Tumbleweed

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Een tumbleweed van de Salsola tragus.

Een steppenroller (ook wel bekend als tuimelkruid) of tumbleweed is het bovengrondse gedeelte van een plant dat, eenmaal volgroeid en droog, zich losmaakt van de wortel en wegtuimelt met de wind. Normaal gesproken is de tumbleweed de gehele plant met uitzondering van zijn wortels, maar bij een aantal soorten is het een struik met bloemen. Het tumbleweedgedrag komt het meest voor bij steppe- en woestijnplanten. De tumbleweed is een plant die propagulen (zaden of sporen) verspreidt. Het doet dit door de propagulen al tuimelende uit te strooien, of nadat het terecht is gekomen in een vochtige omgeving. In dit laatste geval opent de tumbleweed automatisch terwijl het water opneemt; behalve de propagulen, is de tumbleweed dood.

Planten en het tumbleweedgedrag[bewerken]

Hoewel het aantal planten met tumbleweedgedrag klein is, komen deze heel veel voor onder de agricultuurkruiden. Men denkt dat de oorsprong Eurazië is, echter een redelijk aantal seizoenskruiden van Salsola (Amarantenfamilie) die tumbleweeds vormen zijn zo veelvoorkomend geworden in Noord-Amerika dan ze vaak een symbool zijn in westerns, waar ze als typisch symbool staan voor de verlatenheid van grensgebieden. Salsola pestifera is ingeburgerd geraakt over grote gebieden van Noord-Amerika nadat het is geïmporteerd van het continent Azië, vaak bij ladingen landbouwzaden. Van salsola kali wordt er gezegd dat het in de Verenigde Staten in de negentiende eeuw is aangekomen bij ladingen lijnzaad naar South Dakota.

Salsola tragus is een seizoensplant die afbreekt aan de voet van de stengel, waarop het vervolgens een tumbleweed vormt dat de zaden verspreidt terwijl het over de grond rolt. Het lijkt naar South Dakota te zijn geïmporteerd vanuit Rusland in 1870 of 1874 bij ladingen lijnzaad. Het is een schadelijk kruid dat op geschikte plaatsen gaat wonen waaronder gebieden met verstoorde gronden, zoals bermen, verzorgde velden en afgebrokkelde hellingen, en in natuurlijke gebieden met weinig vegetatie zoals kust- en oeverzand, halfwoestijnen en woestijnen. Salsola tragus is de juiste naam voor het smal gebladerde onkruid vallend onder de verzameling salsola kali die verspreid gevonden wordt in Noord-Amerika. De soort is extreem variabel met vele rassen die variëren in kenmerken, een aantal van deze variaties zijn in het verleden onderverdeeld in subcategorieën of zelfs andere categorieën. Hoewel het een schadelijk kruid is, wordt de salsola tragus gebruikt als voedsel in droge gebieden.

Andere planten uit de familie Amaranthaceae die tumbleweeds vormen, waaronder de amaranthus albus, afkomstig uit Midden-Amerika maar geïntroduceerd en groeiend in Europa, Azië en Australië; Amaranthus graecizans groeiend in Noord-Amerika maar oorspronkelijk Afrikaans; Amaranthus retroflexus; Corispermum hyssopifolium; Kochia; en Cycloloma atriplicifolium die als meest voorkomende tumbleweed worden genoemd. Atriplex rosea, ook wel het tuimelende orakel genoemd, valt onder de Chenopodiaceae. Onder de Asters (Asteraceae), vormt de Centaurea diffusa tumbleweeds. Deze soorten hebben als oorsprong Eurazië en zijn later ingeburgerd in Noord-Amerika. Ook bij de Lessingia glandulifera worden er soms tumbleweeds gevormd, de plant groeit op woestijnvlaktes, chaparral (dichtbegroeid, warm klimaat) en naaldbossen in het westen van de Verenigde Staten en komt het meest voor in gebieden met zand. Onder de vlinderbloemenfamilie worden er tumbleweeds aangemaakt bij de Psoralea en Baptisia tinctoria.

Verdere familie van de tumbleweed:

Anatomie[bewerken]

Bij sommige soorten is de tumbleweed los van de plant doordat de plant loslaat bij de voet van de stengel, dit komt voor bij de Psoralea en Kochia.

Verschillende planten die propagulen verspreiden[bewerken]

Planten met deze bloeiwijze komen veel voor bij sommige grassoorten, waaronder Schedonnardus paniculatus en enkele soorten van Eragrostis en Aristida. Bij deze planten breekt het bovengrondse gedeelte af en waait weg, in plaats van de gehele plant. De soorten van Spinifex uit Zuidoost-Azië zijn een opvallend voorbeeld van deze aangepaste verspreiding van zaden. Deze soorten worden ook wel tuimelkruid genoemd, hetzelfde geldt voor soorten als Panicum capillare' en Eragrostis pectinacea in de Verenigde Staten. Fruit, verspreid door de wind, dat tuimelt of over de grond rolt (tuimelfruit) is zeldzaam. Sommige zijn peulvruchten. Doordat de vruchten erg opgeblazen zijn rollen zij makkelijker, onder deze vruchten vallen de Alyssopsis, Coluteocarpus, Physoptychis, en de Pshysaria.

Effect op het milieu[bewerken]

Tumbleweeds hebben een tekenend effect op wind-grond-erosie op open vlakten, voornamelijk bij drogegrondprojecten in de landbouw waar bevochtiging van buitenaf onmogelijk is. Een studie wees uit dat een enkele Russian Thistle wel 44 gallon (circa 167 liter) water kan opnemen in een tarweveld. De hoeveelheid water opgenomen van braakland zou zelfs hoger liggen. Buiten het vocht dat de plant opneemt wordt er ook nog schade aangericht door de verplaatsing van de tumbleweed. De beschadigingen aan de grond maken die namelijk ook kwetsbaarder voor de wind.

Symbolisatie[bewerken]

De associatie met westerns heeft geleid tot een grote symbolische betekenis van de tumbleweed in de visuele media. Het is symbool gaan staan voor verlaten, droge, en vaak humorloze locaties met weinig of geen aanwezigen. Vaak wordt het symbool gebruikt als personen op een verlaten of grillige plaats aankomen/zijn: Een tumbleweed rolt voorbij, vaak in combinatie met het geluid van een lege, droge wind. Het wordt soms gebruikt op plekken waar je geen tumbleweed verwacht voor een komisch effect. Soms wordt het gebruikt om een slechte grap te accentueren of als een persoon een absurde opmerking maakt. De tumbleweed op de achtergrond en het windeffect brengen de ongemakkelijke stilte naar voren (net als het geluid dat krekels produceren).

Kunstwerk[bewerken]

De Russische kunstenaar Haim Sokol (1973) maakte in 2009 van staal en verf een bolstructuur die hij de Tumbleweed Rhizone noemde. Deze werd in de zomer van 2013 tentoongesteld op het Lange Voorhout in Den Haag tezamen met werken van andere Russische kunstenaars. Sokol beschilderde metalen platen met kunstenaarsteksten en teksten uit kabbalistische bronnen, daarna sneed hij de plaaten in smalle stroken waarvan hij de tumbleweed maakte.

Trivia[bewerken]

  • The Tumbleweeds is een voormalige band uit Waalwijk die haar naam aan deze plant ontleent.