Tsintaosaurus
| Tsintaosaurus Status: Uitgestorven, als fossiel bekend Fossiel voorkomen: Laat-Krijt |
|||||||||||||||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
 |
|||||||||||||||||||||
| Taxonomische indeling | |||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||
| Geslacht | |||||||||||||||||||||
| Tsintaosaurus Young, 1958 |
|||||||||||||||||||||
Tsintaosaurus op  Wikispecies
|
|||||||||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||
Tsintaosaurus is een geslacht van ornithischische dinosauriërs, behorend tot de groep van de Euornithopoda, dat tijdens het late Krijt leefde in het gebied van het huidige China.
Inhoud |
Vondst en naamgeving [bewerken]
De typesoort Tsintaosaurus spinorhinus werd in 1958 benoemd en beschreven door de Chinese paleontoloog Yang Zhongjian.[1] De geslachtsnaam is afgeleid van de stad Qingdao, vroeger weergegeven als "Tsintao".[2] De soortaanduiding betekent "met stekelneus", vanuit het Latijn spina, "doorn", en het Klassiek Grieks ῥίς (rhis), "neus", een verwijzing naar een opvallend uitsteeksel op de kop.
Het holotype, IVPP AS V725, is in 1950 bij het plaatsje Hsikou, bij Chingkangkou, in Laiyang, gevonden in een laag van de Jingangkouformatie die dateert uit het Campanien en opgegraven in 1951. Het bestaat uit een gedeeltelijk skelet met schedel. Yang wees nog drie gedeeltelijke skeletten toe: IVPP V727, V728 en V729.
De soorten Tanius chingkankouensis Yang 1958 en Tanius laiyangensis Zhen 1976 worden tegenwoordig als jongere synoniemen van Tsintaosaurus spinorhinus beschouwd. Dit vergroot het bekende materiaal van Tsintaosaurus.
Beschrijving [bewerken]
Tsintaosaurus is een groot dier. Een van de gevonden dijbeenderen heeft een lengte van een meter. Gregory S. Paul schatte in 2010 de lichaamslengte op 8,3 meter, het gewicht op 2,5 ton.[3] Tsintaosaurus heeft een langgerekte en platte snuit, eindigend in een smalle snavel, met een naar achteren gelegen reeks tanden die een "tandenbatterij" vormen om planten te kauwen. De onderarm is relatief lang. Waarschijnlijk liep hij vooral op alle vier zijn poten maar stond af en toe op de achterste twee poten om uit te kijken naar roofdieren. Als hij rende deed hij dat vermoedelijk op twee poten, omdat hij zo sneller was. De staartbasis draagt erg hoge doornuitsteeksels die samen met een smal maar ver uitstekend zitbeen de indruk wekken dat de romp ver naar achteren doorloopt.
Schedelkam [bewerken]
Tsintaosaurus wordt nagenoeg altijd afgebeeld met het unieke kenmerk dat hem beroemd heeft gemaakt: een smalle veertig centimeter hoge verticale kam op de kop. De kam is hol en heeft een gevorkt uiteinde. In 1990 stelden David Weishampel en Jack Horner dat Tsintaosaurus een chimaera was, een mengeling van twee soorten, in dit geval delen van de in dezelfde lagen voorkomende euornithopode Tanius waaraan lambeosaurine materiaal van de schedel zou zijn toegevoegd, misschien zou daarbij het neusbeen verplaatst zijn (een suggestie van Philippe Taquet) wat de illusie van een opstaande kam zou hebben gegeven.[4] In 1993 concludeerde Eric Buffetaut echter, na onderzoek van de botten zelf, dat de kam authentiek was en het materiaal niet gemengd, waarop ook nieuwere exemplaren wezen.[5] De kam was mogelijk verbonden met de neusgaten door middel van een huidflap.[6] Een alternatief is dat een membraan de achterzijde van de kam met de nek verbond. Dergelijke structuren hadden vermoedelijk een signaalfunctie binnen de soort en waren daartoe wellicht fel gekleurd. Een mogelijke huidflap aan de voorzijde kon daarbij opgeblazen worden. Daartoe diende dan misschien een verbinding met de neusgaten; in wezen lijkt de schedelkam echter niets anders te zijn geweest dan een extreme modificatie van het neusbeen. Als de Chinese schedelreconstructies correct zijn, zat er voor de kam een lang gat in de bovenkant van de schedel waardoor een blaas direct vanuit de neusholte gevuld kon worden. Zo'n orgaan bracht wellicht ook toeterende geluiden voort, opnieuw als een signaal aan soortgenoten.
Fylogenie [bewerken]
Tsintaosaurus werd oorspronkelijk door Yang in de Saurolophinae geplaatst en in 1959 door Friedrich von Huene in de Lambeosauridae. Hij wordt tegenwoordig bij de Hadrosauridae ondergebracht. Tsintaosaurus kan daarbinnen tot de Lambeosaurinae behoren, waarin ook de nauw verwante Europese geslachten Pararhabdodon en Koutalisaurus geplaatst zijn.[7] Andere lambeosaurinen die minder nauw verwant waren, kwamen voornamelijk uit Noord-Amerika, waaronder Lambeosaurus, Corythosaurus, Hypacrosaurus en Parasaurolophus,[8] hoewel er naast Tsintaosaurus ook andere vormen uit Azië bekend zijn als Amurosaurus, Nipponosaurus en Charonosaurus. Tsintaosaurus, Pararhabdodon en Koutalisaurus zijn nog niet met een eigen "tribus"-naam in de Lambeosaurinae benoemd en waren waarschijnlijk vrij basaal, zoals de lambeosaurinen Amurosaurus en de eveneens Aziatische Bactrosaurus. Dit lijkt erop te duiden dat de vroegste lambeosaurinen in Azië zijn ontstaan. Het ontstaan van de Hadrosauridae zelf is vrij problematisch. Ontdekkingen uit Liaoning en de vondst van dieren als Probactrosaurus lijken erop te wijzen dat hun oorsprong in Azië ligt, hoewel de vondst van Protohadros dit weer in twijfel bracht. Meer fossielen zullen gevonden moeten worden om de oorsprong van de Hadrosauridae duidelijker te maken.
Verspreiding [bewerken]
Tsintaosaurus kwam voor in het zuidoosten van Azië, nu Shandong in het zuidelijk deel van China. Verder zijn er geen fossielen buiten China gevonden. Op een vindplaats in Mongolië zijn veel dieren gevonden die ook in China voorkwamen rond de zelfde tijd of veel op de dieren in China leken. Het kan dus ook zijn dat Tsintaosaurus verder verspreid was dan China.
Levenswijze [bewerken]
De smalle snuit van Tsintaosaurus duidt erop dat hij selectief hoogwaardig voedsel at. Aangenomen wordt dat hij net zoals andere hadrosauriërs in een kudde leefde. Het vermogen met soortgenoten te communiceren zou dan een aanpassing zijn om een meer verfijnd sociaal gedrag mogelijk te maken. Een duidelijke verdediging tegen roofdieren had Tsintaosaurus niet; als zijn grootte en bizarre kop aanvallers niet afschrok, lag zijn enige redding in de vlucht.
Externe links [bewerken]
Bronnen, noten en/of referenties
|
