Utrechtse sneltram

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Utrechtse sneltram
Utrecht - Nieuwegein - IJsselstein
SU et-5001.JPG
Tram 5001 in oorspronkelijke uitvoering te Nieuwegein; circa 1983.
Totale lengte Utrecht-Nieuwegein Stadscentrum 10,3 km
Stadscentrum-Nieuwegein Zuid 3,0 km
Stadscentrum-IJsselstein Zuid 7,4 km
Aangelegd door NS
Geopend 1983
Huidige status in gebruik
Geëlektrificeerd 750 volt gelijkspanning
Aantal sporen 2
Baanvaksnelheid 80 km/h
Tramdienst door Westnederland (1983-1994)
Midnet (1994-1999)
Connexxion (1999-2013)
Qbuzz (vanaf 8 december 2013)
Traject
Outline map lightrail Utrecht Aangepast.svg
Netwerkkaart (2009) met geplande uitbreidingen
BSicon .svguLUECKE Toekomstige aansluiting op de Uithoflijn
uexENDEauLUECKE Keerpunt Moreelsepark
uexSBHFuLUECKE Moreelsepark (tot 13-12-2009)
uexSTRuexSBHF Centraal Station (Uithoflijn)
uexSBHFuLUECKE Centraal Station (tot 18-04-2013)
uexABZrguexSTRrf
uxmKRZuBSicon .svg Leidseveertunnel
uexABZlfuexSTRlg
uexSBHFuLUECKE Westplein (tot 18-04-2013)
uexSTRuSBHF Centraal-Jaarbeursplein
Beginpunt lijn 60 en 61
uexSTRlfueABZlg
BSicon .svguSBHF Graadt van Roggenweg
BSicon .svguSBHF 24 Oktoberplein-Zuid
(voorheen Ziekenhuis Oudenrijn)
BSicon .svguSBHF 5 Mei Plein
BSicon .svguSBHF Vasco da Gamalaan
BSicon .svguSBHF Kanaleneiland Zuid
BSicon .svguAKRZu A12
BSicon .svguSBHF Transferium/Westraven
BSicon .svguWBRÜCKE Jutfasebrug over het
Amsterdam-Rijnkanaal
uKDSTluABZlg Remise Connexxion
BSicon .svguSBHF Zuilenstein
BSicon .svguSBHF Batau-Noord
BSicon .svguSBHF Wijkersloot
BSicon .svguSBHF Stadscentrum
uSTRrguABZrf
uSTRuSBHF Merwestein
uSTRuSBHF Fokkesteeg
uSTRuSBHF Wiersdijk
uSTRuSKBFe Nieuwegein-Zuid
eindpunt lijn 60
uSBHFBSicon .svg St. Antonius Ziekenhuis
uSBHFBSicon .svg Doorslag
uAKRZuBSicon .svg A2
uSBHFBSicon .svg Hooghe Waerd
uSBHFBSicon .svg Clinckhoeff
uWBRÜCKEBSicon .svg Brug over de Hollandse IJssel
uSBHFBSicon .svg Eiteren
uSBHFBSicon .svg Achterveld
uSBHFBSicon .svg Binnenstad
uSKBFeBSicon .svg IJsselstein-Zuid
eindpunt lijn 61

Beluister

(info)

De Sneltram Utrecht – Nieuwegein/IJsselstein (afgekort SUNIJ, ook wel SUN), is begin jaren tachtig ontwikkeld door de Nederlandse Spoorwegen. De Nederlandse overheid wilde in de jaren zeventig snelle railverbindingen tussen de werksteden en de groeikernen (de slaapsteden) ontwikkelen. Zo is in dezelfde periode tussen Zoetermeer en Den Haag de Zoetermeer Stadslijn aangelegd in de vorm van een spoorweg. De Sneltram maakt deel uit van het Utrechts HOV-netwerk

Er reisden enkele jaren geleden op een doordeweekse dag tussen de 38.000 en 40.000 mensen met de Utrechtse sneltram. Het grootste deel (25.000-30.000) reist tussen Centraal Station en Kanaleneiland.[bron?]

Het aantal reizigers is in vijf jaar (2009-2014) gedaald van 40.000 per dag naar 25.000 per dag. In 2012 en 2013 was er een sterke daling als gevolg van de economische crisis, de grote buitendienststellingen voor onderhoud en de verplaatsing van het trameindpunt naar de westzijde van het Utrechtse Centraalstation. Dit laatste heeft nog eens een krimp van 30 procent veroorzaakt.

Geschiedenis[bewerken]

Zwitserse sneltram in 1998 in vrijwel originele staat, geëxploiteerd door Midnet.
Tramstel 5007 in groene Connexxion-uitvoering in IJsselstein.
Sneltram Utrecht in OV-Chipkaart uitmonstering. Smakkelaarsveld te Utrecht; 3 maart 2011. Foto: Erik Swierstra.
Tram 5021in de huidige gele uitvoering van de BRU in 2012 te IJsselstein.

Tussen 1883 en 1929 verbond de Tramlijn Utrecht - Vreeswijk de plaatsen Utrecht, Jutphaas en Vreeswijk.

Voor een verbinding tussen de stad Utrecht en de nieuwe woonkern Nieuwegein, een stedelijke uitbreiding van de bestaande dorpskernen van Vreeswijk en Jutphaas, heeft men zowel een trein (zoals in Zoetermeer), een trolleybus als een sneltram overwogen. Bij de treinvariant zou de spoorlijn na Lunetten en het viaduct van Rijksweg 12 afbuigen van de spoorlijn Utrecht – 's-Hertogenbosch. Anticiperend op een treinverbinding werd op de koersrol van de eerste sprinters de bestemming "Nieuwegein" opgenomen.

1rightarrow blue.svg Zie Lunettentracé voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De keuze viel uiteindelijk op een sneltramverbinding. De tramlijn is aangelegd door de NS. De exploitatie werd vanaf het begin echter uitbesteed aan busmaatschappij Westnederland, die gemakkelijk buschauffeurs kon opleiden tot de combifunctie trambestuurder/buschauffeur. Vanaf 1994 verzorgde Midnet de tramdienst, omdat de Nieuwegeinse vestiging van Westnederland niet zoals de rest overging naar de ZWN-Groep, maar naar Midnet. Vanaf 1999 exploiteerde Connexxion, als rechtsopvolger van Midnet, de sneltram. Tot eind 2010 beheerde ProRail de infrastructuur, met uitzondering van de haltes. Op 8 december 2013 kreeg de sneltram zijn vierde exploitant Qbuzz.

Op 17 december 1983 reden de sneltrams voor het eerst. Lijn 100 reed van het Moreelsepark naar Nieuwegein-Zuid en lijn 101 reed van het Moreelsepark naar Nieuwegein Doorslag. Op 14 december 1985 werd lijn 101 verlengd naar IJsselstein. De eindhalte was Achterveld. De oorspronkelijke lijnnummers zijn in 1994, door een herverdeling in het streekvervoer en het ontstaan van Midnet, gewijzigd in 60 en 61. De lijnnummers zijn echter niet aan de buitenzijde van de trams te zien; alleen de eindbestemming wordt vermeld.

Per 2 juli 2000 is lijn 61 verlengd en rijdt deze na IJsselstein Achterveld door naar IJsselstein Binnenstad en IJsselstein-Zuid in de nieuwbouwwijk Zenderpark.

De halte Moreelsepark is op 13 december 2009 gesloten, vooruitlopend op de verbouwing van Utrecht Centraal.[1] In het kader van de Aanpak Stationgebied werd de halte Moreelsepark gesloten. De halte Centraal Station was tot 20 april 2013 het eindpunt; toen werd dat in een lang weekend verplaatst naar de Jaarbeurszijde ten zuiden van het NH Hotel, dus aan de andere kant van het treinstation.

Op 18 april 2013 werd het traject Westplein – Centraal Station gesloten in verband met de bouw van de nieuwe OV-terminal. Vier dagen lang werd er gewerkt aan het aansluiten van de trambaan op de al voorbereide nieuwe eindhalte op het Jaarbeursplein. Er was toen geen tramverkeer mogelijk tussen de halte Zuilenstein en Utrecht. Op 23 april werd het nieuwe eindpunt Utrecht Centraal-Jaarbeursplein in gebruik genomen. De indienststelling van het nieuwe eindpunt liep een dag vertraging op door softwareproblemen met de verkeerslichten.[2][3][4]

Infrastructuur[bewerken]

De spoorwijdte is 1435 millimeter (normaalspoor), de bovenleidingspanning is 750 volt gelijkstroom en het netwerk is geschikt voor tweerichtingstrams. De remise van de sneltram was tot december 2013 gecombineerd met de busgarage van het streekvervoer en bevindt zich in het noorden van Nieuwegein tussen de Jutfasebrug en de halte Zuilenstein.

De perrons hebben geen toegangspoortjes; de kaartlezers staan op palen op de perrons. De anti-passback-tijd is 3 minuten.

Het beheer van de railinfrastructuur is eind 2010 door ProRail overgedragen aan het Bestuur Regio Utrecht (BRU).

In de periode juli-november 2012 is het traject wisselstraat - Nieuwegein Stadscentrum geheel vernieuwd: de Grootschalige Vervanging Infrastructuur (GVI) 1a. Het 30 jaar oude ballastbed, de rails en de bovenleiding zijn geheel vervangen. Gedurende die periode was er vervangend busvervoer tussen P+R Westraven en Nieuwegein en IJsselstein.[5] Aanvankelijk zou de vernieuwing van dit traject op 19 augustus gereed zijn, maar door problemen aan het spoor bij halte Nieuwegein Stadscentrum hebben de werkzaamheden enkele maanden vertraging opgelopen. Op zaterdag 1 december is de tram in Nieuwegein en IJsselstein weer in exploitatie gegaan. In de zomer van 2013 werd het Utrechtse gedeelte van de trambaan (GVI 1b) vervangen.

In de zomer van 2014 wordt het gedeelte tussen de halte Kanaleneiland-Zuid en de tramremise bij het Amsterdam-Rijnkanaal vernieuwd. Omdat ook de wisselstraat bij de tramremise wordt vernieuwd, kunnen er van 20 juli tot 31 augustus 2014 tussen Utrecht, Nieuwegein en IJsselstein geen trams rijden, maar worden extra bussen ingezet.[6]

Dienstuitvoering[bewerken]

Reizigers van de sneltram.

De reguliere sneltramlijnen hebben een basisfrequentie van 15 minuten op doordeweekse dagen en op zaterdag overdag, in de ochtendspits op de lijn van IJsselstein naar Nieuwegein aangevuld met twee ritten. Deze worden voorlopig echter door het GVU met buslijn 261 gereden in verband met de revisie van de tramstellen en het daardoor ontstane tekort aan materieel.[7] Op het gezamenlijke traject ontstaat hierdoor een 7½-minuten dienst. Deze diensten worden gereden met gekoppelde tramstellen. In de avonduren en op zondag wordt er ieder half uur gereden (om de 15 minuten op het gezamenlijk traject). Deze diensten worden met enkele tramstellen gereden.

In de spits reed tot december 2012 spitstram lijn 260 een onregelmatige 15/45 minutendienst tussen een beperkt aantal haltes van Utrecht naar Nieuwegein Zuid.

In de schoolvakanties geldt een aangepaste dienstregeling, waarbij in de spits een normale dagdienst wordt gereden en ook overdag met losse stellen gereden wordt. Op donderdagavond (koopavond in Utrecht) is er een extra rit naar IJsselstein.

Materieel[bewerken]

De Zwitserse trams rijden nog steeds in Utrecht.
Weens driewagenstel van de Sneltram Utrecht. Smakkelaarsveld te Utrecht; 3 maart 2011. Foto: Erik Swierstra.

Zwitserse trams[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Zwitserse trams in Utrecht voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Voor de dienstuitvoering van de sneltram werden in Zwitserland 27 enkelgelede trams aangeschaft. Deze trams doen sinds 1983 onafgebroken dienst, maar zijn wel enkele keren verbouwd en van andere kleuren en logo's voorzien.

Weense trams[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Weense trams in Utrecht voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Weense trams zijn een serie enkelgelede trams die hebben dienstgedaan bij de Utrechtse sneltram tussen 2009 en 2014.

Renovatie haltes[bewerken]

De vernieuwde halte Kanaleneiland Zuid.

Vanaf februari 2005 kregen enkele haltes een grondige renovatie. Dit betrof de haltes Graadt van Roggenweg, Ziekenhuis Oudenrijn (deze naam werd gewijzigd in 24 Oktoberplein-Zuid), 5 Mei Plein, Vasco da Gamalaan, Kanaleneiland Zuid, Merwestein en Nieuwegein-Zuid. Enkele jaren daarvoor waren al de meeste haltes in Nieuwegein en IJsselstein vernieuwd.

Inmiddels zijn alle haltes (met uitzondering van Merwestein) gerenoveerd. Ook de haltes Moreelsepark en Westplein zijn niet gerenoveerd, aangezien deze zijn vervallen met de bouw van de nieuwe OV-terminal en plaats zullen maken voor één tijdelijke nieuwe halte aan de Jaarbeurszijde. Utrecht CS is wel opgeknapt voor de tijd dat deze halte nog dienst deed.

Inmiddels zijn ook alle haltes voorzien van displays die de vertrektijden aangeven van de tram. Ook is er OV-chipkaartapparatuur geplaatst voor het in- en uitchecken en het opladen van de OV-chipkaart.

Na de introductie van Voor U zijn er nieuwe reisinformatieposters geplaatst bij de haltes.

Toekomst[bewerken]

Aansluiting op de Uithoflijn[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Uithoflijn voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

De Utrechtse sneltram wordt rond 2018 aangesloten op de nieuw aan te leggen tramlijn naar Stadion Galgenwaard en de Uithof. Deze lijn moet de huidige buslijn 12 vervangen, die op weekdagen de aantallen reizigers naar De Uithof niet meer aankan. Inmiddels is begonnen met de bouw van de P&R Garage langs de A28 achter het WKZ waar de Uithoflijn een voorlopig eindpunt krijgt, en tevens 3 opstelsporen waar 6 tramstellen kunnen worden opgesteld in de nacht en voor klein onderhoud en schoonmaakwerkzaamheden. De trams zullen via een tunnel onder de zeer drukke Universiteitsweg doorrijden. De P&R zal in 2013 al worden opgeleverd waarna tot de komst van de tram de bussen van lijn 12 daar hun eindpunt voorlopig krijgen.

De tram uit Mulhouse in de werkplaats van de tram in Nieuwegein.

In het oorspronkelijke plan van de vernieuwing van het stationsgebied, was men van plan de Utrechtse sneltram te laten eindigen aan de jaarbeurszijde (westzijde). Hierin hield men echter nog geen rekening met een aansluiting op de Uithoflijn, die over de Adema van Scheltemabaan komt aan de oostzijde. Er is nu toch besloten dat de trams door de Leidseveertunnel zullen blijven rijden en daar aansluiten op de Uithoflijn. Ook zullen de trams van de Uithoflijn leeg doorrijden over de SUNIJ-lijn om de remise in Nieuwegein te bereiken.[8]

Lagevloertrams[bewerken]

De huidige diensttrams dateren uit het begin van de jaren tachtig en zijn rond 2015 technisch afgeschreven. Door de verbeterde technieken en om de tram beter te laten passen in het Utrechtse straatbeeld, gecombineerd met de eventuele verlengingen naar De Uithof en andere plaatsen, wenst het BRU de huidige trams op termijn te vervangen door lagevloertrams. In dat geval moet de perronhoogte worden aangepast.

In 2007 was een tram uit Mulhouse op bezoek in Utrecht. Deze Citadis was er ter promoting van de autoloze zondag en om het publiek kennis te laten maken met een lagevloertram.

Afbeeldingen[bewerken]

Trams[bewerken]

Spoorbaan: vernieuwing op Kanaleneiland, augustus 2013[bewerken]

Zie ook[bewerken]

Portal.svg Portaal Openbaar vervoer

Bronnen en verwijzingen

Voetnoten

Vista-kmixdocked.png
Door op de afspeelknop te klikken kunt u dit artikel beluisteren. Na het opnemen kan het artikel gewijzigd zijn, waardoor de tekst van de opname wellicht verouderd is. Zie verder info over deze opname of download de opname direct. (Meer info over gesproken Wikipedia)