Valerianus I

Valerianus I
Sestertie met de afbeelding van Valerianus I.
Geboortedatum	ca. 200
Sterfdatum	na 260
Tijdvak	Crisis van de 3e eeuw
Periode	253-260
Voorganger	Aemilianus
Opvolger	Gallienus
Staatsvorm	Principaat
Medekeizer	Gallienus (253 - 260)
Persoonlijke gegevens
Naam bij geboorte	Publius Licinius Valerianus
Naam als keizer	Caesar Publius Licinius Valerianus Augustus
Vader van	Gallienus
Gehuwd met	Egnatia Mariniana
Romeinse keizers
Portaal    Romeinse Rijk

Publius Licinius Valerianus, bekend als Valerianus I, (ca. 200 - na 260) was Romeins keizer van 253 tot 260. In de nasleep van de slag bij Edessa werd hij gevangengenomen door de Perzische koning der koningen Shapur I. Valerianus I was de enige Romeinse keizer in de geschiedenis die krijgsgevangen werd gemaakt. Zijn gevangenneming leidde tot grote instabiliteit in het Romeinse Rijk.

Afkomst

In tegenstellingen tot vele andere kandidaten voor het keizerschap tijdens de crisis van de derde eeuw was Valerianus afkomstig uit een adellijke en traditionele Senatoriale familie. Hij werd waarschijnlijk iets vóór het jaar 200 geboren. Er zijn weinig details van zijn vroege leven bekend, maar hij was getrouwd met Egnatia Mariniana, die hem twee zonen schonk, de latere keizer, Publius Licinius Egnatius Gallienus en Valerianus Minor.

Ofwel werd hij in 238 voor het eerst tot consul suffectus benoemd ofwel werd hij in het jaar 238 tot consul ordinarius verkozen. In 238 was hij princeps senatus. In die hoedanigheid onderhandelde hij met Gordianus I over diens verzoek om senatoriale erkenning te verkrijgen voor diens aanspraak op de keizerstroon. Toen Decius in 251 het censorschap nieuw leven inblies door deze functie met zo grote wetgevende en uitvoerende macht uit te rusten dat het in de burgerlijke sfeer bijna net zo'n verstrekkende functie was als het keizerschap zelf, werd Valerianus door de Senaat tot censor verkozen. Hij weigerde echter deze post te aanvaarden.

Gouverneur van Noricum en Raetia

Onder Decius werd hij hij vervolgens benoemd tot gouverneur van Noricum en Raetia (ruwweg het huidige Oostenrijk en Zwitserland). In deze functie behield hij het vertrouwen van zijn voorganger, Trebonianus Gallus, die hem in 253 om versterkingen vroeg om de opstand van Aemilianus neer te slaan. Valerianus trok met zijn troepen de Alpen over naar Italia, maar hij was te laat: Trebonianus Gallus was reeds door zijn eigen troepen vermoord. Dezen sloten zich vervolgens bij Aemilianus aan. Als een reactie hierop riepen zijn Raetische soldaten vervolgens Valerianus tot keizer uit. Zij zetten een mars op Rome in. Aemilianus' legioenen waren nu in de minderheid. Toen zij zich dit realiseerden liepen zij over naar Valerianus na eerst Aemilianus gedood te hebben. In Rome erkende de Senaat Valerianus zeer snel, niet alleen uit angst voor represailles, maar vooral omdat hij uit hun eigen midden afkomstig was.

Keizerschap

De eerste daad van Valerianus als keizer was het op 22 oktober 253 verheffen van zijn zoon Gallienus tot medekeizer. In het begin van zijn regering gingen de zaken in Europa van kwaad tot erger. Het gehele Westelijke rijk verviel tot wanorde. In het Oosten was Antiochië in 253 in handen gevallen van een Sassanidische vazal van Shapur I en werd het Armenië door Shapur I zelf bezet. Onder de druk van de omstandigheden deelden Valerianus en Gallienus het Romeinse Rijk tussen hen op, zijn zoon nam het westen voor zijn rekening, terwijl Valerianus in het oosten de Perzische dreiging het hoofd poogde te bieden.

In 254, 255, en 257 was Valerianus consul ordinarius. Tegen het jaar 257 had hij Antiochië en de provincie Syrië weer onder Romeinse controle kunnen brengen. Het grootste deel van de tweede helft van 257 bracht hij door in Colonia Claudia Ara Agrippinensium (het huidige Keulen), waar de nieuw gevormde Frankische federatie een grote inval in het westelijk deel van het Romeinse Rijk was begonnen. Het volgende jaar, in 258, verwoestten de Goten de noordelijke kuststreek van Klein-Azië. Valerianus stuurde het leger er wel op af, maar keerde zelf terug naar Antiochië, om van daaruit de strijd in het Oosten te coördineren.

In 259 verplaatste Valerianus het hoofdkwartier van zijn leger naar Edessa. Een uitbraak van de pest doodde een groot aantal legionairs, waardoor de Romeinse positie in ernstige mate werd verzwakt. De Perzen konden Edessa belegeren. Waarschijnlijk in het begin van het jaar 260 werd Valerianus in de slag bij Edessa beslissend verslagen. Er werd een ontmoeting met Shapur gearrangeerd om een vredesregeling met de Perzen te sluiten. Deze wapenstilstand werd echter niet gerespecteerd. Tijdens de nasleep van een veldslag raakte Valerianus in gevangenschap van de Perzische koning der koningen Shapur I. Shapur zou hem niet meer vrij laten. In 260 of 264 overleed Valerianus in gevangenschap. Valerianus gevangenneming leidde tot grote interne problemen bij de Romeinen. Deze kwamen met name tot uiting in een groot aantal usurpatiepogingen in de jaren 260.

Christelijk leedvermaak

Vanwege een door hem ingezette periode van Christenvervolgingen was Valerianus weinig populair in Christelijke kringen. Christelijke auteurs uit de periode na 260 schrijven, vermoedelijk niet betrouwbaar, met onverholen leedvermaak over het onheil dat de keizer was overkomen: hij zou door de koning als opstapje zijn gebruikt en later, nadat hij goud had moeten drinken zou hij gevild zijn. Zijn huid hing als trofee in een zaal. Na een latere overwinning van de Romeinen op de Perzen werd hij gecremeerd. Christenen vonden dit niet erg omdat hij namelijk enkele jaren tevoren opdracht had gegeven tot een vervolging van de christenen.

Externe link

• R.D. Weigel, art. Valerian (A.D. 253-260) and Gallienus (A.D. 253-268), in DIR (1998).

Mediabestanden

Meer mediabestanden die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Valerian op Wikimedia Commons.