Universiteit van Tartu

	Universiteit van Tartu
	Tartu Ülikool
	Het hoofdgebouw
Afkorting	TÜ
Latijnse naam	Universitas Tartuensis
Locatie	Tartu, Estland
Opgericht	1632 (gesloten tussen 1665 en 1802)
Type	Openbaar
Rector	Volli Kalm
Studenten	18.047 31-12-2011
Staf	1700 31-12-2011
Lid van	CBUR, EUA, Coimbragroep, Utrecht Network
Website	website
	De universiteitsbibliotheek (Kalju Valdre, Mart Kalling, 1982)
	De botanische tuin
Portaal	Onderwijs

De Universiteit van Tartu (Tartu Ülikool, TÜ) is de grootste en oudste universiteit van Estland. De instelling werd in 1632 als Academia Gustaviana gesticht door de Zweedse koning Gustaaf II Adolf. Het is de grootste werkgever van Tartu, de tweede stad van het land, die aan de universiteit haar bijnaam, het "Athene van de Emajõgi" (Emajõe Ateena), dankt.

Eind 2011 waren er 18.047 studenten ingeschreven aan de universiteit en bestond de wetenschappelijke staf uit ca. 1700 personen, waarvan 186 hoogleraren. Rector is sinds het jubileumjaar 2007 de geneticus Alar Karis.

Geschiedenis [bewerken]

In Tartu (historisch vooral bekend onder de Duitse naam Dorpat) was onder Pools bewind tussen 1583 en 1601 een jezuïtisch gymnasium gevestigd. Toen de Zweedse koning er in 1632, kort na de verovering van de stad en vlak voor zijn dood, zijn academie stichtte, was dat na die van Uppsala de tweede universiteit in Zweden. De Academia Gustaviana werd in 1656 naar Tallinn verplaatst en hield in 1665 op te bestaan. De heroprichting, wederom in Tartu, volgde in 1690. Deze instelling verliet tijdens de Grote Noordse Oorlog en de daarmee samenhangende hongersnood Tartu eveneens en werd vanaf 1699 in Pärnu als Academia Gustavo-Carolina voortgezet. Met de Russische verovering van Pärnu werd de academie in 1710 opgeheven.

Tussen 1710 en 1802 bestond er in het huidige Estland geen universiteit. Onder tsaar Alexander I kreeg Tartu opnieuw een universiteit, de Keizerlijke Universiteit (Kaiserliche Universität zu Dorpat, Imperatorski Derptski Oeniversitet). Weldra kwam het neoclassicistische hoofdgebouw tot stand, dat nog steeds in gebruik is. Ook de sterrenwacht, de botanische tuin en de universiteitsbibliotheek dateren uit deze periode. De keizerlijke universiteit was in feite een Duitse instelling, die behalve uit het gouvernement Lijfland (waartoe Tartu behoorde) ook studenten uit de gouvernementen Estland en Koerland trok. De meeste studenten waren Baltische Duitsers en de voertaal was tot 1883 het Duits. In 1860 telde de universiteit niet meer dan vijf Estische studenten. Hun aantal zou toenemen tot ruim honderd in de jaren negentig van de negentiende eeuw en 434 in 1914 (circa een zesde van het totaal).^[1]

De laatste decennia van de negentiende eeuw waren een periode van russificatie, waarbij de onderwijstaal in 1883 het Russisch werd (de stad heette in deze jaren Joerjev, en zo werd ook de universiteit Imperatorski Joerjevski Oeniversitet). Vanaf 1905 verschenen de eerste vrouwelijke studenten in de collegebanken.

Tijdens de Eerste Wereldoorlog week de universiteit voor de naderende Duitsers uit naar Voronezj: in die Russische stad vormden wetenschappers, studenten en collecties uit Tartu de basis van de Staatsuniversiteit Voronezj, die nog steeds bestaat. Ondertussen richtten de Duitsers in Tartu hun Landesuniversität Dorpat op. Na de aftocht van de Duitsers kregen de Esten, die zich inmiddels onafhankelijk hadden verklaard, in 1919 hun eigen nationale universiteit, waar het Estisch de voertaal was. Vanaf 1936, toen het Technicum van Tallinn de status van universiteit kreeg, was de Universiteit van Tartu (voluit: Eesti Vabariigi Tartu Ülikool) niet meer de enige universiteit in Estland.

In de sovjettijd (1940-1941 en 1944-1991) heette de universiteit Staatsuniversiteit Tartu (Tartu Riiklik Ülikool). De onderwijstaal bleef het Estisch. In 1989, nog tijdens de Sovjettijd, kreeg de universiteit haar huidige naam. De universiteitsbibliotheek betrok in 1982 haar huidige gebouw.

In 2003, toen de contacten met de wetenschappelijke wereld in West-Europa alweer sinds geruime tijd waren hersteld, trad de universiteit toe tot de Coimbragroep, een samenwerkingsverband van klassieke Europese universiteiten.

Het hoofdgebouw van de universiteit stond afgebeeld op het biljet van twee Estische kronen.

Structuur [bewerken]

De universiteit telt negen faculteiten: theologie, rechten, geneeskunde, filosofie (inclusief letteren), bewegingswetenschappen, natuurwetenschappen en technologie, economie, wiskunde en informatica alsmede sociale en pedagogische wetenschappen. Voorts behoren de colleges in Narva, Pärnu en Türi, het Euroopa Kolledž in Tartu zelf en de Culturele Academie van Viljandi tot de universitaire organisatie.

Professoren, alumni en eredoctoren [bewerken]

Tot de nog levende eredoctoren van de Universiteit van Tartu behoren de schrijver Umberto Eco (1986), de componist Arvo Pärt (1998), de Finse president Tarja Halonen (2004) en de dalai lama (2005).

Beroemde wetenschappers die aan de universiteit studeerden waren de chemicus (en Nobelprijswinnaar) Wilhelm Ostwald, de natuurwetenschapper Karl Ernst von Baer en de theoloog Adolf von Harnack. Als hoogleraar waren de sterrenkundige Friedrich Georg Wilhelm Struve, de natuurwetenschapper Friedrich Parrot, de psychiater Emil Kraepelin en de semioticus Joeri Lotman aan de universiteit verbonden. De latere Nobelprijswinnaar Robert Koch promoveerde er in 1879. Een zeer groot deel van de Estische intelligentsia heeft banden met deze universiteit.