Vaalserberg

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vaalserberg
De Vaalserberg gezien vanuit Aken
De Vaalserberg gezien vanuit Aken
Hoogte (NAP) 322,7 m
Coördinaten 50° 45′ NB, 6° 1′ OL
Ligging Nederland
Gebergte Heuvelland
Vaalserberg
Vaalserberg
Portaal  Portaalicoon   Aardwetenschappen

De Vaalserberg is een heuvel in de Nederlandse gemeente Vaals met een hoogte van 322,7 meter boven NAP.[1] De heuvel ligt in het meest zuidelijke deel van Nederland, in Zuid-Limburg bij het dorp Vaals. De top van de berg staat bekend als Drielandenpunt, omdat Nederland, België en Duitsland hier aan elkaar grenzen. Op de top staan twee uitkijktorens; aan de Nederlandse kant de Wilhelminatoren en aan de Belgische kant de Koning Boudewijntoren. De Vaalserberg is het hoogste punt van Europees Nederland.

Geschiedenis[bewerken]

Uit de prehistorie, waarschijnlijk uit de Bronstijd, dateren enkele grafheuvels (Grafheuvel Vaalserberg). Vlakbij, in het Vijlenerbos, liggen nog enkele grafheuvels (Grafheuvels Vijlenerbos) en een ijzersmelterij uit de Romeinse tijd. In vroeger eeuwen werd de Vaalserberg ook wel aangeduid als Hubertusberg.

De grenzen tussen België, Duitsland en Nederland zijn op de Vaalserberg nog steeds visueel herkenbaar door de parallel aan de weg gelegen overblijfselen van een landweer. Deze landweer is in de 14e eeuw aangelegd als grensmarkering van de Vrije Rijksstad Aken en diende onder andere als verdedigingslinie tegen plunderaars en veedieven. In het Aachener Wald, grenzend aan de Vaalserberg zijn nog verschillende grensstenen uit deze periode te vinden.

Duitse ansichtkaart uit 1905 met afbeelding vierlandenpunt

Van 1830 tot 1919 lag op de Vaalserberg een vierlandenpunt. Naast Nederland, België en Duitsland, grensde hier Neutraal Moresnet. Vanaf het einde van de 19e eeuw trok dit Vierlandenpunt, later het Drielandenpunt Vaals, steeds meer bezoekers. In 1896 werd er een steen geplaatst met het opschrift "Hoogste punt van Nederland met 322,50 A.P.". De eerste houten uitzichttoren werd in 1905 door de vereniging Neerlands Hoogste berg opgericht. De toren werd vernoemd naar de toenmalige Nederlandse vorstin Koningin Wilhelmina. In 1928 werd het symbolische Drielandenpunt geopend, een verzameling van oude grenspalen, die nabij de gedenksteen bij het hoogste punt van Nederland herplaatst waren. In de jaren 1930 legde de gemeente Vaals in het kader van de werkverschaffing een nieuwe toegangsweg aan op de Vaalserberg, zodat het Drielandenpunt ook per auto bereikbaar werd.

In 1872 werd op 60 meter diepte onder de Vaalserberg de Gemmenichertunnel (of Botzelaertunnel) gegraven. De 870 meter lange spoortunnel in de Montzenroute verbindt de Antwerpse haven met de industriegebieden rondom Aken en Keulen. De spoortunnel ligt in het verlengde van het Viaduct van Moresnet dat het dal van de Geul overbrugt.

In het begin van de 20e eeuw was er korte tijd een vliegveld ingericht op de Vaalserberg. In 1932 verongelukte hier echter een marinevliegtuig, waarna het vliegveld vrij snel sloot. Naar aanleiding van dit ongeluk is een monument opgericht in de buurt van de Wilhelminatoren.

In september 1944 werd de Wilhelminatoren zwaar beschadigd tijdens de gevechten rond de Slag om Aken, waardoor de toren een jaar later moest worden afgebroken. In 1951 kwam de tweede Wilhelminatoren gereed. In de 19e en 20e eeuw, maar met name kort na de Tweede Wereldoorlog, tierde de smokkelhandel welig rondom de Vaalserberg. Vaalsenaren stonden bekend als Grensülle ("grensuilen"), omdat men veelal 's nachts op pad ging om te smokkelen.

De eerste Koning Boudewijntoren werd in 1970 gebouwd. In 1992 werd begonnen met de aanleg van een doolhof, naar verluidt het grootste van Europa. In 1994 werd de nieuwe, 50 meter hoge Boudewijntoren opgeleverd; in 2011 de nieuwe Wilhelminatoren.

Op 10 oktober 2010 verloor de Vaalserberg de status van hoogste natuurlijke punt op Nederlands grondgebied door de nieuwe staatkundige verhoudingen binnen het Koninkrijk der Nederlanden die werden ingevoerd. Saba werd een bijzondere Nederlandse gemeente en Mount Scenery met 887 meter de hoogste berg op Nederlands grondgebied.

Natuur en landschap[bewerken]

De Vaalserberg maakt deel uit van een heuvelrug die zich vanaf de Vaalserberg uitstrekt door het aangrenzende Aachener Wald. De Vaalserberg wordt ook vaak gerekend tot de Vijlenerbossen, hoewel de twee bosgebieden van elkaar worden gescheiden door de Gemmenicherweg (Rue de Vaals) tussen Vaals en Gemmenich. Aan de noordwestzijde van de Vaalserberg ligt het Bokkebosje.

Toeristische attracties[bewerken]

Symbolisch Drielandenpunt en hoogste punt van Europees Nederland

Ten behoeve van het toerisme verrezen in de loop der jaren nabij het Drielandenpunt twee uitzichttorens (de Wilhelminatoren en de Koning Boudewijntoren), het Labyrint Drielandenpunt, diverse horecavoorzieningen en een aantal andere toeristische voorzieningen. In de omgeving van de Vaalserberg liggen diverse hotels, campings en een Landal vakantiepark.

Wielrennen[bewerken]

Vaalserberg (oostzijde)
Top 321 m
Locatie Heuvelland
Startplaats Vaals
Hoogteverschil 110 m
Lengte 2.600 m
Stijgings-% 4,2%
Steilste km 9%
Portaal  Portaalicoon   Wielersport

De Vaalserberg is meermaals opgenomen in de wielerklassieker Amstel Gold Race. De klim wordt dan eenmaal bedwongen via de Nederlandse zijde (oostzijde), als elfde klim na de Camerig en voor de Gemmenicherweg. In de Amstel Gold Race wordt de helling aangeduid als Drielandenpunt.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Volgens de Belgische Tweede Algemene Waterpassing (TAW) is de hoogte 2,3 m groter omdat dit een ander nulpunt gebruikt.