Station Utrecht Centraal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Utrecht Centraal
Afkorting	Ut
Opening	18 december 1843
Perronsporen	14
Lijn(en)	Centraalspoorweg, Rhijnspoorweg, Staatslijn H, Goudse Lijn
Vervoerder(s)	NS
Reizigers p/d	151.228 (2006)
NS-stationsinformatie
Portaal Openbaar vervoer

Utrecht Centraal is het Centraal Station van de stad Utrecht, de hoofdstad van de Nederlandse provincie Utrecht. Het vormt het belangrijkste knooppunt van het Nederlandse spoorwegennet en is in oppervlakte het grootste treinstation van Nederland.

Utrecht Centraal kent ongeveer 150.000 in- en uitstappers per dag.^[1] Hiermee is het één van de drukste stations van Nederland. Nabij het Utrechtse Centraal Station bevinden zich de Hoofdgebouwen (I, II, III (De Inktpot) en IV) van de Nederlandse Spoorwegen en ProRail.

Inhoud 1 Indeling 2 Geschiedenis 2.1 Het stationsgebouw 2.2 Kunst op het station 3 Treinseries die in Utrecht Centraal stoppen 4 Busstation en sneltram 4.1 Jaarbeursplein 5 Verbouwing 2008-2013 5.1 Ontwerp 5.2 Details 6 Galerij 7 Externe links 8 Bronnen, noten en/of referenties

[bewerken] Indeling

Het station telt zeven perrons en veertien perronsporen (waarvan drie kopsporen). De stationshal, die zich boven de sporen bevindt, loopt naadloos over in het winkelcentrum Hoog Catharijne en is aan de andere zijde door middel van een overdekte loopgang verbonden met de Jaarbeurs. In 2006 zijn de perronsporen 18/19 verlengd, omdat er anders onvoldoende capaciteit zou zijn voor de dienstregeling 2007. Het nachtnet vertrekt van dit perron, evenals stoptreinen van en naar Geldermalsen, Tiel en 's-Hertogenbosch. Met de uitbreiding van dit perron is het aantal kruisende treinbewegingen afgenomen. Er is overigens nog ruimte gereserveerd voor een zesde eilandperron.

[bewerken] Geschiedenis

Het station ligt ten westen van de Utrechtse Binnenstad, op de plaats waar de Nederlandsche Rhijnspoorweg-Maatschappij in 1843 het eerste station van de stad Utrecht opende. Dat oorspronkelijke station bood Utrecht een treinverbinding met Amsterdam en later ook Arnhem. In 1863 legde de NCS de spoorlijn naar Zwolle aan. Het NRS-station werd het beginpunt van deze lijn. Tegelijkertijd bouwde de NCS het Buurtstation, vanwaar de lokale treinen naar Amersfoort, Baarn en Zeist vertrokken. Het NRS-station en het buurtstation waren door de Leidse Rijn van elkaar gescheiden. Een loopbrug over de Leidse Rijn verbond de beide stations. In 1870 werd de door de Staat der Nederlanden aangelegde spoorlijn naar 's Hertogenbosch geopend. De staat en de NRS konden geen overeenstemming bereiken over een gezamenlijk gebruik van het NRS-station. De staat bouwde daarom een eigen station, station Utrecht SS, 750 meter ten zuiden van het NRS-station. Aan de oostkant van het centrum bouwde de HSM in 1874 het Maliebaanstation.

Van al deze stations was het NRS-station het meest gunstig gelegen. In 1874 werd Utrecht SS gesloten. Vanaf 1901 reden de treinen vanuit Hilversum door vanuit Lunetten naar het NRS-station. In 1921 kwam er een verbinding tussen Hilversum en het buurtstation. Meer en meer treinen uit Hilversum reden naar het buurtstation, in 1939 resulteerde dit in het sluiten van het Maliebaanstation. Ondertussen werd het NRS-station in 1909 omgedoopt in "Centraal Station". Na een uitbreiding van de capaciteit van het Centraal Station, werd het buurtstation in 1937 overbodig. Met de bouw van de Leidseveertunnel, die werd voltooid in 1940, konden de buurtsporen worden doorgetrokken en werden er vier kopsporen aangelegd direct naast het stationsgebouw.

[bewerken] Het stationsgebouw

Het oorspronkelijke stationsgebouw uit 1843 was al snel te klein. Na de aanleg van de spoorlijn naar Rotterdam in 1855 werd het stationsgebouw in 1856 voor het eerst verbouwd. Tien jaar later, na de aanleg van de spoorlijn naar Zwolle, werd het station opnieuw ingrijpend verbouwd. In 1936 werd het nogmaals grondig verbouwd, vernieuwd en uitgebreid naar een ontwerp van architect Sybold van Ravesteyn. De gevel van het gebouw bestond grotendeels uit glas en bovenop het gebouw stonden twee beelden van Mari Andriessen. Kort daarna, op 17 december 1938 brandde het gebouw grotendeels uit, waarna het in 1939 werd herbouwd, met enige cosmetische verbeteringen. Als aandenken aan dit feit heeft er jarenlang een feniks op de nok van het station gestaan.

In 1970 werd de traverse geopend, een nieuwe voetgangersverbinding boven de sporen tussen het station en de Jaarbeurs. Deze traverse kwam net ten zuiden van het stationsgebouw te liggen. Vervolgens werd op 17 december 1973 de huidige hooggelegen stationshal geopend, aan het begin van de traverse. Daarna werd in 1975 het oude stationsgebouw afgebroken in het kader van de nieuwbouw van Hoog Catharijne. De oorspronkelijke perronkappen werden grotendeels behouden. Eind jaren '80 werd het station nogmaals uitgebreid onder leiding van architect H.C.H. Reijnders: naast de aanleg van extra eilandperrons (de sporen 1/2 en 18/19) werd de stationshal vergroot, zodat deze voortaan alle sporen overspande. Deze vernieuwde stationshal werd geopend op 28 april 1989.

[bewerken] Kunst op het station

In de stationshal staat een tweetal beelden. Het standbeeld midden bij het meetingpoint is een werk uit 2005 van Wim Steins, getiteld l'Incontra. Dit beeld is gemaakt in opdracht van MS Research. De persoon boven op het werk wees naar een beeldscherm, waarop een nummer stond waarheen een SMS verstuurd kon worden. Een deel van het sms-bedrag kwam dan ten goede aan de stichting. Het berichtje verscheen dan ook in het beeldscherm.

Aan de noordkant, nabij de kluisjes, bevindt zich een beeld van Charles Eyck getiteld Verkeer. Dit beeld werd in 1939 aangeboden aan NS door de personeelsraad van de NS ter ere van haar 100-jarig bestaan. In 1989 voegde de personeelraad er nog een extra plaatje aan toe ter ere van het 150-jarig bestaan, met de tekst Dwarsliggen en samenwerken schept een band.

Aan het tegelwerk in de stationshal kan men zien waar de sporen liggen, die onder hal doorlopen. In de hal hangt ook een Plaquette voor het Gevallen Spoorwegpersoneel, ter nagedachtenis aan het spoorwegpersoneel dat omkwam tijdens de Tweede Wereldoorlog. De plaquette hangt nabij de zuidelijke toegang naar perron 2.

In de midden- en noordtunnel zijn schilderingen aangebracht door Leön Keer. Tevens is de noordtunnel verfraaid met een mozaïek van Jan Boon uit 1948, deze stamt nog uit de tijd van het stationsgebouw van Van Ravesteyn. De gekleurde vlakken bij fietsingang aan de bushaltezijde is een ontwerp van Ton van Os en dateert van de uitbreiding in 1986^[2].

[bewerken] Treinseries die in Utrecht Centraal stoppen

Serie	Treinsoort	Route	Bijzonderheden
100	ICE (NS Hispeed)	Amsterdam Centraal – Utrecht Centraal – Arnhem – Basel SBB
120 / 220	ICE (NS Hispeed)	Amsterdam Centraal – Utrecht Centraal – Arnhem – Frankfurt (Main) Hbf
400	CityNightLine	Amsterdam Centraal – Utrecht Centraal – Arnhem – Zürich HB (– Brig) / München Hbf (– Garmisch-Partenkirchen) / Wenen / Milaan	Rijdt in sommige perioden niet elke dag.
440	EuroNight	Amsterdam Centraal – Utrecht Centraal – Arnhem – Praag / Kopenhagen / Moskou
500	Intercity	Den Haag Centraal – Utrecht Centraal – Amersfoort – Zwolle – Groningen	Vleugeltreinen 10500 Zwolle – Leeuwarden en 20500 Rotterdam Centraal – Utrecht Centraal.
800	Intercity	Maastricht – Sittard – Roermond – Eindhoven – 's-Hertogenbosch – Utrecht Centraal – Amsterdam Centraal – Alkmaar – (Schagen – Den Helder)	Vleugeltrein 20800 Heerlen – Sittard. Vertrekt op werkdagen 's ochtends 2x uit Den Helder, 's avonds geen tegentrein. Rijdt in de spits door naar Schagen. 's Avonds en in het weekend tot Amsterdam Centraal.
1400	Intercity	Utrecht Centraal – Amsterdam Centraal – Schiphol – Den Haag HS – Rotterdam Centraal	Nachtnet. Vleugeltreinen 21400 Rotterdam Centraal – Eindhoven en Utrecht Centraal – Eindhoven rijden uitsluitend in de nachten volgend op donderdag, vrijdag en zaterdag.
1700	Intercity	Den Haag Centraal – Utrecht Centraal – Amersfoort – Deventer – Hengelo – Enschede	Vleugeltrein 21700 Rotterdam Centraal – Utrecht Centraal.
2000	Intercity	Den Haag Centraal – Gouda – Utrecht Centraal
2400	Intercity	Rotterdam Centraal – Utrecht Centraal; Enschede – Schiphol	Nachtnet. Rijdt tussen Rotterdam Centraal en Utrecht Centraal alleen in de nachten van donderdag op vrijdag, vrijdag op zaterdag en zaterdag op zondag. Rijdt tussen Enschede en Schiphol niet in de nacht van zondag op maandag.
2800	Intercity	Rotterdam Centraal – Utrecht Centraal – Amersfoort – Amersfoort Schothorst
3000	Intercity	Nijmegen – Arnhem – Ede-Wageningen – Utrecht Centraal – Amsterdam Centraal – Alkmaar – Den Helder	Stopt na 20:00 ook op Driebergen-Zeist
3100	Intercity	Nijmegen – Arnhem – Ede-Wageningen – Utrecht Centraal – Schiphol	Rijdt niet na 20:00
3500	Intercity	(Maastricht – Sittard – Roermond – ) Eindhoven – 's-Hertogenbosch – Utrecht Centraal – Schiphol	Rijdt in de spits 2x per dag van/naar Maastricht. 's Avonds alleen tussen Utrecht Centraal en Schiphol. Op werkdagen een extra stop in Best.
4900	Intercity	Utrecht Centraal – Hilversum – Almere Centrum – Almere Oostvaarders (– Lelystad Centrum)	Stopt op alle stations behalve Hollandsche Rading, Hilversum Noord en Bussum Zuid. Rijdt alleen 's ochtends vroeg vanaf Lelystad Centrum naar Almere Oostvaarders.
5500	Stoptrein	Utrecht Centraal – Den Dolder – Baarn
5600	Stoptrein	Utrecht Centraal – Amersfoort – Zwolle
5700	Stoptrein	Utrecht Centraal – Hilversum – Weesp – Schiphol – Leiden Centraal	In Leiden Centraal gekoppeld aan treinserie 5000 naar Dordrecht.
6000	Stoptrein	Utrecht Centraal – Geldermalsen – Tiel	Rijdt na 21:00 uur 's avonds gecombineerd met treinserie 16000 tussen Utrecht Centraal en Geldermalsen.
7400	Sprinter	Breukelen – Utrecht Centraal – Driebergen-Zeist – Rhenen
8800	Intercity	Utrecht Centraal – Woerden – Alphen a/d Rijn – Leiden Centraal
9800	Sprinter	Den Haag Centraal – Gouda – Utrecht Centraal
12500	Intercity	Rotterdam Centraal – Utrecht Centraal – Amersfoort – Zwolle – Leeuwarden	Spitsverdubbeling van treinserie 500.
12700	Intercity	Rotterdam Centraal – Utrecht Centraal – Amersfoort – Zwolle – Leeuwarden	Spitsverdubbeling van treinserie 700.
16000	Stoptrein	Utrecht Centraal – Geldermalsen – 's-Hertogenbosch	Vanaf 's-Hertogenbosch verder als treinserie 13600 naar Breda.
17400	Sprinter	(Amsterdam Centraal – ) Breukelen – Utrecht Centraal ( – Driebergen-Zeist – Veenendaal Centrum)	Rijdt buiten de spits alleen tussen Breukelen en Utrecht Centraal. Stopt niet in Amsterdam Amstel en -Muiderpoort en in de tegenspits ook niet tussen Veenendaal C en Utrecht C.
20500	Intercity	Rotterdam Centraal – Utrecht Centraal	Vleugeltrein van treinserie 500.
21400	Intercity	Tilburg – 's-Hertogenbosch; Eindhoven – Utrecht Centraal; Rotterdam Centraal – Eindhoven	Nachtnet. Rijdt alleen in de nachten volgend op donderdag, vrijdag en zaterdag.
21700	Intercity	Rotterdam Centraal – Utrecht Centraal	Vleugeltrein van treinserie 1700.
28300	Stoptrein	Utrecht Centraal – Driebergen-Zeist – Utrecht Maliebaan	Trein naar het Spoorwegmuseum, speciaal kaartje benodigd. Rijdt uitsluitend in het weekend.

[bewerken] Busstation en sneltram

Utrecht Centraal heeft het grootste en drukste busstation van Nederland, een belangrijk knooppunt van stads- en streekbusdiensten. Aan de oostkant van het station bevinden zich het stads- en streekbusstation. Deze busstations liggen naast elkaar. Het busstation is tevens het beginpunt van de sneltram naar Nieuwegein en IJsselstein bij het streekbusstation. De sneltram heeft zowel bij het streekbusstation (halte Moreelsepark) als bij het stadsbusstation (halte Centraal Station) een halte. Vanuit de halte Centraal Station bestaat een ondergrondse toegang tot de perronsporen van het treinstation.

Utrecht Centraal is een halte of eindpunt voor in totaal 72 buslijnen:

• 22 stadslijnen en 7 streeklijnen van het GVU
• 7 streeklijnen van Arriva (waaronder twee Q-liners)
• 8 streeklijnen van BBA/Veolia Transport (waaronder twee Brabantliners)
• 25 streeklijnen en 13 nachtbuslijnen van Connexxion

[bewerken] Jaarbeursplein

Tot 12 april 2008 vertrokken vanaf het Jaarbeursplein wekelijks vele touringcars naar diverse vakantiebestemmingen. Met de herinrichting van het streekbusstation is er geen plek meer voor touringcars. Vanaf 20 april 2008 hebben een aantal streeklijnen hun begin- en eindpunt op het Jaarbeursplein. Per 1 juni 2008 vertrekken de touringcars vanaf het nieuw ingerichte terrein bij het Muziekcentrum Vredenburg te Leidsche Rijn. Alleen de lijnbussen van Eurolines vertrekken nog bij het Jaarbeursplein.

[bewerken] Verbouwing 2008-2013

Zie ook Aanpak Stationgebied van OV-Terminal voor het deelonderwerp

Er zijn al enige jaren plannen om het station uit te breiden en te verbouwen tot een moderne en toekomstvaste OV-terminal, berekend voor 100 miljoen reizigers per jaar. Het college van Utrecht heeft ingestemd met het definitieve ontwerp voor de nieuwe OV-Terminal: een integraal centraal station dat binnen één gebouw de afhandeling regelt voor trein, sneltram en bus. De OV-Terminal wordt het grootste station van Nederland. Het huidige station verwerkt ongeveer 55 miljoen reizigers per jaar. Verwacht wordt dat dat aantal in de komende twintig jaar zal verdubbelen naar jaarlijks ongeveer de 100 miljoen reizigers per jaar. In 2008 beginnen de werkzaamheden aan het station^[3] en deze zullen in 2013 gereed zijn. Het station heet vanaf dan een wereldstation te zijn.

[bewerken] Ontwerp

De opdracht voor het Definitief Ontwerp is gegeven aan ProRail. Het ontwerp is gemaakt door Movares en Benthem Crouwel Architecten, en is in december 2005 aangeboden aan de beide opdrachtgevers, de gemeente Utrecht en het ministerie van Verkeer en Waterstaat. Daarna is een toetsingstraject gestart met onder meer diverse gemeentelijke disciplines, Rijkswaterstaat, Bestuur Regio Utrecht, hulpdiensten en private partners.

Van de nieuwe OV-terminal is op 12 juli 2007 een schaalmodel onthuld in Madurodam. Het station is daarmee het eerste gebouw in Nederland dat al in Madurodam te zien is voor het in het echt gebouwd is.^[4]

[bewerken] Details

Het plan was ook de eindhalte van de sneltram te verplaatsen van de oostkant naar de westkant van het station (Jaarbeursplein). Nu er sprake is van de aanleg van een Tramlijn naar de Uithof, waarbij deze nieuwe lijn verbonden zal worden aan de bestaande sneltram, wordt deze verplaatsing echter minder waarschijnlijk. Wel komt er aan zowel de oost- als westzijde van de OV-terminal een busstation. Het station zelf krijgt een ruime lichte hal met een grote glazen wand. Ook komt er een overdekte stalling voor 22.000 fietsen. Er worden speciale voorzieningen aangelegd voor de hogesnelheidstrein Amsterdam - Keulen. Het Centraal Station zal in de eindsituatie niet meer een geheel vormen met het winkelcentrum Hoog Catharijne; er komt een nieuw hooggelegen voorplein. De looproute tussen de binnenstad en de Jaarbeurs gaat in de eindsituatie niet meer door de stationshal, maar eromheen.

[bewerken] Galerij

Zicht op de perrons   Het grote bord met de vertrektijden in de stationshal   Centraal bediende treinaanwijzers   Zicht over het spoor vanaf spoor 5a   Busstation voor streekbussen (ten ZO van het treinstation)   Sneltramhalte Centraal Station (ten NO van het treinstation)

[bewerken] Externe links

• Station Utrecht op Stationsweb