Unie van Rusland en Wit-Rusland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Unie van Rusland en Wit-Rusland
Oprichting 2 april 1997
Lidmaatschap Wit-Rusland en Rusland
Oppervlakte 17.305.842 km²
Inwoners 152.726.370
Voorzitter Vladimir Poetin
Secretaris Aleksandr Loekasjenko
Website soyuz.by

De Unie van Rusland en Wit-Rusland (Russisch: Союз России и Белоруссии [СРБ]; Sojoez Rossii i Beloroessii [SRB]), officieel Uniestaat van Rusland en Wit-Rusland (Союзное государство России и Белоруссии [СГРБ]; Sojoeznoje gosoedarstvo Rossii i Beloroessii [SGRB]) en ook wel kortweg Uniestaat (Союзное государство; Sojoeznoje gosoedarstvo) genoemd, is een supranationale entiteit die bestaat uit Rusland en Wit-Rusland. De Unie werd in 1996 opgericht. De Unie van Rusland en Wit-Rusland kreeg na 2007 wederom meer betekenis, maar de verdere integratie en geplande eenwording zijn vooralsnog onbekend.

De geopolitieke ligging van Wit-Rusland is niet onbelangrijk voor Rusland. Er wordt binnen de unie gestreefd naar een confederatie. Wit-Rusland neemt een bijzondere plaats in binnen de Europese landen van het vroegere Oostblok. Gelegen in het centrum van het Europese continent aan de grenslijn van een uitgebreide Europese Unie vormt deze relatief kleine staat, die ook geen lid is van de Raad van Europa, mogelijk binnenkort een unie met Rusland. Wit-Rusland heeft in 2008 bekendgemaakt bovendien Russische raketten te willen plaatsen tegen het geplande Amerikaanse raketschild in Polen en Tsjechië. Op 15 december 2008 verklaarde het Russische Ministerie van Buitenlandse Zaken, dat de integratie van de Unie door zal blijven gaan. Op 3 februari 2009 werd definitief een akkoord ondertekend, dat Rusland en Wit-Rusland binnen een korte termijn een gezamenlijk raketschild met kernwapens zullen bouwen in het westen van Wit-Rusland ter "verdediging van het luchtruim van de Uniestaat".[1]

Voor Rusland als kernland van het Gemenebest van Onafhankelijke Staten is Wit-Rusland een belangrijke bufferstaat, die eveneens grenst aan het territorium van het sinds het einde van de Koude Oorlog stevig uitgebreide NAVO.

Oprichting[bewerken]

Het idee voor een verregaande vorm van samenwerking werd op 2 april 1996 getekend, toen het Gemenebest van Rusland en Wit-Rusland werd opgericht.[2] De basis van de unie werd precies een jaar later versterkt, toen op 2 april 1997 het Verdrag over de Unie tussen Wit-Rusland en Rusland werd getekend, waarbij de naam werd gewijzigd naar Unie van Wit-Rusland en Rusland.[3] Verschillende verdragen volgden op 25 december 1998 met als doel grotere politieke, economische en sociale integratie te bewerkstelligen.[3]

Ondanks deze verdragen bleef de precieze vorm van deze oorspronkelijk uitgedachte politieke entiteit erg vaag. Onder druk van zijn eigen politieke tegenstanders, die een hereniging van beide staten voorstonden, en met name onder druk van de Wit-Russische president Aleksandr Loekasjenko, creëerde de toenmalige Russische president Boris Jeltsin de huidige unie om zo de politieke en economische verschillen tussen beide staten te harmoniseren.[4] Een soortgelijk voorstel was in 1994 naar voren geschoven door de Kazachse president Noersoeltan Nazarbajev, die voorzag in de oprichting van een "Euraziatische Unie", maar dit voorstel werd nooit serieus genomen.[5] Op 8 december 1999 werd vervolgens het Verdrag over de Oprichting van een Uniestaat van Rusland en Wit-Rusland getekend.[6] Het voornemen was om uiteindelijk te komen tot een federatie naar voorbeeld van de Sovjet-Unie; met een president, parlement, vlag, wapen, volkslied, grondwet, leger, staatsburgerschap, munteenheid en dergelijke. De huidige unie werd op 22 december 1999 goedgekeurd door de Russische Staatsdoema en op 26 januari 2000 volgde de Wit-Russische Nationale Vergadering. De laatste datum vormde tevens de officiële datum waarop het verdrag en de unie officieel in werking traden.[7]

Ontwikkelingen[bewerken]

Kort na de inauguratie leken beide staten hun oorspronkelijke enthousiasme voor de unie te hebben verloren. Zo liet in 2001 eerst Rusland en vervolgens Wit-Rusland de douanecontrole langs de gezamenlijke grens herstellen, waarmee de ingestelde douaneunie effectief van tafel was. Aanvankelijke plannen voor een gezamenlijke munteenheid werden verschillende malen uitgesteld in de jaren erop.

Beide landen behielden hun eigen nationale symbolen en kozen ook geen eigen symbolen (zelfs geen vlag) voor de nieuwe uniestaat. Wel werd een onofficieel unielied voorgesteld; het lied "Soevereine Unie van de Volken" (Russisch: Державный союз народов; Derzjavny sojoez narodov, Wit-Russisch: Дзяржаўны саюз народаў; Dzjarzjawny sajoez narodaw). Dit lied is afgeleid van het Volkslied van de Sovjet-Unie en verwijst naar een bredere unie tussen beide staten.[8]

De reden voor het bekoelen van het enthousiasme was mede het feit dat Loekasjenko en de nieuwe Russische president Vladimir Poetin andere ideeën hadden over de unie. Loekasjenko wilde een sterke staat naar voorbeeld van de Sovjet-Unie met twee sterke leiders (Poetin en hijzelf), maar Poetin voelde er weinig voor om Rusland ondergeschikt te maken aan de unie en wilde zijn eigen beleid voeren, zonder bemoeienis van buitenaf. Daarbij kwamen zaken als het Wit-Russisch-Russisch gasconflict (en het Tweede Wit-Russisch-Russisch gasconflict) die de relatie tussen beide landen vertroebelden.

Gezamenlijke munteenheid[bewerken]

Aanvankelijk beloofde president Loekasjenko om een gezamenlijke munteenheid in te voeren per 1 januari 2004, maar dit werd vervolgens uitgesteld tot het jaar erop, met in 2005, 2006 en 2007 hetzelfde verhaal. En in 2007 kondigde de Nationale Bank van Wit-Rusland zelfs aan dat de Wit-Russische Roebel vanaf 1 januari 2008 zal worden gekoppeld aan de Amerikaanse Dollar in plaats van de Russische Roebel.[9]

btw-controverse[bewerken]

Beide landen hadden oorspronkelijk een omzetbelasting (btw) ingesteld om hiermee de uniestaat te financieren, maar vanaf 1 januari 2005 werd de btw weer ingezameld in het land van bestemming, zoals in de meeste andere landen. Hierdoor ontstond veel verwarring en de handel tussen beide landen raakte er behoorlijk door verstoord. Op 10 februari 2005 hielden ondernemers in Wit-Rusland gedurende 1 dag een waarschuwingsstaking, waarbij ze protesteerden tegen de nieuwe btw-constructie tussen beide landen, alsook tegen het economisch beleid van de autoritaire Loekasjenko.

Overwogen uitbreiding[bewerken]

  • Abchazië en Zuid-Ossetië: in informele verklaringen hebben de Abchazische en Zuid-Ossetische premiers interesse getoond in deelname aan de unie, waarbij de woordvoerder van de unie eveneens interesse toonde. Tot dusverre zijn er echter nog geen formele verzoeken ingediend.[10].
  • Kazachstan: Kazachstan heeft interesse getoond in het vormen van een aparte douane-unie met Rusland en Wit-Rusland tegen 2010. Er zijn verder besprekingen geweest over het toelaten van Kazachstan als volledig lid na verloop van tijd.[11]
  • Kirgizië: De Kirgizische oppositie liet in 2007 een referendum houden onder de bevolking, waarbij de bevolking werd gevraagd om hun mening over deelname van het Centraal-Aziatische land[12].
  • Moldavië: In 2001 verklaarde de Moldavische president Vladimir Voronin direct na zijn verkiezing dat hij plannen had voor het land om zich aan te sluiten bij de unie. Er kwamen besprekingen, maar na verloop van tijd werd het stil hieromtrent. Moldavië heeft verklaard zowel aan de Unie te willen deelnemen alsook aan de Europese Unie, die echter vaak als tegenstander van de Russische Uniestaat wordt gezien. De huidige positie van Moldavië is onbekend.[13][14].
  • Servië: Servië heeft een aantal malen te kennen gegeven deel te willen nemen aan de unie. In 1999 keurde het parlement van de toenmalige Federale Republiek Joegoslavië een plan goed voor deelname van het land aan de unie[15]. In 2007 verklaarde Tomislav Nikolić (de vicevoorzitter van de ultra-nationalistische Servische Radicale Partij) tijdens een toespraak dat hij wenste dat het land de banden met de Unie zou versterken en uiteindelijk toe zou treden tot de unie[16]. Hij verloor tot dusverre de presidentsverkiezingen van het land driemaal, waarvan de laatste twee keer in 2004 en 2008 op nipte wijze in de tweede ronde.
  • Transnistrië: Transnistrië heeft nog geen officieel verzoek tot intreding in de uniestaat afgegeven, maar door analisten wordt hiervan wel uitgegaan. Transnistrië is een volgens eigen zeggen zelfstandige staat op volgens internationaal recht Moldavisch grondgebied, gelegen tussen Oekraïne en Moldavië. In het niet-erkende staatje zijn ongeveer 1500 Russische militairen gelegerd. In 2006 stemde de bevolking, waaronder ook niet-Russen, met een grote meerderheid voor een vereniging van hun land met Rusland.

Hernieuwde interesse[bewerken]

Op 15 december 2006 vonden nieuwe besprekingen plaats over de unie.[17] Tegen januari 2007 leken de besprekingen echter weer te staken. Loekasjenko verklaarde: "De Russische leiding eist dat we onderdeel worden van de Russische Federatie - dat is wat er in de hoofden van de Russische leiding zit. Ik wil de soevereiniteit en onafhankelijkheid [van Wit-Rusland] niet begraven."[18]

Op 19 oktober 2007 kondigde de Russische premier Viktor Zoebkov echter aan dat het budget van de uniestaat met ten minste 10 procent zou groeien[19], hetgeen leidde tot speculatie dat de Russische overheid haar interesse nog niet had verloren in het project.

Van 13 tot 14 december 2007 werd in Minsk een bespreking gehouden tussen de beide presidenten Loekasjenko en Poetin en de staatssecretaris van de unie Pavel Borodin, waardoor er opnieuw belangstelling van de media ontstond over een mogelijke voortzetting van de unie. Tijdens de bespreking kwamen onderwerpen aan bod als een unieparlement (dat eerder al gepland was, maar nooit werd gerealiseerd) en een oprichtingsdocument voor de unie, een document dat de autoriteit van de unie potentieel zou kunnen versterken. Volgens staatssecretaris Borodin werden vijf varianten van dit laatste document besproken tijdens de bijeenkomst, die elk een 7 tot 10 jaar durende overgangsperiode zouden inhouden, tijdens welke de unie vorm zou moeten krijgen. Tijdens de bijeenkomst werden daarnaast zaken rond handel en energie besproken.[20]

Op 27 mei 2008 benoemde president Loekasjenko de Russische premier en vroegere president Vladimir Poetin tot Voorzitter van de Raad van Ministers[21]. Deze zet leidde tot speculatie dat de unie een significante politieke transformatie zal ondergaan. Tijdens dezelfde bespreking werd door Borodin aangekondigd dat het budget van de unie voor 2009 in totaal 6 tot 7 miljard Russische roebel (tot 200 miljoen euro) zou bedragen, meer dan 2 miljard meer dan in 2008 maar nog altijd een miniem bedrag in verhouding tot staatsbegrotingen.

Omslag[bewerken]

Op 3 februari 2009 werd definitief een akkoord ondertekend, dat Rusland en Wit-Rusland binnen een korte termijn een gezamenlijk raketschild met kernwapens zullen bouwen in het westen van Wit-Rusland ter "verdediging van het luchtruim van de Uniestaat".[1] Daarna volgde echter een omslag in de bilaterale betrekkingen. In mei 2009 boycotte Wit-Rusland een vergadering in Moskou over de oprichting van een snelle reactiemacht wegens een geschil over de invoer van zuivel. Een paar weken later werd een verscherping van de douanecontroles van kracht. Loekasjenko zocht daarop toenadering tot het westen en ontsloeg zelfs enkele oppositieleden uit de gevangenis. Ook werd na 13 jaar de douane opnieuw ingesteld aan de Wit-Russisch-Russische grens en trad Wit-Rusland toe tot het Oostelijk Partnerschap.

Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b Rusland en Wit-Rusland bouwen samen raketschild. Het Laatste Nieuws. 3 Februari 2009.
  2. Zulys, Audrius. "Toward a Union State of Russia and Belarus". Lithuanian Foreign Policy Review, 2005, p. 149 [1]
  3. a b Zulys, Audrius. "Toward a Union State of Russia and Belarus", p. 150
  4. Donaldson, Robert H. "Boris Yeltsin's Foreign Policy Legacy"
  5. Asadova, Nargiz. "An interview with Prime Minister of Kazakhstan Karim Masimov". oorspronkelijk afgedrukt in de Kommersant van 4 juni 2007, p. 2. vertaald naar het Engels door Ferghana.Ru [2]
  6. BBC News, "Russia and Belarus form confederation"
  7. Zulys, Audrius. "Toward a Union State of Russia and Belarus", p. 151
  8. ДЕРЖАВНЫЙ СОЮЗ НАРОДОВ (2003) Geraadpleegd op 2008-02-22
  9. Belarus to link currency to dollar, Associated Press, 15 augustus 2007
  10. Abkhaz wish to join Union
  11. Customs Union of Belarus, Russia, Kazakhstan to be up and running by 2010 [3]
  12. (en) Kyrgyzstan Willing to Join Russia-Belarus Union. Kommersant (1 juni 2007)
  13. Moldova ready for Russia Belarus union
  14. Communists of Moldova and the future of the country's ethno-political conflicts [4]
  15. "Serbia hails union with Russia and Belarus
  16. Serbian Parliament Speaker Calls For Closer Russia Ties
  17. "Unified state of Russia and Belarus discussed in Kremlin", Russia Today, 15 december 2006
  18. "Belarus local elections end", Al Jazeera, 14 januari 2007
  19. Itar-Tass
  20. President meets with State Secretary of the Belarus-Russia Union State
  21. Belarusian Telegraphy Agency, "Union State budget 2009 to total RUR 6-7 billion, Pavel Borodin says" [5]