Tupandactylus

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Tupandactylus
Status: Uitgestorven, als fossiel bekend
Fossiel voorkomen: Vroeg-Krijt
TapimpDB.jpg
Taxonomische indeling
Rijk: Animalia (Dieren)
Stam: Chordata (Chordadieren)
Klasse: Reptilia (Reptielen)
Onderklasse: Diapsida
Orde: Pterosauria (Pterosauriërs)
Onderorde: Pterodactyloidea (Kortstaartpterosauriërs)
Superfamilie: Azhdarchoidea
Familie: Tapejaridae
Geslacht
Tupandactylus
Kellner & Campos, 2007
Portaal  Portaalicoon   Biologie
Herpetologie

Tupandactylus imperator is een pterosauriër, behorend tot de groep van de Pterodactyloidea, die tijdens het Krijt leefde in het gebied van het huidige Brazilië.

Vondst en naamgeving[bewerken]

In 1997 benoemden Alexander Kellner en Diogenes de Almeida Campos een tweede soort van het geslacht Tapejara: Tapejara imperator. De soortaanduiding komt uit het Latijn en is hier gebruikt in de betekenis van "keizer". Door kladistische analyses werd het later duidelijk dat Tapejara imperator en de typesoort van het geslacht Tapejara, Tapejara wellnhoferi, wellicht niet nauw verwant waren. Daarom lag het in de rede dat een nieuw, eigen, geslacht voor Tapejara imperator benoemd zou worden.

De drie soorten die ooit binnen Tapejara zijn benoemd, met onderaan de latere Tupandactylus

In 2007 werd het door een lezing op een symposium ter ere van de Duitse paleontoloog Peter Wellnhofer duidelijk dat David Unwin en David Martill, zoals Martill al in 2006 had aangekondigd, inderdaad een apart geslacht zouden gaan benoemen: Ingridia, genoemd naar de overleden vrouw van Wellnhofer, Ingrid. Kellner was echter van plan geweest zelf een nieuwe naam te geven, iets wat hem als oorspronkelijke naamgever volgens de heersende beleefdheidsconventies ook toekwam. Toch al een oude rivaal van Unwin, zag hij daarom geen reden een voor 2007 geplande publicatie in te trekken van een andere naam: Tupandactylus, hoewel hij wist dat hij de publicatie van Unwin en Martill een paar maanden te vlug af zou zijn en Tupandactylus daarmee volgens de priotiteitsregels de geldige naam zou worden. Volgens sommigen werd die publicatie met dat doel zelfs verkort en naar voren geschoven. De wel alsnog gepubliceerde naam Ingridia is daarmee een objectief (op hetzelfde exemplaar betrekking hebbend) jonger synoniem en ongeldig.

Tupandactylus is afgeleid van Tupan, de dondergod van de Tupi, en het Klassiek Grieks daktylos, "vinger", een verwijzing naar de typische vleugelvinger van de pterosauriërs.

Het fossiel, holotype MCT 1622-R, is begin jaren negentig gevonden in de Cratoformatie. Het bestaat uit een gedeeltelijke schedel met een lengte van ongeveer tachtig centimeter.

Andere specimina zijn MN 4729-V, een vleugel met resten van het membraan, en SMNK PAL 2839, een gedeeltelijke schedel. Een andere schedel bevindt zich in particuliere hand maar is nog onbeschreven. In 2011 werd de vondst van een nieuw exemplaar gemeld, CPCA 3590, dat als eerste een complete mandibula bewaarde.

Beschrijving[bewerken]

Een levensgroot model van Tupandactylus

Net als bij Tapejara is de schedel van Tupandactylus verhoogd door een vergrote schedelopening, de fenestra nasoantorbitalis, die hier 60% van de bovenkaaklengte uitmaakt. Voor op de snuit staat een steile driehoekige beenkam met een hoogte van twintig centimeter. Op het achterhoofd is ook een kam die een scherpe punt vormt welke de lengte van de schedel verdubbelt. Bewaard gebleven organisch materiaal laat zien dat zich tussen beide kammen een enorme flap uitstrekte. Misschien was die van hoorn maar waarschijnlijk van een ander weefsel want hij is van onderen gedeeltelijk verbeend met korte staafvormige ingroeisels. Omdat de plaat van het holotype achteraan ophoudt, was niet bekend hoe hoog de structuur was en of de bovenrand rond of recht eindigde. CPCA 3590 lijkt echter te tonen dat de achterrand bol was. De lengte was minstens een halve meter en was daarmee de grootste kam die van enige pterosauriër bekend is. Verder lijkt Tupandactylus sterk op Tapejara met lage oogkassen en tandeloze kaken die vooraan iets naar beneden wijzen. CPCA 3590 heeft een gedeeltelijke vacht met acht millimeter lange haren bewaard, aan de achterkant van de 30,5 centimeter lange onderkaken; een hoornsnavel ofwel ramphotheca, besloeg de voorste kaakdelen. De vleugelspanwijdte was ongeveer 2,5 meter.

Fylogenie[bewerken]

Tupandactylus is toegewezen aan de Tapejaridae. Zijn verwantschappen zijn echter omstreden; hij kan nauwer verwant zijn aan de Neoazhdarchia dan aan Tapejara. Hoewel Unwin en Martill ook de derde soort van Tapejara, Tapejara navigans, bij hun Ingridia onderbrachten, is dat mogelijk een basalere soort, meer onderin de stamboom. Volgens Kellner echter zou Tapejara navigans ook een jonger synoniem kunnen zijn van Tupandactylus als het een onvolwassen vorm betreft van de laatste; dit is echter niet algemeen aanvaard. Kellner spreekt meestal van een Tupandactylus navigans, als een tweede soort van het geslacht.

Levenswijze[bewerken]

De levenswijze van Tupandactylus is omstreden. Eerst gezien als een viseter, wordt hij tegenwoordig vermoed een verzamelaar te zijn geweest van diertjes of vruchten die op de grond te vinden waren. De kam diende ter communicatie binnen de soort, als leeftijds- of geslachtskenmerk voor seksuele selectie, en was daartoe wellicht fel gekleurd.

Literatuur[bewerken]

  • Kellner, A. W. A. & Campos, D. de A., 1992, "A new tapejarid from the Santana Formation (Lower Cretaceous) from the Araripe Basin, Northeastern Brasil", J. Vert. Paleont. 12, 36–37A
  • Campos, D. A. & Kellner, A. W. A. 1997, "Short note on the first occurrence of Tapejaridae in the Crato Member (Aptian), Santana Formation, Araripe Basin, Northeast Brazil", An. Acad. Brasil. Ciênc., 69(1): 83-87
  • Sayão J. M. & Kellner A. W. A., 1998, "Pterosaur wing with soft tissue from the Crato Member (Aptian-Albian), Santana Formation, Brazil", Journal of Vertebrate Paleontology 15(suppl. to 3): 75A
  • Martill, David M., and Darren Naish, 2006, "Cranial crest development in the azhdarchoid pterosaur Tupuxuara, with a review of the genus and tapejarid monophyly", Palaeontology 49 (4): 925-941
  • Kellner, A.W.A. & Campos, D.A., 2007, "Short note on the ingroup relationships of the Tapejaridae (Pterosauria, Pterodactyloidea", Boletim do Museu Nacional 75: 1–14
  • Unwin, D. M. and Martill, D. M., 2007, "Pterosaurs of the Crato Formation" In: Martill, D. M., Bechly, G. and Loveridge, R. F. (eds), The Crato Fossil Beds of Brazil: Window into an Ancient World, Cambridge University Press (Cambridge), pp. 475–524
  • Pinheiro, F.L., Fortier, D.C., Schultz, C.L., De Andrade, J.A.F.G., and Bantim R.A.M., 2011, "New information on Tupandactylus imperator, with comments on the relationships of Tapejaridae (Pterosauria)", Acta Palaeontologica Polonica 56