Triumph des Willens

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Triumph des Willens
Regie Leni Riefenstahl
Producent Leni Riefenstahl
Adolf Hitler
Scenario Leni Riefenstahl
Walter Ruttmann
Muziek Herbert Windt
Richard Wagner
Distributie Reichsparteitagsfilm
Première 28 maart 1935 (Berlijn)
Genre Propaganda
Speelduur 114 minuten
Taal Duits
Land Duitsland
Budget onbeperkt
(en) IMDb-profiel
MovieMeter-profiel
Portaal  Portaalicoon   Film

Triumph des Willens (Triomf van de wil) is een Duitse propagandafilm uit 1935, geregisseerd door Leni Riefenstahl. De film toont het verloop ("Dokument") van het congres ("Reichsparteitag") dat door de nazipartij georganiseerd werd in Neurenberg in september 1934. De film bevat fragmenten van toespraken die gehouden werden door verschillende leiders van de NSDAP, onder wie ook Adolf Hitler, afgewisseld met beeldmateriaal van de aanwezige massa partijleden en sympathisanten. Hitler was opdrachtgever voor de film en trad officieus op als producent. Zijn naam verschijnt daarom ook in beeld tijdens de aftiteling van de film. Het overheersende thema van de film is de terugkeer van Duitsland als grootmacht, met Hitler als de Ware Duitse Leider die de natie eer en glorie zal brengen. Triumph des Willens werd uitgebracht in 1935 en werd reeds snel daarna beschouwd als één van de meest bekende voorbeelden van propaganda in de filmgeschiedenis. De technieken die Riefenstahl toepast, zoals het gebruik van bewegende camera's, het gebruik van telelenzen om gemanipuleerde perspectieven te creëren, luchtfotografie en een revolutionaire aanpak voor het gebruik van muziek en cinematografie, hebben voor Triumph des Willens erkenning opgeleverd als één van de grootste propagandafilms uit de geschiedenis. Riefenstahl won meerdere filmprijzen, niet enkel in Duitsland, maar ook in de V.S., Frankrijk, Zweden en andere landen. De film was populair zowel in het Derde Rijk[1] als daarbuiten en heeft tot de dag van vandaag een blijvende invloed uitgeoefend op films, documentaires en reclamespots, ondanks de vragen die de film oproept over de scheidingslijn tussen kunst en moraliteit.[2]

Synopsis[bewerken]

Leeswaarschuwing: Onderstaande tekst bevat details over de inhoud en/of de afloop van het verhaal.

Triumph des Willens wordt beschreven als een film "door nazi's, voor nazi's en over nazi's".[3] De film vangt aan met een proloog, die meteen ook de enige commentaar in de film vormt. Op een stenen muur verschijnt de volgende tekst:

«Op 5 september 1934 , 20 jaar na het uitbreken van de Eerste Wereldoorlog, 16 jaar na het begin van ons lijden , 19 maanden na het begin van de Duitse renaissance, vloog Adolf Hitler opnieuw naar Nuremberg om kolonnen met trouwe volgelingen te schouwen
Hitler rijdt door Wenen, aangemoedigd door de bevolking (1939).

'Dag 1': De film begint met beelden van de wolken boven de stad. Vervolgens verplaatst de camera zich zwevend langs de wolken en belandt uiteindelijk boven de verzamelde menigte, met als bedoeling de schoonheid en het majestueuze van het tafereel te benadrukken. De schaduw van Hitlers vliegtuig wordt zichtbaar wanneer het over de kleine figuurtjes beneden voorbij zweeft.[4] Het hele gebeuren wordt begeleid met muziek uit Richard Wagners Die Meistersinger von Nürnberg, die langzaam overgaat in het Horst-Wessel-Lied. Bij aankomst op de luchthaven van Neurenberg, verlaten Hitler en Goebbels het vliegtuig onder luid applaus van de jubelende menigte. Hitler wordt vervolgens in zijn Mercedes de stad binnengereden, vergezeld van een menigte van even enthousiaste mensen, op weg naar zijn hotel waar later een nachtelijke manifestatie plaats zal vinden.

'Dag 2': De tweede dag begint met een beeldmontage van de aanwezigen terwijl ze zich klaarmaken voor de opening van het congres, gevolgd door beelden van de top van de nazipartij bij hun aankomst in de Luitpold Arena. De film springt dan over naar de openingsceremonie, waar Rudolf Hess de start van het congres aankondigt. De camera introduceert vervolgens het grootste deel van de nazi-hiërarchie en toont beelden van hun openingstoespraken. Onder andere Alfred Rosenberg, Otto Dietrich, Fritz Todt, Fritz Reinhardt, Richard Walther Darré, Julius Streicher, Robert Ley, Hans Frank, Joseph Goebbels en Konstantin Hierl worden aan het woord gelaten. De film schakelt daarna over naar een manifestatie in de buitenlucht van de Reichsarbeitdienst, de arbeidsdienst van de nazipartij. Deze demonstratie bestaat voornamelijk uit een reeks pseudomilitaire oefeningen, uitgevoerd door mannen met spades. Dit is ook het moment waarop Hitler zijn eerste toespraak geeft, die handelt over de verdiensten van de arbeidsdienst en loftuitingen bevat over het geleverde werk bij de heropbouw van Duitsland na de oorlog. De dag eindigt met een toespraak van Viktor Lutze en een parade van de Sturmabteilung bij fakkellicht.

'Dag 3': De derde dag start met een manifestatie van de Hitlerjugend op het paradeterrein. Opnieuw toont de camera hoe de hoogwaardigheidsbekleders van de Partij arriveren en hoe Hitler wordt aangekondigd door Baldur von Schirach. Hitler richt zich vervolgens tot de jeugd en beschrijft in militaristische termen hoe zij zich moet wapenen en versterken en zich moeten voorbereiden op het leveren van opofferingen. Iedereen aanwezig verzamelt zich daarna voor een schouwing van de militaire troepen, waaronder de cavalerie van de Wehrmacht en verschillende gepantserde voertuigen. Tijdens de nacht houdt Hitler opnieuw een toespraak bij het licht van fakkels. Deze keer richt hij zich tot de lager geplaatste partijmedewerkers, ter nagedachtenis van de eerste verjaardag van het nazi-beleid en verklaart daarbij dat de partij en de staat één enkele entiteit vormen.

'Dag 4': Het verslag van de vierde dag van het congres vormt de climax van de film, waarbij de meest memorabele beelden worden voorgesteld. Onder begeleiding van muziek uit Wagners Götterdämmerung wandelt Hitler, geflankeerd door Heinrich Himmler en Viktor Lutze, door een weids landschap, gevuld met meer dan 150.000 zich presenterende troepen van de SA en SS. Hitler schouwt de paraderende SA- en SS-troepen en geeft vervolgens samen met Victor Lutze een toespraak over de Nacht van de Lange Messen, de politieke zuivering in Duitsland door de SA, die uitgevoerd werd enkele maanden nadat Hitler de macht gegrepen had. Lutze herbevestigt de trouw van de SA aan het regime en Hitler zuivert de SA van alle misdaden die gepleegd werden door Ernst Röhm. Nieuwe partijvlaggen worden gewijd door ze over de "Blutfahne", een vlag die gedragen werd door gesneuvelde nazi-soldaten tijdens de Bierkellerputsch, te wrijven. Vervolgens houdt Hitler, na een laatste parade voor de Frauenkirche (Neurenberg) van Neurenberg, zijn afsluitende toespraak. In deze toespraak herbevestigt hij het primaat van de nazipartij in Duitsland en verklaart dat alle trouwe Duitsers Nationaalsocialisten zullen worden en enkel de beste nationaalsocialisten tot de partij kunnen behoren. Hess leidt de verzamelde menigte vervolgens voor een laatste Sieg Heil-saluut aan de Führer, wat meteen ook het einde vormt van het partijcongres. Het beeld wordt geleidelijk zwart, terwijl op de achtergrond de zang van de menigte nog hoorbaar is, die het "Horst-Wessel-Lied" zingt.

Achtergrond[bewerken]

«Kort nadat hij aan de macht gekomen was, nodigde Hitler me uit om hem te ontmoeten en hij vertelde me dat hij een film wilde over een Partijcongres, waarvan hij wilde dat ik hem zou maken. Mijn eerste reactie was dat ik niets wist over de manier waarop zulke zaken precies in zijn werk gingen, noch over de structuur van de partij, waardoor ik ongetwijfeld de verkeerde dingen in beeld zou brengen en niemand zou plezieren — zelfs al zou ik weten hoe een documentairefilm te maken, iets wat ik nog nooit eerder gedaan had. Hitler zei dat dat net de reden was waarom hij wilde dat ik het zou doen: aangezien om het even welke persoon die bekend was met het relatieve belang van verschillende mensen en groepen en dergelijke meer, een film zou maken die nauwgezet en accuraat was, maar dat was niet wat hij verwachtte. Hij wilde een film zien van het congres gezien door de ogen van een niet-expert, die uitsluitend selecteerde op basis van wat op artistiek vlak het meest voldoeninggevend was — in termen van spektakel, denk ik dat je kan stellen. Hij wilde een film die het publiek dat niet noodzakelijk in politiek geïnteresseerd is, zou beroeren, aanspreken en onder de indruk zou brengen.»
Citaat van Leni Riefenstahl[5]

Riefenstal, een populaire Duitse actrice, regisseerde haar eerste film, Das blaue Licht (Het blauwe licht) in 1932. Ongeveer in diezelfde periode had ze Hitler voor het eerst horen spreken tijdens een nazi-manifestatie en was daarvan, naar eigen zeggen, bijzonder onder de indruk. Later zou ze met hem beginnen te corresponderen en dit contact bleef jaren duren. Hitler was op zijn beurt even onder de indruk van Das blaue Licht en vroeg Riefenstahl in 1933 om een film te regisseren over de jaarlijkse Reichsparteitag in Neurenberg. De nazi's hadden nog maar recent de macht overgenomen te midden van een periode van politieke instabiliteit bij het verval van de Weimarrepubliek en de nazi's waren nog grotendeels onbekend bij vele Duitsers en meer nog in de rest van de wereld.

Riefenstal reageerde aanvankelijk nog terughoudend ten aanzien van de opdracht, niet uit morele overwegingen, maar omdat ze graag verder wilde werken aan het regisseren van cinemafilms. Hitler drong echter aan en Riefenstahl stemde uiteindelijk toe om een film te maken tijdens het Partijcongres in Neurenberg in 1933, met als titel "Der Sieg des Glaubens". De film kreeg te kampen met talrijke technische problemen, waaronder een gebrek aan voorbereiding (Riefenstahl verklaarde later slechts enkele dagen tijd gekregen te hebben) en Hitlers ongemak bij het verschijnen voor een camera. Daarenboven kreeg Riefenstahl ook nog te maken met interne strubbelingen van partij-officiëren, in het bijzonder Joseph Goebbels, die probeerden om de film te laten uitbrengen door het Ministerie voor Propaganda. Hoewel Der Sieg des Glaubens uiteindelijk goede verkoopcijfers haalde, werd het later een schandvlek voor de nazi's, nadat Ernst Röhm, de leider van de Sturmabteilung, die een prominente rol speelde in de film, in 1934 geëxecuteerd werd tijdens de Nacht van de Lange Messen.

In 1934 wilde Riefenstahl geenszins het fiasco van Der Sieg des Glaubens herhalen en ze koos er aanvankelijk dan ook voor om haar collega Walter Ruttman als vervanger aan te bevelen. De film van Ruttman, die zou gehandeld hebben over de opmars van de nazipartij, sprak Hitler echter niet aan. Hij vroeg Riefenstahl opnieuw om de opdracht aan te nemen en ze stemde er uiteindelijk ook mee in (er is echter nog steeds discussie over haar bereidwilligheid), nadat Hitler haar verzekerd had van zijn persoonlijke steun en haar had beloofd ervoor te zorgen dat andere nazi-organisaties, in het bijzonder het Ministerie voor Propaganda, haar werk niet zouden verstoren.[6] De film Triumph des Willens lijkt qua opbouw, muziek, chronologie, beeldkeuze, inclusief bijvoorbeeld de opname van een een nieuwsgierige kat die in beide films voorkomt, heel sterk op Der Sieg des Glaubens. Het lijkt erop dat Riefenstahl dingen die zij bij Der Sieg des Glaubens niet goed gelukt vond, bij Triumph des Willens heeft verbeterd.

De productie[bewerken]

Albert Speer tijdens de processen van Neurenberg.

In tegenstelling tot De Sieg des Glaubens (Overwinning van het geloof), kon Riefenstal de film Triumph des Willens afwerken met een veel groter budget, uitgebreide voorbereidingen en belangrijke hulp van hooggeplaatste nazi's, zoals Goebbels. Susan Sontag merkte reeds op dat "De manifestatie niet enkel gepland was als een spectaculaire massabijeenkomst, maar ook als een spectaculaire propagandafilm".[7] Albert Speer, Hitlers persoonlijke architect, ontwierp het decor voor de film in Neurenberg en coördineerde de grootste delen van het evenement.[4] Riefenstahl maakte ook gebruik van een filmcrew die erg uitgebreid was voor die tijd. De crew bestond uit 172 personen, inclusief 10 technische medewerkers, 36 cameramannen en assistenten (die werken in 16 teams met 30 camera's), 9 luchtfotografen, 17 filmjournalisten met 12 filmjournaalmedewerkers, 17 mannen die instonden voor de verlichting, 2 fotografen, 26 chauffeurs, 37 veiligheidsmensen, 4 medewerkers van de arbeidsdienst en twee administratieve medewerkers. Veel van haar cameramannen gingen gekleed in uniformen van de SA, zodat ze zich onopvallend konden mengen in de menigte.[8]

Bij de productie van Triumph des Willens werd gebruikgemaakt van innovatieve technieken, zoals het gebruik van bewegende camera's, waaronder eentje geplaatst op een lift die bevestigd was aan de gigantische vlaggenpalen, opgesteld achter het podium en eentje die bevestigd was op de Mercedes van Hitler (Deze laatste scene vereiste meerdere takes, opdat de cameraman die de camera bediende niet in beeld zou komen.). In de film werd ook gebruikgemaakt van telelenzen om een gemanipuleerd perspectief te creëren. Om vanuit andere hoeken te kunnen filmen, liet Riefenstahl kuilen graven onder het podium, sporen leggen voor bewegende beelden en luchtbeelden maken vanuit verschillende vliegtuigen en een zeppelin.[8] Er werden regelmatige close-ups gefilmd van de massa's mensen, terwijl ze keken en luisterden naar Hitler, en beelden van Hitler zelf vanuit een perspectief lager dan ooghoogte, om hem een meer heroïsch karakter mee te geven.

Richard Wagner

Uitgezonderd de proloog, maakt Riefenstahl geen gebruik van verbale redactie in Triumph des Willens en geeft ze de voorkeur aan het overbrengen van haar boodschap door middel van snel afwisselende fragmenten, montages en muziek. Ze maakt gebruik van het echte, oorspronkelijke geluid, doorheen de film.[9] De filmmuziek was van Wagneriaanse strekking (de meeste van de gebruikte stukken waren rechtstreeks overgenomen uit Wagner's opera's) en past vlot bij de beelden van Riefenstahl, waardoor een passionele en exuberante sfeer gecreëerd wordt, die dikwijls opbouwt naar een climax wanneer Hitler bijna aan het woord komt.[7]

In The New York Times wordt beweerd dat het uiteindelijk twee jaar heeft geduurd om de uiteindelijke versie van de film te monteren op basis van de 250 mijl aan ruwe beelden.[9] Dit tijdskader kan echter onmogelijk juist zijn aangezien er tussen het tijdstip van de demonstratie in Neurenberg in september '34 en de première van de film in maart '35 slechts 200 dagen vallen. Het is aannemelijk dat The New York Times verwijst naar de post-productie van Olympia, de documentaire die Riefenstahl maakte naar aanleiding van de Olympische Spelen van 1936 in Berlijn. In de documentaire "Die Macht der Bilder: Leni Riefenstahl"[10] (1993) wordt over de 400.000 meter aan film en de twee jaar aan post-productiewerk gesproken. Bij Triumph des Willens had Riefenstahl echter de moeilijke taak om uit een geschatte hoeveelheid van 61 uren aan beeldmateriaal een film te condenseren die twee uur zou duren.[8] Ze deed een poging om de film zo snel mogelijk af te werken, waarbij ze zo ver ging dat ze zelfs sliep in de montagekamer die gevuld was met honderden meters film.[11]

Onderwerpen[bewerken]

«[Triumph des Willens]" is de hoogste visualisering van de politieke religie van het nationaalsocialisme in cinematografische vorm. De kunstzinnigheid ervan, versterkt door de grandeur en de kracht van het decor in Neurenberg, is ontworpen om ons mee te slepen in een empatische identificatie met Hitler als een soort van menselijke godheid. Het overweldigende spektakel van regimentering, eenheid en trouw aan de Führer brengt op krachtige wijze de boodschap over dat de nazibeweging het levende symbool was van de herboren Duitse natie. »
Citaat van Professor Robert Wistrich[5].
Westelijke gevel van de Fauenkirche van Neurenberg.
  • Religie:: "De openingsceremonie van deze ochtend was meer dan een mooie show, het tafereel had ook iets weg van de mystiek en de religieuze intensiteit van Paas- of Kerstliturgie in een Gotische kathedraal." - Verslaggever William Shirer[12].

Religie is een belangrijk thema in Triumph des Willens. De film vangt aan vanuit een Goddelijk standpunt, neerkijkend vanuit de hemel op de dubbele torens van een kathedraal. Daarnaast bevat de film ook veel passages waarbij kerkklokken luiden, beelden van individuen in bijna religieuze extase, alsook beelden van de Bisschop van het Rijk, Ludwig Müller die, gekleed in kerkelijk gewaad, tussen de hooggeplaatste partijofficieren staat. Het is waarschijnlijk ook geen toeval dat de afsluitende parade gehouden werd voor de Frauenkirche van Neurenberg. In zijn laatste toespraak in de film, vergelijkt Hitler de nazipartij ook in directe termen met een Heilige Orde en ook de wijding van de nieuwe partijvlaggen door ze in aanraking te brengen met de "Blutfahne" heeft een duidelijke religieuze bijklank. Ook Hitler zelf wordt op een Messiaanse manier in beeld gebracht, vanaf de openingsscène waar hij afdaalt uit de wolken, alsook bij de scène waar hij door Neurenberg rijdt en zelfs een kat zijn bezigheden staakt om naar hem te kijken, tot de vele scènes waar hij — staand op zijn podium — zijn gezag toont over honderdduizenden volgelingen waarmee het publiek in eenheid instemt. Frank Tomasulo haalt aan dat in Triumph des Willens "Hitler wordt geportretteerd als een waarachtige Duitse Messias die de natie zal redden, als het volk maar bereid is zijn lot in zijn handen te leggen".[13]

Regimentsvlaggen van de SA, met afbeeldingen van de arend en de swastika.
  • Macht: "Het is onze wil dat dit rijk duizend jaar zal standhouden." - Adolf Hitler .

In Duitsland had men destijds geen beelden van militaire macht en sterkte meer gezien sinds het einde van de Eerste Wereldoorlog. In de film zou een gigantische formatie mannen het publiek er aan herinneren dat Duitsland eens te meer een grootmacht aan het worden was. Hoewel de mannen spades bij zich droegen, werden ze behandeld alsof het geweren waren. De Arenden en swastika's die veelvuldig in beeld gebracht worden, kunnen gezien worden als een verwijzing naar de Romeinse legioenen uit de oudheid.[14] De grote massa aan goedgetrainde partijleden kunnen, in een meer onheilspellend licht, gezien worden als een waarschuwing, gericht aan alle dissidenten die er aan zouden denken het regime in vraag te stellen. Ook Hitlers aankomst in een vliegtuig zou vanuit deze context bekeken moeten worden. Volgens Kennth Poferl was "reizen in een vliegtuig in de jaren '30 een luxe die slechts bij een select aantal mensen bekend was, maar Hitler had zich al duidelijk laten associëren met dit gebruik, wat hem tot de eerste politicus maakte die campagne voerde via luchtreizen. Zijn overwinning had dit beeld enkel maar versterkt en bevestigde zijn positie als topfiguur binnen de beweging, door hem te tonen als enige persoon die arriveerde met een vliegtuig en als enige persoon die een individuele verwelkoming kreeg van de menigte." Hitlers toespraak voor de SA bevatte daarnaast ook een impliciete bedreiging: Als hij er in geslaagd was om Ernst Röhm - de aanvoerder van de duizenden troepen die in beeld gebracht worden - te laten executeren, dan was het niet meer dan logisch om aan te nemen dat hij hetzelfde kon doen met om het even wie, indien hij dat wenste.[4]

  • Eenheid: "De Partij is Hitler - en Hitler is Duitsland, net zoals Duitsland Hitler is!" - Rudolf Hess.

Triumph des Willens bevat vele scènes die abstractie maken van het onderscheid tussen de nazipartij, de Duitse staat en het Duitse volk. Er zijn beelden te zien waarop Duitsers in boerenkledij en andere traditionele klederdracht een groet brengen aan de Führer. De fakkeltochten die nu vaak in verband worden gebracht met het naziregime, zou het publiek van de film doen terugdenken aan middeleeuwse carnavalfeesten. Ook wordt de oude vlag van het Duitse Keizerrijk meermaals in beeld gebracht, wapperend naast de swastika, en worden er beelden getoond van een ceremonie waar Hitler zijn eer betuigt aan de soldaten die gestorven zijn tijdens de Eerste Wereldoorlog, alsook aan president Paul von Hindenburg die een maand voor het congres gestorven was. Er is ook een scène te zien waarin mannen van de Reichsarbeitdienst individueel uitroepen uit welke stad of regio van Duitsland ze afkomstig zijn, om de kijker eraan te herinneren dat de nazipartij vanuit haar thuisbasis in Beieren was uitgegroeid tot een Pangermaanse beweging.

Ontvangst[bewerken]

Triumph des Willens ging op 28 maart 1935 in première in het Ufa Palast in Berlijn en was meteen een succes. In minder dan twee maanden had de film 815.000 Duits rijksmarken opgebracht en de film werd door de UFA beschouwd als één van de drie meest winstgevende films van het jaar.[4] Hitler loofde de film als een "onvergelijkbare verering van de macht en schoonheid van onze beweging". Riefenstahl zelf werd voor haar werk aan de film beloond met de Deutscher Filmpreis, een gouden medaille tijdens de Biënnale van Venetië in 1935 en de Grand Prix tijdens de Wereldtentoonstelling van 1937 in Parijs.[13] Er zijn desondanks maar weinig aanwijzingen die kunnen aantonen dat de film een massale instroom van 'bekeerlingen' in de richting van het fascisme heeft teweeggebracht en ook buiten Duitsland werden er door de nazi's blijkbaar weinig serieuze inspanningen geleverd om de film te promoten. Filmhistoricus Richard Taylor heeft daarom gesteld dat de film in het algemeen niet gebruikt werd voor propagandadoeleinden binnen het Derde Rijk[15], hoewel bijvoorbeeld Roy Frumkes het tegenovergestelde beweert en argumenteert dat de film elk jaar getoond werd in alle Duitse cinemazalen tot in 1945.[11]

In andere landen werd de film met minder enthousiasme onthaald. De Britse documentairemaker Paul Rotha noemde de film saai ("tedious"), terwijl andere commentatoren de film verwierpen omwille van de pro-nazi sfeer die de film uitstraalde.[4] Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd door de Amerikaanse regisseur Frank Capra een direct antwoord op de film gemaakt, met de titel Why We Fight, een reeks van filmjournaals in opdracht van de Amerikaanse regering. In deze serie werden beelden uit Triumph des Willens opgenomen, die in een nieuwe context werden geplaatst, zodat ze gebruikt konden worden om strijd van de geallieerden te steunen. Capra merkte later op dat Triumph des Willens, "geen geweer afschoot, geen bommen wierp. Maar gebruikt werd als psychologisch wapen om de wil tot verzet te vernietigen, waardoor het net zo dodelijk was[16]". Fragmenten uit de film werden ook gebruikt in korte filmpjes van de geallieerden, getiteld General Adolf takes over[17], met muziek van het Britse nummer "The lambeth walk". Men probeerde de Duitse legioenen, alsook Hitler zelf, bij het geven van de Hitlergroet, voor te stellen als opwindpoppen die dansten op de muziek. Ook tijdens WO II schreef de dichter Dylan Thomas een script voor een propagandastuk, met als titel "These are the men", waarbij beelden van de film getoond werden, met als doel het nazi-leiderschap te ondermijnen.

Een van de beste manieren om te oordelen over de ontvangst van Triumph des Willens, was de onmiddellijke en blijvende internationale roem die de film opleverde voor regisseur Riefenstahl. The Economist schreef dat de film "haar lot verzegelde als de grootste vrouwelijke filmmaker van de 20e eeuw.[18] Voor een regisseur die acht films maakte, waarvan slechts twee films internationale bekendheid genoten, genoot Riefenstahl voor de rest van haar leven een uitzonderlijk grote naamsbekendheid, die voor een groot deel te danken was aan het succes van Triumph des Willens. Tegelijk werd haar carrière ook blijvende schade toegediend door haar associatie met deze film. Na de oorlog werd Riefenstahl door de geallieerden voor vier jaar in gevangenschap gehouden omwille van haar steun en vermeende sympathie voor het naziregime. Na haar vrijlating werd ze op de zwarte lijst geplaatst door de filmindustrie. Toen ze in 2003, 68 jaar na de première van de film, stierf, kreeg dit nieuws veel aandacht in vele vooraanstaande media verspreid over de wereld, waaronder Associated Press[19], Wall Street Journal[20], New York Times[9] en The Guardian.[21] In de meeste verslagen werd het belang van Triumph des Willens bevestigd.

Controverse[bewerken]

Net zoals The Birth of a Nation, de spraakmakende film van D.W. Griffith uit 1915, heeft Triumph des Willens veel kritiek gekregen als een uiting van spectaculaire cinema met als doel de promotie van een systeem dat door de grote meerderheid van de mensen in de moderne tijd wordt gezien als zowel kwaadaardig als verwerpelijk. In Duitsland is de film geclassificeerd als nationaalsocialistische propaganda en is het vertonen ervan onderworpen aan de beperkingen van de denazificatiewetten. Wel mag de film nog getoond worden voor educatieve doeleinden. Als persoonlijk verweer, verdedigt Riefenstahl dat ze naïef was over het naziregime toen ze de film maakte en niet op de hoogte was van Hitlers beleid rond genocide. Ze wees er ook op dat de Triumph des Willens geen enkele antisemitische uitspraak bevat"[19], hoewel de film wel een verhulde opmerking van Julius Streicher bevat, die zegt dat "een volk dat zijn zuiverheid van ras niet beschermt, ten onder zal gaan". Roger Ebert merkte echter op dat, "net de afwezigheid van antisemitisme in Triumph des Willens wijst op een berekende keuze; het uitsluiten van het centrale motief van bijna elk van Hitlers publieke toespraken moet een bewuste beslissing zijn om van de film een meer efficiënt propagandamiddel te maken".[22] Riefenstahl heeft zichzelf ook herhaaldelijk verdedigd tegen de aanklacht als zou ze een nazi-propagandiste zijn geweest. Ze haalt daarbij aan dat de nadruk bij de film ligt bij de beelden, eerder dan bij de ideeën, en om die reden gezien moet worden als een Gesamtkunstwerk (totaalkunstwerk). In 1964 verwees ze opnieuw naar dit onderwerp en argumenteerde:

«Als je de film vandaag opnieuw bekijkt, kan je vaststellen dat hij geen enkele gereconstrueerde scene bevat. Alles in de film is echt. En hij bevat volstrekt geen tendentieuze commentaar. Het is geschiedenis. Een puur historische film… het is 'Cinéma vérité'. Het weerspiegelt de waarheid die toen, in 1934, geschiedenis was. Om die reden moet het gezien worden als een documentaire. Niet als een propagandafilm. Oh! ik weet zeer goed wat propaganda is. Dat bestaat in het herscheppen van gebeurtenissen met de bedoeling een stelling te illustreren, of, met oog op bepaalde gebeurtenissen, bepaalde zaken weglaten om een andere zaak beter te accentueren. Ik, ikzelf, bevond me in het hart van een gebeurtenis die realiteit was op een gegeven tijdstip en op een gegeven plaats. Mijn film is samengesteld uit wat daaruit voortvloeide". »
Citaat van Leni Riefenstahl.[7]

Hoewel Riefenstahl een actieve deelnemer van de manifestatie was geweest, heeft ze in latere jaren haar invloed aanzienlijk willen relativeren door te stellen dat: "ik gewoon observeerde en het goed in beeld probeerde brengen. De gedachte dat ik geholpen heb bij de planning is volstrekt absurd"[7]. Filmcriticus Roy Frumkes heeft Triumph des Willens "de antithese van een objectief werk" genoemd en geargumenteerd dat gezien de uitzonderlijke voorzieningen die aan Riefenstahl werden toegekend (in één van de scènes werd bijvoorbeeld gebruikgemaakt van een zoeklicht, dat werd opgevorderd bij de Luftwaffe) en aangezien "de film werd bewerkt met nagenoeg elk camera- en postproductie-effect dat destijds bekend was", de film onmogelijk louter een documentaire genoemd kan worden.[11][23] Ook Ebert gaat niet akkoord met de uitspraak van Riefenstahl en stelt dat Triumph des Willens "met algemene overeenstemming gezien kan worden als [één] van de beste documentairefilms ooit," maar voegt er aan toe dat aangezien ze de ideologie weergeeft van een beweging die door velen als kwaadaardig wordt beschouwd, "[het] de klassieke vraag oproept van de strijd tussen kunst en moraal: Bestaat er zoiets als 'pure kunst', of impliceert elke kunstvorm ook een politiek statement?".[22]

Susan Sontag beschouwde Triumph des Willens als de beste documentaire die ooit gemaakt werd. Het essay van Brian Winston, gepubliceerd in "The movie as history: Visions of the twentieth century", vormt in grote mate een kritiek op de analyse van Sontag, die hij bestempelt als onjuist. Zijn uiteindelijke stelling is dat elke regisseur de film zo indrukwekkend had kunnen doen ogen, omdat de enscenering van de nazi's zo indrukwekkend was. Qua vorm, is de film een repetitieve afwisseling tussen toespraken en marsen. Winston vraagt de kijkers om zelf te oordelen of een dergelijke film beschouwd moet worden als meer dan louter een weinig creatieve realisatie. Net als Rotha vindt hij de film saai en is hij ervan overtuigd dat iedereen die de tijd neemt om de structuur ervan te analyseren tot dezelfde conclusie zal komen.

Objecties van de Wehrmacht[bewerken]

De eerste controverse over de film vond zelfs reeds plaats voor de film werd uitgebracht, toen verscheidene generaals van de Wehrmacht protesteerden over de erg beperkte aanwezigheid van het leger in de film. Slechts één scène, van het schouwen van de Duitse cavalerie, bevatte uitgebreide beelden van het Duitse leger. Ander formaties die wel in beeld gebracht werden, waren organisaties behorende tot de partij, die geen deel uitmaakten van het militaire apparaat. Hitler stelde zelf een "artistiek" compromis voor, dat er in bestond dat de film zou beginnen met een beeld van de camera die langzaam een rij van de "verwaarloosde" generaals in beeld zou brengen (en meteen ook het ego van de generaals zou strelen). Volgens haar eigen getuigenis, weigerde Riefenstal dit voorstel en drong er op aan om de volledige artistieke controle over het project te behouden. Ze stemde er wel mee in om in 1935 opnieuw een verslag van de partijbijeenkomst te filmen. Dit verslag was exclusief gewijd aan de Wehrmacht en kreeg de titel Tag der Freiheit.[6]

Invloed en nagedachtenis[bewerken]

Volgens historicus Philip Gavin "leeft de erfenis van Triumph des Willens vandaag nog steeds verder in talrijke televisiedocumentaires over het nazi-tijdperk waarin fragmenten uit de film worden herhaald. De meest standvastige en gevaarlijke illusie is de gedachte dat nazi-Duitsland, hoewel het een kwaadaardige natuur had, een extreem georganiseerde staat was, die om die reden indrukwekkend bevonden wordt[12]. Gavin is ervan overtuigd dat de realiteit van de wanordelijke en bureaucratische puinhoop, die het nazisme was, worden verduisterd door de krachtige beelden van een eendrachtige fascistische beweging, zoals die getoond worden in Triumph des Willens. Nicolas Reeves stemt hiermee in en voegt er aan toe dat "veel van de meest tijdloze beelden van het Derde Rijk en Adolf Hitler, ontleend zijn aan de film van Riefenstahl".[4]

Triumph des Willens werd ook door vele hedendaagse artiesten bestudeerd, waaronder regisseurs als Peter Jackson, George Lucas en Ridley Scott. De eerste bekende film die zich beroept op beelden uit de film was The Great Dictator van Charlie Chaplin, een parodie op het nazisme. Scenes uit de film zijn later ook geïmiteerd in films zoals Star Wars: Episode IV - A New Hope (alsook in de andere Star wars-films), Citizen Kane, A Clockwork Orange, The Last Emperor, Gladiator, Hero, The Lord of the Rings, The lion king, Richard III, Red Dawn, Spartacus, de filmversie van The Wall van Pink Floyd en Starship Troopers. De film "The Empty Mirror" toont zelfs originele fragmenten van Triumph des Willens, terwijl Hitler, gespeeld door Norman Rodway, een analyse geeft van de beelden.

Referenties en voetnoten[bewerken]

  1. [1]
  2. [2]
  3. Triumph des Willens in de Internet Movie Database
  4. a b c d e f Poferl, Kenneth. (2003). "An Evil Faith." Gedetailleerde vergelijking tussen Sieg des Glaubens en Triumph of the Will.
  5. a b FilmEducation.Org. Kort overzicht van de film en de plaats ervan in de geschiedenis.
  6. a b Chamorro, Enrique B., "DVD Comparison Triumph of the Will" en "DVD Comparison Day of Freedom."
  7. a b c d Cheshire, Ellen, Leni Riefenstahl: Documentary Film-Maker or Propagandist? in:Kamera, 2000.
  8. a b c Triumph of the Will
  9. a b c Riding, Alan,Leni Riefenstahl, Filmmaker and Nazi Propagandist, Dies at 101. In: The New York Times, 9 september 2003.
  10. "The Wonderful, Horrible Life of Leni Riefenstahl," De pagina over de documentaire bij The Internet Movie Database.
  11. a b c Frumkes, Roy (Essayist). (2001). "Triumph of the Will (Special Edition) [Film]." United States:Synapse Films.
  12. a b Gavin, Philip. (2001). "Triumph of Hitler." Schenkt aandacht aan de religieuze iconografie en de SA-controverse. Handelt ook kort over de mythe van Duitsland als een extreem georganiseerde machine.
  13. a b Butcher, Edmund. (2002). "Leni Riefenstahl - Art and Propaganda in 'Triumph of the Will'." Stelt de populaire labels van Triumph des Willens als "kunst" en "propaganda" in vraag.
  14. Lenin Imports. "Leni Riefenstahl Triumph of the Will (1934)." Overzicht van de film.
  15. Winston, Brian. (1997) "Triumph of the Will." (registratie verplicht).
  16. Origins of Documentary film: Leni Riefenstahl
  17. General Adolph Takes Over bij: Internet Archive. Scenes uit Triump of the Will gemonteerd op nieuw geluid door de geallieerden tijdens WO II.
  18. Leni Riefenstahl: Hand-held history, in: The Economist, 23 september 2003.
  19. a b Rising, David,Hitlers filmmaker Leni Riefenstahl, revered and reviled for her work, dies at 101. Associated Press, 9 september 2003.
  20. Petropolous, Jonathan, Leni Riefenstahl, Coy Propagandist Of the Nazi Era, In: Wall Street Journal, 11 september 2003.
  21. Harding, Luke, Leni Riefenstahl, Hitler's favourite film propagandist. In: The Guardian, 10 september 2003.
  22. a b Ebert, Roger, "The Wonderful Horrible Life of Leni Riefenstahl." Chicago Sun-Times, 24 juni 1994.
  23. Holm, D. K. DVD Journal review. Review van de Special Edition DVD-uitgave. Bespreekt een aantal van de montage-technieken.

Literatuur[bewerken]

  • Shirer, William. Berlin Diary: The Journal of a Foreign Correspondent 1934-1941. New York, Alfred A. Knopf, 1941. Bevat een eigen verslag van het partijcongres in Neurenberg in 1934.

Externe links[bewerken]