Transgender (genderdysforie)

Transgender is een term die rond 1994 in de Nederlandse taal opkwam vanuit het Engels. Boeken van Judith Butler, Kate Bornstein, Patrick Califia, Judith Lorber en Camille Paglia verwoordden een genderbegrip dat voorheen betiteld werd als genderbender: het spelen met uitgesproken seksespecifieke elementen van gedrag en uiterlijk teneinde het seksebegrip teniet te doen.

Butler ging het verst in de kritiek op de seksetweedeling. Zij ging door op het cyberfeminisme van de vroege jaren negentig en deconstrueerde de sociale en lichamelijke aspecten van het seksebegrip en stelde politiek dat gender naar eigen behoefte samengesteld kan worden. Aanhangers van haar theorie waren te vinden in de queerbeweging. In deze subculturele stroming vonden mensen een plek die zich niet thuis voelden in schijnbaar vaststaande socioculturele constructies als hetero- of homoseksualiteit, man of vrouw of zelfs zwart of blank.

Radicale aanhangers van Butlers theorieën stelden — in navolging van de radicale uitspraken van Paarse September in 1972: "Iedere vrouw is lesbisch, alleen weten de meesten dat nog niet!" — dat iedereen in feite transgender is maar uit maatschappelijke opzicht die keus uit de weg gaat. De stellingname won terrein onder radicale feministische kringen, biseksuelen en een groep die heden ten dage aangeduid wordt als transgenderisten.

In de wereld van travestieten, transseksuelen en transgenderisten leidde de politieke stellingname van de genderbenders tot een grote spraakverwarring (iemand die noch een travestiet noch een transseksueel is, is een transgender en tegelijk zou het onderscheid er niet zijn) maar ook tot een verdere bewustwording van de beknellende, betuttelende gang van zaken rondom de real life test en de eisen die gesteld werden aan iemand die een wettelijke geslachtsverandering wenste.

Gaandeweg ebde de commotie weg en werd in groepen waarin belangenbehartiging en politieke eisen centraal stonden duidelijk dat een algemene terminologie allerlei verschillen en belangentegenstellingen verdoezelde.

Transgender geldt nu als een verzamelterm voor mensen die het systeem der seksetweedeling uitdagen of er zich paradoxaal volledig aan aanpassen op voorwaarde dat ze de psychisch beleefde sekse kunnen beleven.

Verwante termen

• Androgyn
• Biseksualiteit
• Crossdressing
• Cyberfeminisme
• Genderbending
• Heteronormativiteit
• Interseksualiteit
• Man in rok
• Queer
• Transseksualiteit
• Travestie

Externe links

• Transgender Netwerk Nederland, koepel organisatie
• Stichting Transman
• T-werkgroep, vlaamse koepel organisatie
• Wijziging bepalingen boek 1 BW ivm transgenders - internetconsultatie, ook over de vraag of er een regeling moet komen voor personen die zich man noch vrouw voelen (de consultatie is gesloten)