Uitgeest

Uitgeest

Gemeente in Nederland
Situering
Provincie	Noord-Holland
Algemeen
Oppervlakte	22,31 km²
- land	19,18 km²
- water	3,13 km²
Inwoners (1 november 2012)	13.032? (679 inw/km²)
Hoofdplaats	Uitgeest
Belangrijke verkeersaders	A9 N8 N203
Politiek
Burgemeester (lijst)	Mieke Baltus (CDA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006)	€ 13.900 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008)	€ 264.000
WW-uitkeringen (2007)	11 per 1000 inw.
Autobezit (2007)	416 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s)	1910, 1911
Netnummer(s)	0251
CBS-code	0450
CBS-wijkindeling	zie wijken en buurten
Amsterdamse code	11238
Website	http://www.uitgeest.nl
Portaal    Nederland

Nederlands-hervormde kerk

Molen De Dog

Huis De Swaen

Molen De Jonge Leeuw

Uitgeest ( uitspraak (info·uitleg)) is een dorp en gemeente in de regio Kennemerland in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeente maakt deel uit van de samenwerkingsregio Kennemerland. De gemeente telt 13.032 inwoners (1 november 2012, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 22,22 km² (waarvan 3,32 km² water).

Topografie

Topografisch kaartbeeld van de gemeente Uitgeest, 2011.

Bezienswaardigheden

Bezienswaardig in Uitgeest zijn de Nederlands-hervormde kerk met 14e eeuwse toren en de rooms-katholieke kerk in neogotiek.

Rondom het dorp bevinden zich vijf molens: De Dog, De Kat, de Dorregeestermolen, de Tweede Broekermolen en de zaagmolen De Corneliszoon, de opvolger van de De Jonge Leeuw. Deze laatste bevindt zich aan de Lagendijk op het Industrieel Erfgoedpark 'De Hoop'.

Het Uitgeestermeer en Alkmaardermeer bieden uitgebreide mogelijkheden voor waterrecreanten en natuurliefhebbers. Aan de rand van het Uitgeestermeer bij Uitgeest is een jachthaven en zeilschool gevestigd.

Uitgeest heeft een openluchtzwembad en diverse andere sportfaciliteiten. Uitgeest is bereikbaar met het openbaar vervoer vanuit de richtingen Alkmaar-Amsterdam, alsmede Haarlem. Het dorp ligt verder langs de A9, N8 en de N203, die het dorp ontsluiten. Met de auto is de reistijd naar Amsterdam 30 minuten. Binnen 20 minuten zijn de verschillende stranden (Wijk aan zee, Bakkum aan Zee, Heemskerk) per fiets bereikbaar.

Fort aan den Ham is één van de 42 forten van de Stelling van Amsterdam, een 19e eeuwse defensielinie rond Amsterdam. Het fort, gelegen tussen Uitgeest en Krommenie, is geopend voor bezoekers op de laatste zondag van de maand van april t/m oktober.

Verkeer en vervoer

Het treinstation van Uitgeest is in 2006 verbouwd en gemoderniseerd. Station Uitgeest is een belangrijk overstappunt: hier komen de spoorlijnen uit Amsterdam, Haarlem en Alkmaar samen.

Ook is Uitgeest zeer nabij de snelweg aansluitingen gelegen van de N8/A8 en A9. Recent is de capaciteit van de A9 uitgebreid van 4 naar 6 rijstroken ter hoogte van Velsen. Ook wordt in 2014 de A8 structureel uitgebreid en aangesloten op de A9 nabij Uitgeest.

Geschiedenis

Oudheid

Ooit bestond Uitgeest uit waddengebied, vanaf ca. 3000 v.Chr. ontstonden achter een keten van strandwallen, die zich uitstrekten vanaf de keileemhoogten van Wieringen en Texel tot de rotskust van Frankrijk. Deze strandwallen werden doorsneden door zeearmen en rivieren. Toen het waddengebied van de zee afgesloten raakte ontstond er veenvorming. Regelmatig drong de zee door de strandwallen het nieuwgevormde veen binnen. Hierdoor werd veel veen weer weggespoeld. Alleen de hoger gelegen delen werden gespaard. Bij het terugtrekken van de zee via afwateringsbeekjes werden de zandplaten goed zichtbaar. Op deze hoger gelegen delen vestigden de eerste bewoners van Uitgeest zich ca. 450 v.Chr. Veel van de hoger gelegen woonterpjes van omstreeks het begin van onze jaartelling zijn nog terug te vinden. Opgravingen hebben laten zien dat Uitgeest gedurende de gehele Romeinse tijd bewoond is gebleven.

Ook na de Romeinse tijd was Uitgeest nog bewoond, hoewel het bewonerstal vanaf ca. 250 n.Chr. sterk af nam. Door hogere waterstanden en slechte weersomstandigheden zou het gebied tot in de vroege middeleeuwen moeilijk bewoonbaar blijven.

Middeleeuwen

Rond 700 ontstonden kleine agrarische gemeenschappen. Door bevolkingsgroei en betere weersomstandigheden kon het veengebied in de loop van de 10e eeuw worden ontgonnen. Ook moet er in de 8e of 9e eeuw een burcht in Uitgeest zijn geweest. Mogelijk was dit een nederzetting van Noormannen. De ligging van de burcht is door luchtverkenning en archeologisch onderzoek aangetoond.

Rond 1150 diende zich een nieuwe periode met hoge waterstanden aan. De zee kon weer in het pas ontgonnen veengebied binnen dringen. Hierdoor onstsonden grote meren, waardoor veel land verloren ging.Toen zijn waarschijnlijk het Alkmaarder- en Uitgeestermeer ontstaan. Uit deze tijd dateren ook oude dijken waarmee de bewoners van Uitgeest zich tegen het water probeerden te beschermen.

Doordat het dorp aan open water kwam te liggen, kreeg het goede verbindingsmogelijkheden met het buitenwater. Hierdoor werd Uitgeest aan het einde van de Middeleeuwen één van de grootste dorpen in Kennemerland.

De oorlog tegen Spanje heeft in Uitgeest echter veel leed veroorzaakt. Op 16 januari 1573 werden circa zestig boeren gedood door de Spaanse cavalerie en werd het halve dorp platgebrand.

Zeventiende eeuw

Na de Tachtigjarige Oorlog kon Uitgeest zich dankzij de gunstige ligging snel weer ontwikkelen tot een welvarend dorp, waar zowel de agrarische bedrijfstak als de nijverheid floreerde. Veel Uitgeesters verdienden hun brood in de zeevaart en de scheepvaart.

De 17e eeuw was voor Uitgeest een bloeitijd. Geld werd verdiend met de Oostzeehandel, haringvisserij en walvisvangst en in het dorp werden diverse industriewindmolens gebouwd zoals hennepkloppers, verf- , olie- en houtzaagmolens.

Achttiende eeuw

De 18e eeuw was voor Uitgeest een periode van achteruitgang op vrijwel elk gebied. De nijverheid verdween grotendeels, alleen de rolrederij, het vervaardigen van zeildoek, kon zich nog enige tijd handhaven. Ook de agrarische bedrijfstak kreeg met grote tegenslagen te maken door lage prijzen voor de producten, veepest-epidemieën en hoge belastingen. Een en ander had uiteraard gevolgen voor het inwonertal. Woonden er in 1632 nog ruim 2.000 mensen in Uitgeest, in 1800 bedroeg dit aantal nog maar 1.000.

Negentiende eeuw tot nu

Pas in de tweede helft van de 19e eeuw ging het weer beter met Uitgeest. Het kweken van bloembollen bleek hiervoor een belangrijke drijfveer. En na de aanleg van de spoorlijn Haarlem - Uitgeest in 1867 groeide de teelt nog sterker. De komst van de spoorwegen speelde ook een belangrijke rol in de vestiging van de Hollandse Melksuikerfabriek te Uitgeest. Door deze ontwikkelingen nam het inwonertal weer toe.

Aan het einde van de 19e eeuw werd weer het niveau gehaald van 1632, zo'n 2.000 personen. Rond 1940 was dit inwonertal verdubbeld. Ondanks het verdwijnen van de bloembollenteelt na de Tweede Wereldoorlog, groeide het dorp verder. Om het groeiende inwonertal te kunnen huisvesten werden nieuuwbouwwijken als De Koog en De kleis gebouwd. Op 1 januari 2010 telde Uitgeest circa 5.250 woningen en 12.661 inwoners.

Overige plaatsen binnen de gemeente

Dorpen/Gehuchten:

• Assum
• Limmerkoog

Buurtschappen:

• Busch en Dam (gedeeltelijk)
• Groot Dorregeest
• Klein Dorregeest (gedeeltelijk)

Aangrenzende gemeenten

Aangrenzende gemeenten
Uitgeest	Castricum
Heemskerk		Graft-De Rijp
	Zaanstad

Regionale samenwerking

• Uitgeest is onderdeel van Metropoolregio Amsterdam. De regio telde volgens het CBS eind 2008 2,22 miljoen inwoners.
• Uitgeest is onderdeel van Midden-Kennemerland
• Uitgeest is onderdeel van IJmond

Zetelverdeling gemeenteraad

De gemeenteraad van Uitgeest bestaat uit 15 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij	1998	2002	2006	2010
Progressief Uitgeest	4	4	4	4
PvdA	3	2	3	2
CDA	3	3	3	2
VVD	3	2	2	2
D66	2	1	1	3
Uitgeester vrije partij	-	3	2	2
Totaal	15	15	15	15

Monumenten

In de gemeente zijn er een aantal rijksmonumenten en oorlogsmonumenten, zie:

• Lijst van rijksmonumenten in Uitgeest
• Lijst van oorlogsmonumenten in Uitgeest

Geboren in Uitgeest

• Cornelis Corneliszoon van Uitgeest (1550-1607), uitvinder van de houtzaagmolen
• Willem Jansz. Blaeu (1571-1638), Nederlandse cartograaf en globemaker, mogelijk geboren in Alkmaar
• Dirk Simonszoon van Uitgeest (15??-16??), 17e-eeuwse kaperkapitein in dienst van de WIC
• Garbrandt Mieusz. (15??-16??), landmeter, ontwikkelde in 1617 als eerste een plan tot droogmaking van de Haarlemmermeer
• Jaap Knol (1 december 1896-1975), Nederlands atleet
• Jan Brasser (2 maart 1908-1991), verzetsheld uit de Tweede Wereldoorlog
• Dick Vlottes (19 december 1932), striptekenaar
• Chiel Montagne (26 augustus 1944), televisiepresentator, bekend van "Op Volle Toeren"
• Theo Vonk (16 december 1947), ex-voetballer bij AZ'67, voetbaltrainer
• Rineke Hollemans (1950), kunstenares
• Peter Smit (schrijver) (13 april 1952), auteur jeugdboeken
• Niels Kokmeijer (30 december 1977), voormalig voetballer
• Thijs Sluijter (10 februari 1980), voetballer

Sportverenigingen

• Uitgeester Schaakgenootschap Lasker, schaakvereniging
• Tennisvereniging De Dog, tennisvereniging
• FC Uitgeest, voetbalvereniging
• TCU, tennisvereniging
• Het Uitgeestermeer, zeilvereniging
• MHCU, hockeyvereniging
• K.V. Stormvogels, korfbalvereniging
• DV Uitgeest, dartvereniging
• v.v. Voluit, volleybalvereniging
• IJsclub Uitgeest, schaatsvereniging

Externe links

• Website van de gemeente
• Historische Vereniging Oud Uitgeest
• [1]
• [2]

Mediabestanden

Zie de categorie Uitgeest van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.

	Plaatsen in de gemeente Uitgeest
Dorpen en gehuchten: Assum · Limmerkoog · Uitgeest Buurtschappen: Busch en Dam (deels) · Groot Dorregeest · Klein Dorregeest (deels) Noord-Holland: Steden en dorpen in Noord-Holland      Nederland: Provincies · Gemeenten

52° 31' NB 4° 42' OL