Urk

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Urk
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Urk Wapen van de gemeente Urk
Locatie van de gemeente Urk
Situering
Provincie Flevoland
Coördinaten 52° 39′ NB, 5° 36′ OL
Algemeen
Oppervlakte 109,91 km²
- land 11,53 km²
- water 98,38 km²
Inwoners (1 mei 2014) 19.567? (1697 inw/km²)
Hoofdplaats Urk
Belangrijke verkeersaders N351 N352
Politiek
Burgemeester (lijst) Pieter van Maaren (CDA)
Bestuur SGP, ChristenUnie, HVU
Zetels
SGP
ChristenUnie
Hart voor Urk
CDA
Unie Gemeentebelangen
17
5
4
3
3
2
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 9400 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 214.000
WW-uitkeringen (2007) 6 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 8320-8324
Netnummer(s) 0527
CBS-code 0184
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 10783
Website www.urk.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Urk
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Urk, dec. 2013
Urk
het eiland Urk in 1852
Haven van Urk
Een Urker boomkorkotter

Urk (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) is een voormalig eiland en huidige gemeente in Nederland. Met 19.567 inwoners (1 mei 2014, bron: CBS) op een oppervlakte van circa 11,54 km² (en 98,36 km² water) is Urk qua oppervlakte verreweg de kleinste gemeente van de Nederlandse provincie Flevoland. Tot het gereedkomen in 1939 van de dijk die Urk met Lemmer verbond, was Urk een eiland in het IJsselmeer, de voormalige (tot de afwerking van de Afsluitdijk in 1932) Zuiderzee. In 1942 werd de Noordoostpolder drooggemalen, maar voor de inwoners van Urk leeft het eilandgevoel nog steeds; men woont bijvoorbeeld niet in Urk maar op Urk.

Urk kan worden omschreven als de meest kerkelijke gemeente van Nederland. Het is een zeer hechte en gesloten gemeenschap. Het plaatselijke dialect, het Urkers, is nog buitengewoon vitaal en wijkt veel af van de andere dialecten uit de omgeving. Urk heeft ook zijn eigen volkslied. Het Urker volkslied wordt voornamelijk gezongen tijdens de jaarlijkse aubade op Koningsdag en overige officiële gelegenheden. Urk heeft heden ten dage verreweg de grootste vissersvloot en visverwerkende industrie van Nederland.

Geografie[bewerken]

Rond het IJsselmeer bevindt zich een boog van keileemopduikingen, die ontstaan zijn in het Pleistoceen: Texel, Wieringen, Gaasterland, Urk, het Land van Vollenhove. Ten zuiden van die boog heeft zich, als gevolg van smeltwater, een meer gevormd, het latere Almere. Ten noorden van de keileembult van Urk stroomde de Vecht in het Almere. Ten zuiden van Urk stroomde de IJssel met haar zijarmen. De keileembult van Urk reikt tot een hoogte van 9 meter boven NAP.

Door het warmer worden van het klimaat rees de zeespiegel. Rond 1200 werd de Zuiderzee gevormd en werd Urk, net als Schokland, Marken en Wieringen, een eiland. Doordat er geen beschoeiing was werden in de loop van de tijd grote stukken van het eiland afgeslagen. De zuidwestzijde, die loodrecht uit zee oprees, noemde men het Hoge Klif. Rond 1700 is het eiland door de stad Amsterdam van een zeewering voorzien.

Geschiedenis[bewerken]

De oudst bekende vermelding van de naam 'Urk' is de schenkingsakte uit 966 van Otto I aan het Sint-Pantaleonsklooster te Keulen. De tekst luidt:

Aanhalingsteken openen cuiusdam insulae medietatem in Almere, que Urch vocatur

de helft van een zeker eiland in het Almere, dat Urch genoemd wordt
— Schenkingsakte van keizer Otto I
Aanhalingsteken sluiten

Zoals bij vele geïsoleerde bevolkingsgroepen het geval was, werden er ook over de Urkers verschillende uiteenlopende karakterschetsen gegeven, variërend van gastvrij en een groot gevoel van eigenwaarde tot koppig en ongedisciplineerd, taai en vasthoudend. Deze laatste beschrijving wordt ondersteund doordat de Urkers in de afgelopen eeuwen vele rampspoeden en drastische veranderingen van leefomstandigheden de baas zijn gebleven, mede doordat het voormalige eiland opgebouwd is uit keileem. Dit keileem is een taaie weinig doorlatende grondstof, waardoor het uitermate geschikt was om het voormalige eiland Urk te beschermen tegen de grillen van de voormalige Zuiderzee.

Eigendom[bewerken]

In de 10e eeuw was er al sprake van een vaste bewoning, zoals blijkt uit de hierboven vermelde schenkingsakte. Uit deze akte is ook af te leiden dat Urk toen eigendom was van het Sint-Pantaleonsklooster te Keulen. In de 13e eeuw kwam Urk in handen van de graven van Holland en later van de burgemeester van Enkhuizen. Vanaf 1476 kwam de ambachtsheerlijkheid Urk aan het Utrechtse geslacht Zoudenbalch, achtereenvolgens van 1476 tot 1495 Evert Zoudenbalch (1424-1503), van 1495 tot 1530 Evert Zoudenbalch (1455-1530), van 1530 tot 1558 Johan Zoudenbalch (1503-1558), van 1558 tot 1567 Evert Zoudenbalch (1540-1567), van 1567 tot 1599 Gerrit Zoudenbalch (1541-1599). Hij werd opgevolgd door zijn zus Walravina Zoudenbalch (1538-1616) die van 1601 tot 1614 de laatste vrouwe van Urk en Emmeloord was uit dit geslacht.

Tussen 1614 en 1660 was deze heerlijkheid in bezit van het geslacht Van de Werve. In 1660 verkocht Johan van de Werve het eiland aan Amsterdam. De ambachtsheerlijkheid van Urk en Emmeloord werd door verschillende Amsterdamse regenten zoals Andries de Graeff, Nicolaes Witsen, Hendrik Daniëlsz Hooft en Jan Elias Huydecooper bestuurd. Amsterdam verstevigde met deze aankoop zijn positie in de handel, omdat Urk het centrale punt in de Zuiderzee was, waar alle scheepvaartroutes langs liepen.

Van 1660 tot 1792 behoorden Urk en Emmeloord (het noordelijkste dorp van Schokland) tot de stad Amsterdam. Tot 1950 hoorde Urk bij de provincie Noord-Holland. Tot 1986 hoorde Urk bij de provincie Overijssel. Vanaf 1 januari 1986 hoort de gemeente bij Flevoland. Hiermee is Urk de enige gemeente in Nederland die in drie provincies heeft gelegen.

De aansluiting op het vasteland[bewerken]

De eerste aansluiting met het vaste land was telefonisch. In 1897 kwam een verbinding tot stand die vooral voor de haring- en ansjovishandel van groot belang was. In 1912 werd een tweede kabel gelegd. Deze was naar Kampen en kostte ruim 100.000 gulden. De kabel lag er voordat het postkantoor was verbouwd, zodat hij niet direct gebruikt kon worden.

Urk werd in 1939 in het kader van de Zuiderzeewerken verbonden met een dijk voor de aanleg van de Noordoostpolder. Bij de opzet van die polder werd het dorp echter volledig buiten de planning gehouden. De Urker bevolking werd door de Nederlandse wetenschappers in de jaren voor de Tweede Wereldoorlog zelfs voor 'achterlijk' versleten, incapabel voor het werk op het land.

Met deze denkbeelden werd in de jaren dertig de nieuwe 'Urkerpolder' opgezet. Om het Urker probleem (het eiland was overbevolkt, kende veel ziekten en veel armen en de visserij werd als 'ten dode opgeschreven' beschouwd) op te lossen werd zelfs het voorstel gedaan om dan maar de helft van de bevolking en de toekomstige aanwas "uit te stooten" (verhuizen). Dit voorstel haalde het niet, maar het was duidelijk dat de Urkers niet werden opgenomen in de plannen: de polder werd hernoemd tot 'Noord-Oostelijke Polder' om de gedachte aan Urk zo veel mogelijk op de achtergrond te houden. Hoewel het eiland dus al in 1939 met het land verbonden was, kreeg het dorp pas in 1948 een wegverbinding. De bevolking van Urk werd ook niet in de bewoning betrokken, daar zij niet voldeed aan de "modelbevolking" die voor de polder moest worden aangetrokken. Zelfs de vraag van een Urker burgemeester aan ingenieur Sikke Smeding, die verantwoordelijk was voor de inrichting van de polder, of Urker studenten aan de landbouwschool in Meppel kans maakten op een boerderij in de polder, in reactie op de overbevolking van Urk, leverde slechts een enkele toewijzing van een boerderij op. De visserij liep door de Zuiderzeewerken grote schade op; met de komst van de Noordoostpolder verdwenen visgronden, (hetgeen zich in de beginjaren soms uitte in een vijandige houding tegen de nieuwe bewoners) en door het verlies van het IJsselmeer was de Urker vissersvloot gedwongen om zich te verplaatsen naar andere havens aan de Noordzee en Waddenzee.

Urk tijdens de Eerste Wereldoorlog[bewerken]

Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd er op Urk een interneringskamp voor buitenlandse officieren ingericht. Tot 1917 verbleven er enkele tientallen officieren, die afkomstig waren uit België, Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk. Naast de officieren waren er ook Belgische soldaten geïnterneerd voor dienstverlenende functies. Vanwege de Nederlandse neutraliteitspolitiek moesten soldaten van vreemde mogendheden verre gehouden worden van oorlogshandelingen gericht tegen één van de strijdende partijen.[1]

Urk tijdens de Tweede Wereldoorlog[bewerken]

De Duitse bezetting liet ook Urk niet onberoerd. Als klein en tamelijk geïsoleerd vissersdorp had Urk tijdens de eerste oorlogsjaren geen permanente bezetting. De Noordoostpolder was nog niet drooggemalen, waardoor Urk nog steeds slecht bereikbaar was via het land. Razzia's hadden doorgaans dan ook weinig resultaat, omdat de Urkers de Duitse boten van ver aan zagen komen over het water. Een uitzondering was de 'grote razzia' van 18 november 1944, waarbij de Duitsers Urk via de polder naderden en in één keer 80 mannen en jongens konden oppakken.

Urk was vanuit de lucht een makkelijk oriëntatiepunt voor geallieerde vliegers die raids op Duitsland uitvoerden. In de loop van de oorlog werd het in de lucht boven Urk dan ook steeds drukker. Geallieerde vliegers die neerstortten boven de Noordoostpolder werden soms door Urkers verborgen. Een pilotenlijn liep van Urk via de bootdienst naar Enkhuizen. Gesneuvelde vliegers vonden een rustplaats op de begraafplaats van het Kerkje aan de Zee.

Vanaf 1944 kreeg Urk te maken met permanente bezetting door de Duitsers. Een NSB-burgemeester werd aangesteld. Naarmate de oorlog vorderde werd de voedselsituatie nijpender, maar echt honger leed men op Urk niet. Enkele kinderen uit het westen vonden zelfs onderdak bij Urker gezinnen, waar altijd wel wat vis op tafel stond.

De visserij had sterk te lijden onder de bezetting. In de loop van de oorlog vorderde de bezetter het grootste gedeelte van de Urker kottervloot en raakten veel Urkers hun broodwinning kwijt. Na de oorlog werden de meeste kotters verspreid over Europa teruggevonden en kon de Urker vloot opnieuw worden opgebouwd.

De bevrijding van Urk vond plaats op 17 april 1945, enkele weken voor de capitulatie. Op 20 april werden de eerste Canadezen op Urk warm onthaald. Enkele Urkers vonden tijdens de Duitse bezetting de dood. Onder hen één Joods gezin, de familie Kropveld.[2] Hun namen zijn vereeuwigd op het oorlogsmonument bij het Kerkje aan de Zee.

Na de oorlog[bewerken]

De bevolking van Urk verdubbelde na de Tweede Wereldoorlog. De enorme bevolkingsdruk leidde in de jaren vijftig mogelijk niet tot deportaties omdat ook in andere delen van Nederland grote woningnood heerste. Om de druk wat te verlichten werd uiteindelijk besloten tot grenscorrecties met de in 1962 gevormde gemeente Noordoostpolder. De woningnood is echter gebleven en veel Urkers zijn daarom (onder andere) in het aangrenzende Tollebeek en Emmeloord gaan wonen.

In de jaren zestig keerde het economisch tij toen op Urk een visafslag werd geopend en een levendige visindustrie ontstond. De Urker visafslag is de grootste van Nederland.

De schedelkwestie[bewerken]

Sommige wetenschappers hebben lange tijd gedacht dat op Urk het "oer-Nederlandse ras" bewaard zou zijn gebleven. Dit leidde tot onderzoeken naar de schedelomvang van de bevolking in de jaren dertig (onder anderen door de rassen-eugeneticus H.Tj. Piebenga.) en daarvoor tot de roof van schedels uit Urker graven in het kader van wetenschappelijk onderzoek (onder andere in 1877 door de Hilversumse arts Johannes Fredericus van Hengel, die middels een wisseltruc drie schedels wist te ontvreemden en ze doorspeelde aan de Universiteit van Utrecht).

Een zestal daarvan bleef nog tot begin 21e eeuw in het bezit van diverse Nederlandse universiteiten en de Duitse universiteit van Göttingen. Het hele schedelonderzoek leverde echter nauwelijks wetenschappelijke resultaten op. In 2005 werden deze feiten op Urk door onderzoek ontdekt en bekendgemaakt. De universiteiten weigerden echter de schedels terug te geven, wat bewoners in 2007 heeft aangezet tot het oprichten van het Comité Urker Schedels, om op die manier te proberen de schedels op het eiland terug te krijgen. In september 2009 stelde de ethische adviescommissie van de Nederlandse Museumvereniging het comité in het gelijk.[3] Op 5 juni 2010 werden zes schedels in een ceremonie en kerkdienst teruggegeven.[4]

Eeuwenlang isolement[bewerken]

Eeuwenlang isolement laat zo zijn sporen na, ook in de genen. Doordat de Urkers vrijwel alleen onderling trouwden, hebben de Urkers veel erfelijke eigenschappen met elkaar gemeen. Dat maakt de kans op bepaalde erfelijke aandoeningen groter. De Ziekte van Van Buchem is een typisch Urker ziekte. Er zijn ongeveer 35 patiënten met deze ziekte bekend, allen met hun wortels op Urk.

Symboliek[bewerken]

Vlag[bewerken]

Urk vlag.svg

In 1964 is door de stichting voor Banistiek en Heraldiek in Muiderberg een ontwerp gemaakt voor een gemeentevlag. De omschrijving van de vlag luidt: "blauw met een witte schelvis, langs de bovenzijde van de vlag een smalle, in twee horizontale banen van rood en wit verdeelde zoom en langs de onderzijde van de vlag een smalle, in twee horizontale banen van rood en wit verdeelde zoom, de zomen met een hoogte van elk 1/6 van de totale vlaghoogte".

Dit ontwerp is in 1965 door de gemeenteraad vastgesteld.

Wapen[bewerken]

Coat of arms of Urk.svg

Aan de gemeente Urk is bij Koninklijk Besluit van 26 november 1819 een wapen verleend. De beschrijving op het wapendiploma luidt: "Zijnde van lazuur, beladen met een schelvis in zijne natuurlijke kleur".

De kleur lazuur, ook wel aangeduid als ultramarijn, is een verfstof, en in de heraldiek de normale benaming voor "blauw". De sterke binding die de vissersgemeenschap met de zee heeft wordt door de blauwe kleur tot uitdrukking gebracht.

Het feit dat Urk van oudsher een vissersgemeenschap is wordt uitgedrukt in de schelvis. Deze heeft van nature de volgende kleuren: de rug is donker groenbruin, de flanken zilverwit en de buik wit. Verder is de vis herkenbaar aan de kindraad. De heraldische etiquette verbiedt echter in een wapen het gebruik van metaal op metaal of van kleur op kleur. Op voorstel van de Hoge Raad van Adel wordt daarom sinds 1955 de schelvis in zilver afgebeeld.

Economie[bewerken]

Bioscoopjournaal uit 1960. Vlaggetjesdag van de IJsselmeervloot in Urk, met oa het boeten van visnetten en mensen in klederdracht. Mensen gaan aan boord van de vissersschepen en varen met de schepen het IJsselmeer op.

De belangrijke economische pijler van het dorp is de visserij. Van oudsher waren de Urkers aangewezen op de visserij en, in mindere mate, op de landbouw om in hun levensonderhoud te kunnen voorzien. Armoe was troef want de visserij was niet altijd succesvol. De visserij was ook gevaarlijk. Bij het vissersmonument staan de namen van alle verdronken vissers vermeld.

De kentering voor Urk kwam met de afsluiting van de Zuiderzee in 1932. De Afsluitdijk maakte voorgoed een einde aan de Zuiderzee en ook de dagen van het eiland Urk waren geteld. De zoute Zuiderzee werd een zoet IJsselmeer en volgens de deskundigen zou het met de visserij op Urk wel gauw zijn afgelopen. Het IJsselmeer bood immers te weinig ruimte om iedereen een plaats te bieden voor de uitoefening van visserij en de Noordzee zou eveneens onbereikbaar worden omdat Urk vrijwel midden in Nederland lag.

Die verwachting is niet uitgekomen. Het wordt wel 'het Wonder van Urk' genoemd. De Urkers gingen op de Noordzee vissen en er werden grotere kotters gebouwd. De visafslag van Urk groeide gestaag. Tot eind jaren zeventig werd de vis nog veelal aangevoerd via de Urker haven. Na die tijd werden de kotters te groot om over het IJsselmeer naar de thuishaven te komen en werd de vis per vrachtwagen vanuit zeehavens als IJmuiden, Harlingen, Delfzijl en Lauwersoog aangevoerd om op Urk te worden verhandeld. Rond de visafslag groeide een enorme visverwerkende industrie. De boomkor bracht Urk grote welvaart, de schepen werden groter, het motorvermogen steeg. In 1974 werd bijna tweemaal zoveel platvis gevangen als in 1966.

De vangstbeperkingen begonnen in 1975 (quota). Door de quota en de gestegen brandstofprijzen is de winstgevendheid van de boomkorvisserij sterk teruggelopen. Ondanks het feit dat de visindustrie redelijk succesvol is, blijft Urk een economisch zwakke gemeente. In 2006 lag het gemiddelde inkomen 16% onder het landelijk gemiddelde en daarmee was Urk in 2006 de armste gemeente van Nederland. Dit cijfer wordt overigens vertekend door de gemiddelde gezinsgrootte. Daar staat echter tegenover dat de werkloosheid doorgaans flink lager is dan het landelijke gemiddelde. In december 2010 had 1% van de bevolking een WW-uitkering, tegenover 2,4% landelijk.

Urk is al jarenlang de gulste gemeente van Nederland. In 2008 werd per huishouden 52,64 euro uitgegeven aan goede doelen. Dit in contrast met Amsterdam, waar de donaties per huishouden dat jaar bleven steken op 0,59 euro.[5]

Winkelen[bewerken]

De gemeente Urk telt vier winkelcentra:

  • Oud Urk (voorheen genaamd: Wijk 2)
  • Urkerhard
  • De Hofstee
  • Pyramideweg

Markten[bewerken]

Bij het Winkelcentrum Urkerhard is er markt op zaterdag van 09.00 - 13.00 uur. Op de zaterdag voor Pinksteren (Urkerdag) wordt er markt gehouden op het haventerrein.

Demografie[bewerken]

De gemeente Urk heeft het hoogste vruchtbaarheidscijfer van Nederland met ongeveer 21,8 kinderen per 1.000 inwoners tegen 11,4 voor het landelijk gemiddelde. Als gevolg hiervan heeft Urk met 32,2% het hoogste percentage jongeren tot 14 jaar en met 8% het laagste percentage 65-plussers. Samen met de eveneens orthodox-christelijke gemeenten Staphorst en Bunschoten ligt het percentage van huishoudens met kinderen hier het hoogst. De gemeente Urk wijkt op economisch, religieus en demografisch gebied, alsmede wat betreft het gemiddelde inkomen, sterk af van de Nederlandse gemiddelden.

Bevolkingsgroei[bewerken]

Urk kent een zeer sterk groeiende bevolking, voornamelijk door de natuurlijke aanwas.

  • 1960 - 5.618 inwoners
  • 1970 - 8.027 inwoners
  • 1980 - 10.187 inwoners
  • 1990 - 13.014 inwoners
  • 2000 - 15.719 inwoners
  • 2010 - 18.310 inwoners
  • 2013 - 19.225 inwoners
  • 2014 - 19.487 inwoners

Bron: CBS

Cultuur en recreatie[bewerken]

Bezienswaardigheden[bewerken]

Urk - 2012 - Oorlogsmonument Urk
Kade van Urk
De gerestaureerde botterschuur van Stichting Urker Botter met naast gelegen 'Scheepswerf Koffeman'. Voor de botterschuur ligt de Urker botter UK 12.

Monumenten[bewerken]

Zie ook:

Kunst in de openbare ruimte[bewerken]

In de gemeente zijn diverse beelden, sculpturen en objecten geplaatst in de openbare ruimte, zie:

Begraafplaatsen[bewerken]

  • Kerkje aan de Zee
  • Holkenkamp (ook begraafplaats de Top genoemd)
  • De Vormt

Urker koren[bewerken]

Naast de bekendheid door de visserij is Urk ook bekend geworden door de grote hoeveelheid zangkoren die het dorp rijk is.

Jaarlijks worden verschillende evenementen georganiseerd waaraan de verschillende koren hun medewerking verlenen.

Enkele bekende Urker koren zijn:

  • Het Urker Mannenkoor Hallelujah
  • Chr. Urker Visserskoor Crescendo
  • Chr. Jong Mannenkoor Soli Deo Gloria
Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van Urker koren

Evenementen[bewerken]

  • Januari - Oranje Concert, laatste zaterdag van januari in de Bethelkerk
  • Februari - Biddag Concert, tweede woensdag van februari in de Rehobothkerk
  • Februari - Urk in Wintersferen, in en rondom de oude dorpskern
  • Mei - Zang op Hemelvaart, Urker koren zingen op Hemelvaartsdag in de Visveiling Urk
  • Mei - Urkerdag, de zaterdag voor Pinksteren in en rondom de oude dorpskern
  • Mei - Visserijdagen (even jaren), het weekend na Hemelvaartsdag op en rondom het haventerrein
  • Mei t/m augustus - Windmolenloop
  • Juni - Ansjooprace, jaarlijkse botter-zeilwedstrijd van Stichting Urker Botter
  • Juli/augustus - Zingen in de Zomer, elke werkdag in de zomervakantie in het Kerkje aan de Zee
  • Juli/augustus - Zingen in de Zomer, elke woensdagavond in de zomervakantie in de Bethelkerk
  • Augustus - Kunst op de Botermarkt, Urker kunstenaars werken en exposeren in het oude dorp
  • September - Fish-Potato Run, tweede zaterdag van september
  • September - Urker Wandeltocht, jaarlijks in september
  • September/oktober - Taartvluchten voor postduiven
  • Oktober - Holland Fisheries Event (even jaren)
  • December - Zingen in de Winter

Sage van de Ommelebommelestien[bewerken]

Daar waar baby's in de Nederlandse volksmond voornamelijk door de ooievaar gebracht worden, moet de Urker vader volgens een bekende Urker sage een roeitocht maken naar de 'Ommelebommelestien' (stien = steen) om de baby te kunnen ophalen. Deze steen ligt ongeveer 30 meter van de kust af in het IJsselmeer.

In een versie van de sage komt een ooievaar uit Egypte naar de steen toe om de baby's erin te leggen. Wanneer de baby op het punt staat om geboren te worden, moet de vader al roeiend de verloskundige naar het eiland Schokland meenemen om de sleutel tot de steen op te halen. Hierna moet de vader met de verloskundige richting de 'Ommelebommelestien' toe roeien om de baby op te kunnen halen. Tegenwoordig kan de vader met de auto naar Schokland toe rijden, aangezien beide voormalige eilanden drooggelegd zijn, maar volgens de sage moet de vader nog steeds roeien. Bij de steen aangekomen moest de vader vervolgens zoeken naar de deur van de steen om binnen te komen. Dit was geen gemakkelijke taak aangezien de deur onderwater te vinden was.

Zodra de deur werd gevonden, moest een kleine prijs voor de baby worden betaald. Traditioneel één Nederlandse gulden voor een meisje en twee voor een jongen.

De moeder zou volgens de sage in bed worden gehouden met een spijker door haar rechter voet, waar zij de geboorte van het kind zou vieren. Wanneer een Urker man werd gevraagd of hij al naar Schokland was geweest, werd er eigenlijk gevraagd of hij al kinderen heeft.

Kerkgenootschappen[bewerken]

De Ark (Hervormd)
Oud Gereformeerde Gemeente

Vanouds was Urk een bolwerk van de Gereformeerde Kerk en de Anti-Revolutionaire Partij (in 1980 opgegaan in het CDA). Sinds de jaren zeventig is met name de positie van de Christelijke Gereformeerde Kerk sterk gegroeid (ten koste van de Gereformeerde Kerk). De Christelijke Gereformeerde Kerk op Urk bestaat uit drie stromingen, van zwaar naar licht. In 2004 ging een gemeente van 1.200 personen over van de Gereformeerde Kerk naar de Christelijke Gereformeerde Kerk en vormde CGK Ichthus. Deze gemeente is sindsdien sterk gegroeid, waarbij ook een redelijk aantal leden uit de twee zwaardere richtingen van de CGK zich aansloten.

Hieronder volgt een opsomming van Urker kerkgenootschappen, allemaal van protestantse signatuur.

  • Christelijke Gereformeerde Kerk:
    • Maranatha (drie kerkgebouwen: 'Maranatha', 'De Schuilplaats' en 'Immanuel')
    • Eben-Haezer (twee kerkgebouwen: 'Eben-Haezer' en 'Pniel')
    • Ichthus (een kerkgebouw, de 'Ichthuskerk')
  • Hersteld Hervormde Kerk
    • Hervormde Gemeente 'Moria' (in hersteld verband)
    • Hervormde Gemeente 'Elim' (in hersteld verband)

In 2012 kwam de Christelijke Gereformeerde Ichthuskerk gereed, met 1.200 zitplaatsen de grootste kerk op Urk. Hierna volgen de Oud Gereformeerde Jachin Boazkerk met 1.180 zitplaatsen, de Hervormde 'Ark' (1.100 zitplaatsen) en de Gereformeerde Bethelkerk (1.052 zitplaatsen). Circa 90% van de bevolking van de gemeente Urk is aangesloten bij een kerkgenootschap.

Politiek[bewerken]

Het orthodox-protestantse karakter van Urk is ook goed te merken aan de partijen die in de gemeenteraad zijn vertegenwoordigd. Alle partijen, ook de Unie Gemeentebelangen, hebben een christelijke grondslag.

College van burgemeester en wethouders[bewerken]

Het college van burgemeester en wethouders bestaat uit leden van ChristenUnie, Hart voor Urk en SGP (11 van de 17 zetels).

Nuvola single chevron right.svg Zie ook: Lijst van burgemeesters van Urk

Tweede Kamerverkiezingen[bewerken]

Uitslagenoverzicht van de Tweede Kamerverkiezingen op Urk sinds 1994:

Tweede Kamerverkiezingen
Partij % 1994 % 1998 % 2002 % 2003 % 2006 % 2010 % 2012
SGP 35,3 33,9 35,6 33,4 34,3 39,1 51,3
ChristenUnie (26,9) (32,5) 23,5 16,8 21,9 18,9 18,0
CDA 32,4 27,5 33,3 45,4 37,6 26,0 12,7
PVV - - - - 2,5 10,9 8,8
VVD 2,1 2,8 0,7 1,1 1,2 2,5 6,3
PvdA 0,7 1,3 0,4 0,7 0,9 0,6 1,0
SP 0,0 0,3 0,4 0,4 1,0 0,8 0,8
PvdD - - - - 0,1 0,1 0,2
D66 0,4 0,3 0,3 0,2 0,1 0,3 0,2
GroenLinks 0,1 0,4 0,1 0,1 0,1 0,2 0,1
LPF - - 5,5 1,7 0,0 - -
RPF 20,4 23,4 - - - - -
GPV 6,5 9,1 - - - - -
CD 0,9 0,6 - - - - -
AOV-Unie 55+ 0,8 0,0 - - - - -
Opkomst 85,4 84,1 88,2 91,3 88,6 79,9 82

Gemeenteraadsverkiezingen[bewerken]

Uitslagenoverzicht van de gemeenteraadsverkiezingen op Urk sinds 1994:

Historisch overzicht gemeenteraadsverkiezingen
Partij Stemmen in procenten Zetels in de raad
1994 1998 2002 2006 2010 2014 1994 1998 2002 2006 2010 2014
ChristenUnie (20,0) (28,9) 28,3 36,2 26,3 24,2 (3) (5) 5 6 4 4
SGP 29,2 23,5 29,2 30,4 20,5 25,5 5 4 5 5 3 5
CDA 25,7 25,1 27,1 20,3 21,6 19,2 4 4 5 4 4 3
Unie Gemeentebelangen (UGB) (14,5) (16,2) 11,8 13,1 9,7 8,6 (2) (3) 2 2 2 2
Urker Volkspartij (UVP) 6,6 6,3 3,6 - - - 1 1 0 - - -
RPF 14,7 17,8 - - - - 2 3 - - - -
Gemeentebelangen 8,7 11,4 - - - - 1 2 - - -
GPV 5,3 11,1 - - - - 1 2 - - - -
Christelijk Historisch 1985 (CH'85) 5,8 4,8 - - - - 1 1 - - - -
Hart voor Urk - - - - 21,9 17,1 - - - - 4 3
Opkomst 86,4 88,1 87,2 81,6 74,1 80,5 15 17 17 17 17 17
  • 2002: RPF & GPV → ChristenUnie
  • 2002: Gemeentebelangen & CH'85 → Unie Gemeentebelangen

Bij de installatie van de nieuwe raadsleden na de gemeenteraadsverkiezingen van 2014 kozen alle raadsleden voor de eed. Urk is hiermee de enige gemeente waar dit gebeurde.[6]

Referendum Europese grondwet[bewerken]

Bij het Nederlands referendum over het Verdrag tot vaststelling van een Grondwet voor Europa op 1 juni 2005 stemde 91,6% van de Urkers tegen instemming door Nederland met dat verdrag, het hoogste percentage van alle gemeenten in Nederland. Het visserijbeleid van de Europese Unie van de voorgaande jaren en het ontbreken van een verwijzing naar het christendom in de grondwet leken de belangrijkste redenen voor deze uitslag.

Fraude bij visafslag[bewerken]

In 2005 stelden de FIOD en de AID van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit een onderzoek in naar vermeende fraude op de visafslag van Urk. De toenmalige burgemeester Dick Schutte, tevens voorzitter van de visafslag, werd ervan verdacht bestuursleden op de hoogte te hebben gebracht van ophanden zijnde invallen. Op 21 november werd Schutte veroordeeld tot 500 euro boete, kort daarna moest hij van de minister opstappen.

Verschillende rederijen, bedrijven en medewerkers zijn op 10 oktober 2007 door de Rechtbank Zwolle/Lelystad, voor de gelegenheid op nevenlocatie in Leeuwarden, veroordeeld tot taakstraffen en geldboetes.

Verkeer en vervoer[bewerken]

Urk en omgeving

     Gemeentegrenzen

     Wijkgrenzen

     Buurtgrenzen

     Autosnelweg

     Secundaire weg

     Spoorweg

 

██ Geselecteerde gemeente

██ Bebouwd gebied

██ Bos of park

██ Binnenwater, rivier of kanaal

  • Urk is bereikbaar vanaf de A6 via de N352 (Afslag 13). Vanaf Emmeloord via de N351.
  • Urk is ook per bus te bereiken, sinds jaar en dag is dat lijn 141 Kampen - Kampereiland - Ramspol - Ens - Emmeloord - Tollebeek - Urk. De bus rijdt echter niet op zondag tussen Urk en Emmeloord.
  • De dichtstbijzijnde NS-stations zijn in Lelystad en Dronten, waarbij Dronten 25 kilometer van Urk vandaan ligt en Lelystad 30, waarvan de laatstgenoemde beschikt over een intercityverbinding.
  • In de zomer is Urk ook nog te bereiken met de boot vanuit Enkhuizen. Dit kan met de veerboot Zuiderzee of met de driemaster de Willem Barentsz.

Kunst[bewerken]

De Nederlandse schrijver van detectiveromans A.C. Baantjer is geboren op Urk.

De Nederlandse schrijver, schilder en verzetsheld Willem Arondeus woonde gedurende de jaren twintig op Urk. Gedurende zijn verblijf, schreef hij in 1922 twintig gedichten welke postuum in 2001 zijn gepubliceerd onder de titel Afzijdige strofen. Het van Urk afkomstige Noord-Hollandse CDA - Statenlid Meino Schraal (1974) heeft in 2004 de Willem Arondeuslezing in het leven geroepen. Deze lezing wordt elk jaar in het Haarlemse provinciehuis gehouden.

De schrijver en politiek activist Jef Last heeft omstreeks 1932 enige tijd op Urk gewoond. Hij was bevriend met de Franse Nobelprijswinnaar voor Literatuur, André Gide, die ook op Urk is geweest en gedichten op en over Urkers heeft geschreven. Gedurende deze periode schreef hij enige artikelen over Urk voor het nieuwsblad De Groene Amsterdammer. Geïnspireerd door zijn liefde voor een Urker visserman schreef hij de roman Zuiderzee.[7] Deze roman beschrijft de liefde voor elkaar van twee vissermannen. Het verhaal speelt zich af op Urk en staat bekend als een van de eerste Nederlandse romans waarin homoseksuele liefde in alle openheid wordt beschreven.

Bekende Urkers[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Lijst van Urkers

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

   Aangrenzende gemeenten   
        
 Enkhuizen  Brosen windrose nl.svg  Noordoostpolder 
 Lelystad      Dronten 

Trivia[bewerken]

  • In 1988 is er een krater op Mars met een diameter van 2,8 kilometer vernoemd naar Urk.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  • Stichting Urker Uitgaven (1995) Van bezetting en bevrijding: Urk in oorlogstijd 1940-1945. Urk: Stichting Urker Uitgaven ISBN 9071521141
  • Jelle van Slooten, Een ver-Urkte Israëliet, het levensverhaal van Japien de Joode, Urk, 1995, Stichting Urker Uitgaven ISBN 90-71521-15-X
  • R.H.A. van Duin en G. de Kaste (1987) Het zuiderzeeprojekt in zakformaat. Lelystad: Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders ISBN 9036910285
  • Rien van den Berg en Koos van Noppen, Het probleem-Urk, Nederlands Dagblad, 17 september 2007
Werken: Amsteldiepdijk (1920-1925) · Proefpolder Andijk (1927) · Wieringermeerpolder (1927-1930) · Afsluitdijk (1927-1932) · Noordoostpolder (1937-1942) · Knardijk · Oostelijk Flevoland (1950-1957) · Zuidelijk Flevoland (1959-1968) · Houtribdijk (1963-1976) · Markerwaard
Sluizen: Lorentz · Stevin · Houtrib
Wateren: Zuiderzee · Waddenzee · IJsselmeer · Markermeer · Randmeren
Eilanden: Wieringen · Urk · Schokland · Marken
Personen: Hendrik Stevin (1614-1668) · W.F. Leemans (1841-1929) · Cornelis Lely (1854-1929) · Gerard Vissering (1865-1937) · Hendrik Lorentz (1853-1928) · Victor de Blocq van Kuffeler (1878-1963) · Hendrik Wortman (1859-1939) · Sikke Smeding (1889-1967) · W.M. Otto (1919-2008)
Organisaties: Zuiderzeevereeniging · Zuiderzeeraad · Commissie Wortman · Rijksdienst voor de IJsselmeerpolders · Openbaar Lichaam Zuidelijke IJsselmeerpolders · Openbaar Lichaam De Noordoostelijke Polder
Gemalen: Buma · Colijn · De Blocq van Kuffeler · Leemans · Lely · Lovink · Smeenge · Vissering · Wortman

Beluister

(info)