Unitarisme (theologie)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Deel van een serie artikelen over het
christendom
Christendom
..Pijlers
..Christelijke feesten

Portaal  Portaalicoon  Christendom

Unitarisme is een christelijke stroming die de leer van de goddelijke drie-eenheid of triniteit verwerpt (vandaar de aanduiding 'unitarisme'). In hun opvatting van het één-zijn van God wordt Jezus Christus niet als (mede) goddelijk beschouwd, dit in tegenstelling tot de hoofdmoot van het christendom.

Voorlopers van deze opvatting waren onder meer Arius, Michael Servet, Adam Pastor, de zogenoemde antitrinitariërs en de socinianen.

Het tegenwoordige unitarisme, ontstaan onder invloed van de Verlichting in de 17e en 18e eeuw, is een moderne variant van het oude arianisme en vooral van het socinianisme.

Het recent opgekomen unitarisme binnen het Messiasbelijdend jodendom beweert terug te grijpen op de lering van de eerste gemeente die Jezus (Jesjoea) volgde.

17de en 18de eeuw[bewerken]

In de 17de en 18de eeuw groeide de unitarische overtuiging uit tot een beweging toen rationalisme, humanisme, vooruitgangsgeloof en de Verlichting sterk de overhand kregen. Het wezen van het christendom werd vooral in de ethiek van de alleen als mens beschouwde Jezus van Nazareth gezocht.

19de eeuw[bewerken]

Theophilus Lindsey (1723-1808) verliet in 1774 de Anglicaanse Kerk en stichtte met Joseph Priestley (1733-1804) in Londen de eerste unitarische gemeente, welke in 1825 met andere gemeenten samenkwam in de British and Foreign Unitarian Association. In 1928 nam deze bond van gemeenten de huidige naam Unitarian and Free Christian Churches aan, die een congregationalistische kerkorde kent. Bekende unitariërs in de 19de eeuw waren James Martineau, Ralph W. Emerson, W.E. Channing en Theodor Parker. De Harvard Divinity School was unitarisch, totdat zij in 1870 in de universiteit werd opgenomen. Parker stelde uit elementen van de Book of Common Prayer een unitarische liturgie samen.

Meer conservatieve unitarisme behoudt het geloof in de maagdelijke geboorte, in wonderen, en in de opstanding, en sociniaanse christologie, zoals bij de Brit Robert Spears en heeft overleefd in groepen, zoals de Broeders in Christus na 1848.

Unitariërs in de V.S.[bewerken]

In Noord-Amerika ontstonden unitarische gemeenten uit de linkervleugel der Congregationalisten; in 1785 werd in Boston de eerste gesticht door James Freeman. Ook in dit land had Priestley grote invloed. In 1825 kwam een vereniging van gemeenten tot stand als American Unitarian Association.

In 1959 kwamen vertegenwoordigers van de Amerikaanse unitariërs en van de universalisten tot overeenstemming; in 1961 werd de verenigde denominatie gesticht met ca. 160.000 leden. Doel van de unie is onder meer het verbreiden van universele waarheden, geleerd door de grote profeten en leraren der mensheid en samengevat in de joods-christelijke erfenis als liefde tot God en tot de medemens. De waardigheid van de mens en het gebruik van democratische methoden in menselijke verhoudingen met daarbij de visie van één wereldgemeenschap gegrond op de idealen broederschap, gerechtigheid, en vrede.

De unitarische kerken zijn leden van het International Congress of Free Christians and Other Religious Liberals

20ste en 21ste eeuw[bewerken]

Een bekende voorstander van het unitarisme in de V.S. is Sir A. Buzzard [1]. Hij komt niet voort uit eerdere stromingen.

Sinds enige jaren is er ook een unitarische stroming te onderscheiden binnen het Messiasbelijdend jodendom, welke teruggrijpt op de Hebreeuwse wortels van het christelijk geloof. Deze stroming houdt dan ook vast aan het joodse godsbeeld van een enig (ondeelbare) God, de Vader. Een vooraanstaand verdediger van dit standpunt is o.a. Uri Marcus [2].

Tegenwoordig beschouwen veel unitariërs zich niet meer als christelijk, maar algemeen religieus. Het woord 'unitarisme' krijgt daarmee de nieuwe betekenis van "radicaal vrijzinnig". Deze ontwikkeling vond in de VS al plaats in de tweede helft van de 19de eeuw (onder invloed van Ralph Waldo Emerson) en in Engeland iets later. In Nederland ziet men dezelfde ontwikkeling bij de Vrijzinnige Geloofsgemeenschap NPB die naast vrijzinnig christendom ook in het religieus humanisme zijn levensbeschouwelijke wortels vindt. De NPB is sinds februari 2012 lid van het wereldwijde verbond van unitarische en universalistische geloofsgemeenschappen ICUU (International Council of Unitarians and Universalists).

Unitariërs in Nederland[bewerken]

Unitariërs binnen het christendom in Nederland[bewerken]

Binnen het christendom vormen de Jehova's getuigen een grote groep die het unitarisme als leer aanhangt, in de vorm van het arianisme. Verder zijn nu (slechts) de eerdergenoemde De 'Broeders in Christus' [3] bekend (de hebben een Sociniaans karakter). Binnen de Remonstrantse Broederschap en de Doopsgezinde Sociëteit treft men unitariërs aan, evenals binnen het vrijzinnig protestantisme in Nederland. Andere christelijke gemeentes of sites die het unitarisme aanhangen zijn vooralsnog onbekend.

Unitariërs binnen het Messiasbelijdende jodendom in Nederland[bewerken]

Ook komt het unitarisme in Nederland binnen het zogenaamde Messiasbelijdend jodendom voor. Zo ziet een 'behoorlijk aantal' van de leden van de vereniging Hadderech Jesjoea (Jezus) niet als God, zoals in het rapport 'Ontmoeting' [4] naar voren komt (p. 35).

Messiasbelijdende Joden zien JHWH, de Eeuwige, als Eén (Deut 6:4). Desalniettemin bestaat er verschil van interpretatie over het wezen van God.

De Messiasbelijdende gemeente Immanuël te Alblasserdam [5] houdt als enige gemeente het unitarisme aan. Dit doet zij sinds ongeveer 2006 en de gemeente getuigt hiervan op haar site. Levi Zoutendijk, zorgdrager (lid) binnen deze gemeente, schrijft daarnaast onder andere over dit onderwerp[6]. Ook binnen de Messiaanse Sjoel [7] wordt deze overtuiging breed aangehangen, hoewel deze niet luid verkondigd wordt.

Binnen de Messiaanse beweging wordt het unitarisme dus niet algemeen aanvaard. Wel wordt door bijvoorbeeld de Tora-Yeshua-beweging (Ben Kok) [8] de drie-eenheid verworpen. Deze beweging houdt echter vast aan de Jeshua (Jezus), als deel hebbend aan het wezen van God.

Unitariërs elders[bewerken]

Unitarische kerken bestaan verder in:

Noten
  1. [1] Restoration Fellowship
  2. [2] Chut ham'shulash
  3. [3]Broeders in Christus
  4. [4] Ver. Hadderech
  5. [5] Gemeente Immanuël
  6. [6] Yeshua haTorah - Waarachtig onderricht
  7. [7] Messiaanse Sjoel
  8. [8] Tora-Yeshua