Tussenwerpsel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een tussenwerpsel is een uitroep, die buiten de woordvolgorde staat. Het kan gaan om een enkel woord (partikel), een hele woordgroep, of zelfs een hele zin die een expressie van emotie is. Het is een open woordklasse, want er komen geregeld nieuwe tussenwerpsels bij, zoals het betrekkelijk nieuwe oké.

Imitaties van geluiden, begroetingen, vloeken en scheldwoorden, en uitroepen van ontkenning, bevestiging, vreugde, twijfel, spijt, afkeuring, aansporing, om aandacht te krijgen enzovoort, zijn tussenwerpsels of kunnen als tussenwerpsel worden gebruikt.

Het woord tussenwerpsel is een leenvertaling van het Latijnse interiectio (inter betekent "tussen" of "tijdens" en iacere "gooien" of "werpen").

Voorbeelden van tussenwerpsels[bewerken]

Geluidsimitaties (die met name veel in (strip)boeken worden gebruikt) zijn bijvoorbeeld: boink, boem, pats, rinkeldekinkel, kukelekuu, dingdong, pief paf poef.

Voorbeelden van uitroepen: o, oja, nou, nouja, tja, ach, och, bah, au, aha, hé, hè, oei, oeps, maargoed, oke, luister, foei, jakkes, hoor, hoera, joepie, proost, laat maar, kom op, prima, goed, fijn, mooi, top, sst, psst, ja, nee, jawel, welnee, warempel, sorry, pardon, het spijt me, alsjeblieft, helaas. Niet al deze woorden zijn per definitie tussenwerpsel, een aantal (bijvoorbeeld luister, goed, fijn) kunnen ook als gewoon zinsdeel worden gebruikt.

Vloeken en scheldwoorden als "gossie" (een verbastering), verdorie, shit, sukkel, trut.

Begroetingen als ha, hoi, hallo, goedemorgen, kunnen veelal als een tussenwerpsel gezien worden, omdat deze doorgaans meer als gevolg van een gewoonte wordt geuit dan als een serieuze wens.

Grammatica[bewerken]

Een tussenwerpsel staat buiten de zinsvolgorde: het kan voor of na een zin worden gezet, zonder dat de zinsvolgorde verandert (inversie). Vergelijk:

Helaas, hij was weer te laat. ('helaas' is een tussenwerpsel)
Helaas was hij weer te laat. ('helaas' is een bijwoord, inversie treedt op)

Zie ook[bewerken]

Icoontje WikiWoordenboek Zoek tussenwerpsel op in het WikiWoordenboek.