierdoor kreeg elk type gebouw een karakteristieke vorm, waardoor er vooral belangrijke gebouwen als kerken en raadhuizen in deze stijl werden gebouwd. Ook werden er kantoorpanden ontworpen, zoals de Amstelbrouwerij in Amsterdam.[7][3] Midden jaren 20 kreeg het historiserende hoofdgebouw van de Bataafse Petroleum Maatschappij (dochteronderneming van Shell) in Den Haag een uitbreiding in traditionalistische stijl.

Een aantal musea werd in deze stijl gebouwd: midden jaren 30 verschenen het Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam en het Van Abbemuseum in Eindhoven in deze stijl.

Er werden ook woonhuizen gebouwd in het traditionalisme, waarbij gestreefd werd naar geborgenheid en gezelligheid. Deze huizen kregen dichte bakstenen muren, kleine ramen, forse schoorstenen en zadeldaken.[8]

Traditionalisme in andere vormen[bewerken]

Shake-hands[bewerken]

Vooral kerken werden nog lang traditionalistisch gebouwd, maar in de jaren 50 kreeg ook daar het functionalisme de overhand. Vanaf toen werd ook geprobeerd deze stromingen te combineren, wat "shake-hands-architectuur" werd genoemd.

De architecten hiervan waren oorspronkelijk functionalisten. Ze verzetten zich echter tegen de gedachte dat een gebouw alleen aan bepaalde functionele eisen moest voldoen en vonden dat de vormgeving hersteld moest worden. Daarnaast begrepen ze niet waarom een bouwwerk niet symmetrisch mocht zijn, geen duidelijke gevel mocht hebben, waarom ornamenten niet waren toegestaan en waarom monumentaliteit uit den boze was. Deze architecten werden ook wel "functionalistische traditionalisten" genoemd.[9]

Hedendaags traditionalisme[bewerken]

Vanaf 1990 nam de drang naar historische architectuur weer toe. Deze ontwikkeling wordt wel "hedendaags traditionalisme" genoemd, door kritici ook "retro-architectuur". Na tijden dat er steeds moderner werd gebouwd, zoeken deze architecten juist aansluiting bij wat al bestaat en maken ze gebruik van het verleden. Zo passen ze middelen toe die hun bestaansrecht al hebben bewezen.[10]

Belangrijke architecten[bewerken]

Een van de belangrijkste architecten binnen het traditionalisme was Marinus Jan Granpré Molière, leraar op de Technische Hogeschool te Delft. Hij was de grondlegger van de Delftse School, de belangrijkste stroming binnen het traditionalisme. In 1927 tot het katholieke geloof bekeerd, baseerde hij zich op de filosofen Aristoteles en Thomas van Aquino. In zijn gebouwen was niet de functie voor de mens, maar de dienst aan God het belangrijkst. Hierbij zocht hij naar nederige architectuur die op eeuwige waarden was gebaseerd.[11] Hoewel hij zelf vrij weinig gebouwen ontwierp, heeft hij veel invloed op deze stroming gehad.

Andere bekende architecten die in het traditionalisme hebben gebouwd zijn:

Bronnen

  • P. Groenendijk en P. Vollaard, Architectuurgids Nederland: 1900-2000, Rotterdam: Uitgeverij 010 Publishers, 2006.
  • H. Ibelings, Nederlandse architectuur van de 20e eeuw, Rotterdam: NAi Uitgevers, 2003.
  • D. Wendt, I. van 't Klooster, P. Winters, Academie van Bouwkunst Amsterdam 1908-2008, Rotterdam: Uitgeverij 010, 2008.

Noten

  1. Ibelings (2003), blz. 66
  2. a b c Wendt e.a. (2008), blz. 113
  3. a b Traditionalisme op www.architectenweb.nl
  4. a b c Traditionalisme, 1915-1965 op www.architectuurgidsdelft.nl.
  5. Traditionalisme (1930-1955) op www.architectuur.org
  6. Ibelings (2003), blz. 68. De Amstelbrouwerij wordt hier als voorbeeld gegeven.
  7. Ibelings (2003), blz. 68
  8. Ibelings (2003), blz. 67
  9. Drs. R.J.A. Crols, De in 1952 gereed gekomen Nederlands Hervormde Kerk te Ochten op www.hervormdochten.nl
  10. Onmoderne architectuur - Hedendaags traditionalisme in Nederland op www.naipublishers.nl, n.a.v. het gelijknamige boek.
  11. Groenendijk en Vollaard (2006), blz. 31