Uluṟu

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Uluṟu
Uluṟu of Ayers rock
Uluṟu of Ayers rock
Hoogte 863 (boven zeeniveau) / 348 m
Coördinaten 25° 20′ ZB, 131° 2′ OL
Ligging Australië, Noordelijk Territorium
Uluṟu
Uluṟu
Portaal  Portaalicoon   Aardwetenschappen

Uluṟu of Ayers Rock is een reusachtige rotsformatie die ongeveer in het midden van Australië ligt, in het Noordelijk Territorium, in een gebied dat wegens de rode kleur van de grond ook bekendstaat als het Rode Centrum. Uluṟu is een van de bekendste toeristische attracties van het land. De rotsformatie is van het type inselberg.

Religieuze betekenis[bewerken]

Voor de lokale Aborigines, de Anangu, is Uluṟu een belangrijke religieuze plaats. De rots is verbonden met hun mythologie, de Tjukurpa, ook bekend als Droomtijd. Alle facetten van de rots hebben een bepaalde betekenis en zijn met elkaar verbonden via de mythologie in de Tjukurpa. Bepaalde scheuren in de rots zijn voor de Anangu de overblijfselen van een strijd tussen twee mythologische wezens uit de Droomtijd.

Verschillende kleine gaten worden geassocieerd met holen gegraven door mythologische mollen. Zo vormt de rots als het ware een bijbel voor de Anangu, die geen schrift hadden om hun mythologie op te schrijven. Er zijn verschillende heilige plekken rondom de rots die een speciale rol spelen bij mannen- of vrouwenrituelen.

De Tjukurpa is grotendeels geheim voor niet-ingewijden. Het is bijvoorbeeld voor Anangumannen verboden om zelfs maar te kijken naar bepaalde delen van de rots die met vrouwen-Tjukurpa te maken hebben en andersom.

Australië werd oorspronkelijk door de kolonisten gezien als een Terra Nullius, land dat aan niemand behoorde. Aan het einde van de 20e eeuw won de gedachte terrein, dat de aboriginals de rechtmatige eigenaars zijn. In 1985 werden de Aborigines, in plaats van de regering, de rechtmatige eigenaars van de rots.

Toerisme[bewerken]

Uluṟu

De meeste toeristen bezoeken de rots bij zonsopgang of bij zonsondergang. Door de steeds verschillende invalshoek van het licht lijkt de rots van kleur te veranderen, van geel tot donkerbruin. Uluṟu ligt in het Nationaal park Uluṟu–Kata Tjuṯa, dat sinds 1987 is opgenomen in de werelderfgoedlijst. In het park ligt Yulara, een nederzetting met een vliegveldje, hotels, restaurants en een camping, waar de meeste bezoekers verblijven. De meest nabij gelegen stad is Alice Springs, 440 km over de weg van Uluṟu.

Het beklimmen van de rots is in de Anangureligie taboe. Er is daarom een groot spanningsveld tussen de Tjukurpa en het intensieve toerisme in het park. Hoewel de Aborigines het eigendom van de rots terugkregen, kunnen zij geen verbod opleggen aan anderen om de rots te beklimmen. Toch zijn er elk jaar minder en minder toeristen die zich aan de klim wagen. Sommigen uit respect, anderen wegens de zware fysieke inspanning die de klim vereist. Sommige toeristen zijn overleden aan de zware klim. Als alternatief voor het beklimmen van de rots kan men ook een wandeling om de rots heen maken. Tijdens de wandeling worden bepaalde delen van de Tjukurpa met borden uitgelegd.

Geologie[bewerken]

Synforme structuur van Uluru en Kata Tjuta.
Uluru vanuit de lucht met op de achtergrond Kata Tjuṯa

In hetzelfde park ligt op ruim 25 km afstand van Uluṟu Kata Tjuṯa, een rotsformatie die ook bekendstaat als de Olga's. Geologisch onderzoek heeft aangetoond dat beide rotsformaties bestaan uit gesteenten van dezelfde geologische ouderdom. Uluṟu bestaat uit mariene zandsteen, rijk aan het mineraal veldspaat (dit gesteente wordt een arkose genoemd), Kata Tjuṯa uit conglomeraat, een gesteente dat bestaat uit veel grovere fragmenten.

Het laaggelegen Amadeus-bekken is een ondiepe zee, te vergelijken met bijvoorbeeld de Noordzee. Dit vult zich tijdens het tijdperk Neoproterozoïcum met sedimenten van het nabijgelegen vasteland. Zo'n 550 miljoen jaar geleden zorgt de Petermann-orogenese voor een plooiing van het gebied, waardoor een gebergte ontstaat. Dit gebergte erodeert waarbij aan de voet van het gebergte puinwaaiers ontstaan. Dicht bij kust wordt vooral grind afgezet, verder in zee eerder zand. Beide vormen de basis voor respectievelijk Kata Tjuta en Uluru.

Zo'n 500 miljoen jaar geleden worden de puinwaaiers bedekt door een ondiepe zee. De zee en de afgezette sedimenten drukken op het grind en het zand waardoor er compactatie en cementatie is. Het grind wordt op deze manier conglomeraat, het zand zandsteen.

Tijdens de Hercynische orogenese, in Australië beter bekend als de Alice Spring orogenese beweegt de oceanische korst onder de continentale korst, hierdoor wordt het gebied opnieuw sterk geplooid. Uluru wordt tot 90° gekanteld. Het geheel erodeert vanaf het Krijt, maar de harde onderste lagen van Uluru en Kata Tjuta zijn hier minder gevoelig aan en blijven uitsteken. Daarenboven vult rivierzand en moerassen het vlakke gebied waarin Uluru zich bevindt met alluviaal materiaal samen met het geërodeerde materiaal van de bergen. Het huidige warme klimaat zorgt ervoor dat het gebied wordt bedekt met een egaliserend laagje zand.

Doordat de zandsteen bestaat uit opeenvolgingen van (roodgekleurde) veldspaat-rijke en meer kwarts-bevattende lagen (die daardoor geler zijn), is er een geband patroon zichtbaar. De veldspaten en glimmers in het sedimentair gesteente zorgen voor het glimmende uiterlijk van de berg. Verweerde en geoxideerde veldspaten hebben het gesteente een roodbruine roestige kleur gegeven.

'A cry in the dark'[bewerken]

In 1980 trok Uluṟu wereldwijde media-aandacht door de verdwijning van de baby Azaria Chamberlain. Haar moeder, Lindy, beweerde dat het kind moest zijn weggesleept door een dingo tijdens een kampeeruitje nabij Uluṟu. De autoriteiten geloofden dit niet en de moeder werd vervolgd wegens kindermoord, maar werd later vrijgesproken. Het voorval is verfilmd in "A cry in the dark".

Externe links[bewerken]

Logo Wikimedia Commons
Commons heeft meer mediabestanden op de pagina Uluṟu.
Bronnen, noten en/of referenties