Treinvervoer in Nederland

Het Nederlandse spoorwegnet voor personenvervoer.

Vervoer per trein in Nederland kan worden onderscheiden in openbaar personenvervoer (openbaar vervoer), goederenvervoer en besloten personenvervoer.

In Nederland worden de meeste treinen gebruikt voor het openbaar vervoer. In 2002 legden treinreizigers in Nederland gezamenlijk 15,5 miljard kilometer af.

Railinfrastructuur

De railinfrastructuur wordt beheerd door ProRail in opdracht van de Minister van Verkeer en Waterstaat. In 2003 was het spoorwegnet 2811 kilometer lang. 924 kilometer was enkelsporig en 2064 kilometer was geëlektrificeerd. Het hele spoornet (dus dubbelspoor dubbel geteld) was 6550 kilometer lang. In december 2004 telde het hele netwerk 388 stations.

Openbaar personenvervoer

Verdeling van de concessies op het Nederlandse spoorwegnet. Almelo - Hengelo moet blauw zijn, Hengelo - Oldenzaal blauw en geel.)

Het openbaar personenvervoer per spoor kan worden onderverdeeld in het hoofdrailnet en de gedecentraliseerde treindiensten.

Na de verzelfstandiging van de Nederlandse Spoorwegen in 1995 is het spoorwegnet opgedeeld in een rendabel netwerk en een 30-tal onrendabele lijnen. De NS heeft het exclusieve recht gekregen om personenvervoer op dit netwerk (hoofdrailnet of kernnet) te mogen exploiteren. De onrendabele lijnen worden met behulp van subsidie geëxploiteerd in opdracht van het Ministerie van Verkeer en Waterstaat (contractsectortreindiensten) of zijn gedecentraliseerd en worden met behulp van subsidie geëxploiteerd in opdracht van een provincie of stedelijke regio (gedecentraliseerde treindiensten).

Bij vier grenstrajecten rijden buitenlandse spoormaatschappijen onder de exploitatievergunning van NS. Dit zijn:

• Roosendaal België: NMBS
• Maastricht België: NMBS
• Heerlen Duitsland: DB Regio NRW (Euregiobahn)
• Venlo Duitsland (Regio NRW): DB

Voor de internationale verbindingen zijn er geen beperkingen en is een vrije markt volgens de Europese regels. Wel moeten de spoormaatschappijen dan een exploitatie- en veiligheidgoedkeuring hebben van de Nederlandse Spoorinfrastructuurbeheerder (ProRail) en mogen ze de binnenlandse monopoliepositie van NS op het hoofdnet niet aantasten. De lijn Enschede - Gronau behoort tot het Duitse spoornet in de regio NRW. De internationale verbinding Groningen - Leer wordt geëxploiteerd door Arriva. Arriva verkoopt echter geen internationale vervoerbewijzen voor bestemmingen verder dan Leer en deze kunnen alleen bij NS gekocht worden.

Dienstregeling

Nederland heeft sinds de invoering van Spoorslag '70 een zogenaamde knooppuntdienstregeling. Dit houdt in er dat op een groot aantal knooppunten goede aansluitingen tussen de verschillende treindiensten bestaan, waardoor de reiziger ook bij reizen met een overstap een relatief gunstige reistijd heeft.

Treinsoorten

Twee stoptreinen op station Groningen. De linker trein is van NS, de rechter van Arriva.

Een sprinter nabij station Vught.

Treinsoorten met tussen haakjes de korte aanduiding in het spoorboekje:

• De Thalys, (ICE), EuroNight (EN) en CityNightLine (CNL) zijn internationale lange-afstandstreinen, die in Nederland op een beperkt aantal stations stoppen.
• Fyra rijdt alleen op de hogesnelheidslijn en het aansluitend traject Amsterdam CS en Schiphol. Wordt geëxploiteerd door NS Hispeed, een dochteronderneming van NS. Deze dienst wordt in de toekomst uitgevoerd met V250-treinstellen.
• Intercity (IC), stopt, althans op een deel van het traject, bij slechts weinig, normaal gesproken grote stations. Hiervoor worden meestal treinen ingezet die een groter comfort bieden dan typische stoptreinen. Tegenwoordig rijden sommige intercity's op een groot deel van het traject als stoptrein, zoals Utrecht - Leiden, waar alleen niet gestopt wordt tussen Utrecht en Woerden.
• Sneltreinen (S), stopt vaker dan een Intercity maar minder vaak dan een stoptrein. Vanaf de dienstregeling 2012 komt deze treinsoort alleen nog voor op enkele gedecentraliseerde treindiensten. Hoewel sommige IC's het zoals Leiden - Utrecht het karakter hebben van een vroegere sneltrein. Zo wordt Woerden niet bediend door de andere IC's.
• Sprinter (SP), stopt in principe op alle stations; modern (of gemoderniseerd) materieel, dat snel kan optrekken en remmen.
• stoptrein (restgroep zonder symbool), stopt in principe op alle stations.

Sommige Intercitytreinen stoppen op een deel van het traject op alle stations, ook op de kleine, o.a. ten noorden van Alkmaar en van Hoorn tot Enkhuizen, en vanaf december 2011 op het traject Roosendaal-Vlissingen.

De treinsoort wordt bij de meeste vormen van dienstregelinginformatie over treinen in Nederland vermeld en is ook bij stationsafhankelijke dienstregelinginformatie niet stationsafhankelijk. De aanduiding Intercity/Sneltrein/Sprinter/stoptrein wordt dus zelfs vermeld als dit geen aanvullende informatie geeft over waar gestopt wordt, bijvoorbeeld omdat alle resterende stations Intercitystations zijn, omdat er nog maar één station volgt, of omdat erbij vermeld is dat de trein op alle stations stopt.

Voor de bepaling van de gebruiksvergoeding voor het stoppen bij een station hanteert Prorail naast een indeling in stationsklassen ook treinhalteringscodes op basis van het percentage bediende stations, gerekend over het hele traject van een treinnummer: A bij meer dan 85%, B bij 50 tot 85%, C bij minder dan 50%. Hoe vaker de trein stopt hoe lager de vergoeding per stop. Deze indeling en de tarieven worden uiteengezet in de netverklaring.

Goederenvervoer en besloten reizigersvervoer

Het Nederlandse spoorwegnet staat open voor alle spoorwegondernemingen die een veiligheidsattest hebben van de Inspectie Verkeer en Waterstaat (IVW). De huidige goederenvervoerders zijn:

• DB Schenker Rail (voorheen Railion)
• Husa Transportation Railway Service (voorheen ACTS Nederland BV)
• Shortlines (overgenomen door Rail4Chem)
• CrossRail Benelux NV voorheen Dillen & Le Jeune Cargo (DLC)
• Rail4Chem (overgenomen door Veolia Cargo)
• ERS Railways (ERS: European Rail Shuttle)
• Rotterdam Rail Feeding
• Captrain (voorheen SNCF FRET Benelux)

De trein wordt ook soms gebruikt voor besloten reizigersvervoer. Een voorbeeld hiervan is Herik Rail, een spooronderneming die treinen verhuurt voor feesten. Het bedrijf heeft geen eigen veiligheidsattest en maakt gebruik van het veiligheidsattest van ACTS.

De NESM is ook korte tijd actief geweest in het besloten reizigersvervoer.

Zie ook

• Lijst van Nederlandse spoorwegmaatschappijen
• Treinserie
• Lijst van treinseries in Nederland
• Dienstregelinginformatie over treinen in Nederland
• Reizen met de OV-chipkaart in de trein.

Referenties