Valkenburg aan de Geul

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Valkenburg aan de Geul
Vallekeberg aan de Geul
Gemeente in Nederland Vlag van Nederland
Vlag van de gemeente Valkenburg aan de Geul Wapen van de gemeente Valkenburg aan de Geul
(Details) (Details)
Locatie van de gemeente Valkenburg aan de Geul
Situering
Provincie Limburg
Algemeen
Oppervlakte 36,92 km²
- land 36,73 km²
- water 0,19 km²
Inwoners (1 mei 2014) 16.650? (453 inw/km²)
Hoofdplaats Valkenburg
Belangrijke verkeersaders A79, N298
Politiek
Burgemeester (lijst) Martin Eurlings (CDA)
Economie
Gemiddeld inkomen (2006) € 13.300 per inw.
Gem. WOZ-waarde (2008) € 237.000
WW-uitkeringen (2007) 25 per 1000 inw.
Overig
Postcode(s) 6300-6305, 6325, 6341, 6342
Netnummer(s) 043
CBS-code 0994
CBS-wijkindeling zie wijken en buurten
Amsterdamse code 11077
Website www.valkenburg.nl
Bevolkingspiramide van de gemeente Valkenburg aan de Geul
Bevolkingspiramide (2008)
Portaal  Portaalicoon   Nederland
Topografische gemeentekaart van Valkenburg, september 2014
De grote kei van Valkenburg anno 2014

Valkenburg aan de Geul (Geluidsfragment uitspraak (info / uitleg)) (Limburgs: Vallekeberg aan de Geul) is een gemeente in het zuiden van de Nederlandse provincie Limburg. De naam van de gemeente verwijst naar de hoofdplaats Valkenburg en de rivier de Geul, die min of meer van oost naar west door de gemeente stroomt. De gemeente telt 16.650 inwoners (1 mei 2014, bron: CBS) en heeft een oppervlakte van 3690 hectare.

Geschiedenis[bewerken]

De gemeente Valkenburg aan de Geul kwam tot stand bij de gemeentelijke herindeling van 1 januari 1982. Op die datum werden de tot dan toe zelfstandige gemeenten Valkenburg-Houthem en Berg en Terblijt samengevoegd. Daarnaast vonden er diverse grenscorrecties plaats met de naburige gemeenten Wijlre, Hulsberg en Margraten (alledrie inmiddels ook opgeheven).

1rightarrow blue.svg Voor de geschiedenis van de streek rond Valkenburg, zie: Land van Valkenburg

Topografie en demografie[bewerken]

Dorpen, gehuchten en buurtschappen[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie ook het artikel: Wijken en buurten in Valkenburg aan de Geul

De gemeente Valkenburg aan de Geul omvat het stadje Valkenburg, 6 dorpen, 8 gehuchten (<500 inwoners) en 7 buurtschappen (<100 inwoners). Aantal inwoners per woonkern op 1 januari 2005:

Nederlandse naam Limburgse naam Aantal
Valkenburg Valkeberg 5.800
Berg Berg 3.500
Broekhem Brokem 1.960
Houthem Houtem 1.470
Schin op Geul Sjin 1.300
Sibbe Suub 1.080
Vilt Vild 950
IJzeren Iezere 330
Schoonbron Sjoanbrón 230
Emmaberg D'n Emmaberg 180
Terblijt Terbliet 180
Strabeek Sjtraobaek 170
Walem Walem 150
Oud-Valkenburg Oud-Valkeberg 130
Heek De Hièk 120
(Bron: CBS)

De belangrijkste buurtschappen in de gemeente zijn: Strucht (Sjtröch), Keutenberg (Keuteberg), Heerstraat (Hièrsjtraot), Engwegen (Ingwege), Sint Gerlach (Sint-Gerlach), Vroenhof (Vroenhof) en Geulhem (Geulem).

Aangrenzende gemeenten[bewerken]

De gemeente Valkenburg aan de Geul werkt op verschillende terreinen samen met de gemeente Maastricht en de vier andere Heuvellandgemeenten (Meerssen, Eijsden-Margraten, Gulpen-Wittem en Vaals).

   Aangrenzende gemeenten   
 Meerssen   Nuth    
 Maastricht  Brosen windrose nl.svg  Voerendaal 
    Eijsden-Margraten   Gulpen-Wittem 

Demografie[bewerken]

Zoals veel gemeenten in Nederlands Zuid-Limburg, heeft ook Valkenburg aan de Geul sinds midden jaren 1990 te maken met vergrijzing en bevolkingskrimp.[1] Gevolgen daarvan zijn onder andere toenemende uitgaven voor gezondheidszorg, leeglopende scholen en minder behoefte aan woningbouw. In 2013 verwachtte het Centraal Bureau voor de Statistiek voor de gemeente in de periode tot 2040 een terugloop van het inwonertal met 854 personen (min 5.1%). Deze krimp is kleiner dan eerder voorspeld.[2]

Bestuur en politiek[bewerken]

Gemeentehuis van Valkenburg aan de Geul

Het bestuur van de gemeente Valkenburg aan de Geul zetelt in het gemeentehuis in het Park Dersaborg, vlakbij Station Valkenburg.

Zetelverdeling gemeenteraad[bewerken]

De gemeenteraad van Valkenburg aan de Geul bestaat uit 17 zetels. Hieronder staat de samenstelling van de gemeenteraad sinds 1998:

Gemeenteraadszetels
Partij 1998 2002 2006 2010 2014
Algemeen Belang 6 5 4 7 7
CDA 5 4 3 3 3
VVD 1 1 1 2 3
PPGV - GroenLinks - PvdA - - - - 3
D66 - - - - 1
D66-PvdA* - 1 1 2 -
Progressieve Partij Groot Valkenburg - - - 2 -
SP 2 3 4 1 -
Ver V'burg Transperant - - 2 - -
Inwoners Belang 3 3 2 - -
Totaal 17 17 17 17 17
*In 2002 deed de PvdA alleen mee aan de verkiezingen.

Burgemeester en wethouders[bewerken]

Burgemeester van Valkenburg is sinds 2007 Martin Eurlings. Wethouders in de raadsperiode 2010-14 zijn: H.M.L. Dauven (Algemeen Belang), C.M.H. van Melsen (Algemeen Belang), W.J.M. Thijssen (CDA) en R. Meijers (PvdA).[3]

1rightarrow blue.svg Zie ook: Lijst van burgemeesters van Valkenburg aan de Geul

Onderwijs, welzijn en samenleving[bewerken]

Onderwijs[bewerken]

In de gemeente Valkenburg aan de Geul is in iedere kern met meer dan 1000 inwoners minstens een basisschool gevestigd; in totaal tien.[4] In Houthem bevindt zich de mytylschool Franciscus ("Franciscusoord"). Er is in de gemeente slechts één school voor voortgezet onderwijs: de afdeling vmbo van het Stella Maris College. Voor andere vormen van voortgezet en hoger onderwijs moeten Valkenburgse scholieren naar Meerssen of elders.

Gemeenschapsleven[bewerken]

In Valkenburg en de diverse dorpen zijn een groot aantal verenigingen actief, vooral op muzikaal en sportief gebied. De grotere dorpen bschikken over een dorpshuis, waarin diverse verenigingen een onderdak vinden en gemeenschapsactiviteiten ontplooid kunnen worden.

Religie[bewerken]

Priorij Regina Pacis aan de Valkenburgerweg

Hoewel de ontkerkelijking en enkele gevallen van seksueel misbruik binnen de Rooms-katholieke Kerk de Kerk in Limburg veel schade hebben berokkend, is de invloed van de Rooms-katholieke Kerk in Valkenburg aan de Geul nog steeds groot. In Valkenburg en in de kerkdorpen binnen de gemeente bevinden zich een tiental kerken, merendeels katholieke:

Andere (voormalige) religieuze instellingen zijn: de priorij Regina Pacis, het voormalig jezuïetenklooster (later bejaardenhuis Boslust), het voormalige ursulinenklooster (later Paters H.H. Harten, ofwel "paters van de Cauberg"), het voormalige redemptoristenklooster (thans Parkhotel Rooding) en de Irenekerk (thans in gebruik als restaurant), alle te Valkenburg. Elders in de gemeente bevinden zich het voormalige klooster Ravensbosch, het montfortanenklooster in Houthem en het voormalige norbertijnenklooster, later adellijk damesstift in Houthem-Sint Gerlach, thans Château St. Gerlach. In de gemeente zijn verder tientallen kapelletjes en wegkruizen te vinden, die getuigen van het eens bloeiende "Rijke Roomse Leven". Ondergrondse schuilkapellen bevinden zich in de Gemeentegrot, de Geulhemmergroeve en de Sibbergroeve. Andere religieuze monumenten zijn de Lourdesgrot op de Cauberg, de Romeinse Katakomben en de kluis op de Schaelsberg.

1rightarrow blue.svg Zie ook: Lijst van veldkapellen in Valkenburg aan de Geul

Verkeer en openbaar vervoer[bewerken]

De gemeente Valkenburg aan de Geul heeft een directe aansluiting op de autosnelweg Maastricht-Heerlen, de A79. De gemeente beschikt over een drietal treinstations, gelegen aan de Heuvellandlijn, die sinds 2006 geëxploiteerd wordt door Veolia Transport Nederland. Vanaf de stations Valkenburg, Houthem-Sint Gerlach en Schin op Geul vertrekken treinen naar onder andere Maastricht, Heerlen en Kerkrade. Op een deel van de lijn rijden daarnaast stoomtreinen van de Zuid-Limburgse Stoomtrein Maatschappij. Er bestaan rechtstreekse busverbindingen met Maastricht, Heerlen, Vaals en Sittard. Binnen de gemeente bestaan diverse buurtbusverbindingen.

Economie[bewerken]

Valkenburg telde in 2007 ca 6350 arbeidsplaatsen.[5] Veel inwoners van de gemeente (ca 60%) pendelen als forenzen naar Maastricht en in mindere mate naar Heerlen of Sittard-Geleen.[5] Het gemiddeld inkomen ligt met € 13.300 per inwoner onder het landelijk gemiddelde.

Landbouw[bewerken]

Hoewel het aantal landbouwbedrijven sinds de jaren 1950 sterk is gedaald, is de landbouw in grote delen van de gemeente nog een belangrijke bron van inkomsten. Vanouds waren er in het dal van de Geul voornamelijk veeteeltbedrijven gevestigd, terwijl er op de hoger gelegen plateaus meer akkerbouw- en gemengde bedrijven waren. Daarbij is ook de fruitteelt van belang, vroeger vooral door veehouders met hoogstamboomgaarden, tegenwoordig vrijwel uitsluitend door gespecialiseerde bedrijven met uitgestrekte fruitplantages. In 2007 waren er in de gemeente ca 30 veehouders actief, 20 akkerbouwers en 10 fruittelers.[6]

Delfstoffenwinning en industrie[bewerken]

De in de Valkenburgse ondergrond rijkelijk aanwezige kalksteen (lokaal aangeduid met de incorrecte term "mergel") zorgt al eeuwenlang voor een belangrijke bron van werkgelegenheid in diverse delen van de gemeente. Vooral in Valkenburg zelf, in Sibbe en in Geulhem zijn als een resultaat van die activiteiten uitgebreide gangenstelsels (kalksteengroeves of "mergelgrotten") ontstaan. Anno 2013 wordt nog slechts in de Sibbergroeve ondergronds mergel gewonnen, vooral ten behoeve van restauratiedoeleinden. In de Groeve Curfs in Berg werd tot aan het einde van de 20e eeuw mergel gewonnen in dagbouw.

In Valkenburg aan de Geul zijn diverse industriële ondernemingen gevestigd, die onder de categorie lichte industrie vallen. Op het bedrijventerrein De Valkenberg zijn een vijftiental bedrijven gevestigd, waarvan de meeste echter tot de categorie groothandel gerekend moeten worden. Elders in de gemeente zijn bedrijven vooral aan de rand van dorpskernen gevestigd.

Zakelijke dienstverlening[bewerken]

Zoals overal in Nederland, is ook in Valkenburg aan de Geul de zakelijke dienstverlening een belangrijk onderdeel van de lokale economie. Als kleinere gemeente is deze sector echter relatief klein ten opzichte van de grotere buurgemeenten.

De Passage: winkelstraat in het centrum van Valkenburg

Detailhandel[bewerken]

Valkenburg is vanouds een regionaal koopcentrum, dat evenwel in de laatste decennia sterk in betekenis heeft ingeboet. Vooral het toenemend gebruik van de auto leidde vanaf de jaren 1960 tot meer concurrentie van nabije koopcentra als Maastricht en Heerlen, alsmede grote winkelcentra langs autosnelwegen (Makado Beek). Toch vervult de detailhandel in Valkenburg nog een belangrijke streekfunctie. Op het Theodoor Dorrenplein vindt op maandag de wekelijkse warenmarkt plaats. Echte winkelstraten zijn de Dr Erensstraat, de Louis van der Maesenstraat, de Passage en de Lindenlaan. Sommige straten waar eertijds veel winkels gevestigd waren (Muntstraat, Berkelstraat en Grotestraat) zijn thans grotendeels horecastraten geworden. In 2013 werd een begin gemaakt met de uitvoering van het zogenaamde Centrumplan, dat sloop en herbouw van een belangrijk deel van het winkelareaal behelst. Daartoe is op het Berkelplein een tijdelijk winkelcentrum opgezet.[7]

Ook in de dorpen is het aantal winkels drastisch teruggelopen. Alleen in het grootste dorp, Berg, is het winkelbestand op peil gebleven.

"Domaine Cauberg": Wellness op de Cauberg

Toerisme[bewerken]

Valkenburg aan de Geul is een toeristische gemeente. Al meer dan een eeuw speelt het toerisme een belangrijke rol in de Valkenburgse economie. Het aantal hotels, restaurants, cafés, vakantieparken en campings is bovengemiddeld groot. De totale hotelcapaciteit in de gemeente bedraagt ca 4370 bedden; dit aantal is echter al vele jaren dalende. Ook het aantal campings is gedaald (in 2013 nog 9); het aantal recreatiewoningen daarentegen is sinds 2000 sterk gestegen (ca 630). In 2012 werden 1.136.969 overnachtingen geboekt in hotels, pensions, B&B's, vakantieappartementen, recreatiebungalows en kampeerterreinen in de gemeente.[8] Het aantal dagjesmensen, met name in de zomermaanden en rondom kerstmis, bedraagt een veelvoud daarvan.[9]

Na het hoogtepunt van het massatoerisme in de jaren 1970 en de daarna teruglopende bezoekcijfers, besloot het gemeentebestuur vanaf de jaren 1990 in te zetten op het zogenaamde wellnesstoerisme. Aanleiding daarvoor was de komst van Thermae 2000 in 1989. Met de gemeente Maastricht werden plannen ontwikkeld voor een gezamenlijke city of wellness.[10] Passend in dat beleid zijn de aanleg van het Kuurpark op de Cauberg, de komst van een Kneipp kuurbad in Château St. Gerlach, de vestiging van een nierdialysecentrum in het voormalige Hotel Prinses Juliana, de ombouw van het voormalige klooster op de Cauberg tot luxe verzorgingshuis "Domaine Cauberg" en plannen voor een groot wellnesshotel met congresfaciliteiten in het voormalige jezuïetenklooster ("Boslust") met een nieuw te bouwen dépendance in het centrum ("Croix de Bourgogne").[11]

De belangrijkste toeristische trekpleisters zijn echter een eeuw lang dezelfde gebleven: de natuur rondom Valkenburg, het beschermde stadsgezicht en een groot aantal rijksmonumenten in het historische stadje zelf, de vele monumenten in de overige kernen, waaronder een tiental kastelen, enkele watermolens en diverse typisch Limburgse carréboerderijen, een aantal mergelgrotten en andere toeristische attracties (vooral in Valkenburg-Centrum), en de vele activiteiten, die vanouds een grote aantrekkingskracht op bezoekers hebben (onder andere carnaval, processies, kermissen, rommelmarkten, openluchtvoorstellingen en sportevenementen). Sinds de jaren 1990 hebben met name de activiteiten in de kerstperiode voor een kentering in de bezoekersaantallen gezorgd (onder andere door de populaire kerstmarkten in mergelgrotten). Om het centrum het hele jaar door aantrekkelijker te maken, zullen de Geulkades volgens een verlichtingsplan van de Duitse lichtkunstenaar Ingo Maurer worden aangelicht.

Bezienswaardigheden[bewerken]

Natuur[bewerken]

Wandelen en andere vormen van natuurbeleving behoren al sinds het midden van de 19e eeuw tot de pijlers van het toerisme in Valkenburg. In de gemeente bevinden zich diverse belangrijke natuurgebieden, waaronder de Cauberg, de Heunsberg, de Geulhemmerberg, de Sousberg, de Goudsberg, het Gerendal, het Sint-Jansbosch, het Biebosch, het Schaelsbergerbos en het Ravensbosch. Veel van deze gebieden zijn onderdeel van het Natura 2000-gebied Geuldal. Daarnaast bezit Valkenburg diverse parken, waaronder het Geulpark, het Rotspark en het Kuurpark.

Monumenten[bewerken]

Belangrijk voor het toerisme in Valkenburg zijn de drie beschermde stads- en dorpsgezichten binnen de gemeente: het rijksbeschermd gezicht Valkenburg, het rijksbeschermd gezicht Oud Valkenburg en het rijksbeschermd gezicht Sint Gerlach. In recente plannen stelt de gemeente zich ten doel het historische karakter van Valkenburg meer te benadrukken. Onderdeel daarvan is de herinrichting van de centrumstraten, het herstel en beter toegankelijk maken van de Kasteelruïne (beide voltooid in 2013), de restauratie van de twee stadspoorten (Berkelpoort en Grendelpoort), de herbouw van de verdwenen, derde stadspoort (Geulpoort) en het terugbrengen van een deel van de stadsgracht in het Den Halderpark. Ook in andere delen van de gemeente bevinden zich een groot aantal rijksmonumenten. Bijzonder is het 'lint' van kastelen in de Geulvallei. Van oost naar west: Kasteel Genhoes, Kasteel Schaloen, Kasteel Oost, Kasteel Den Halder, Château St. Gerlach en Kasteel Geulzicht.

1rightarrow blue.svg Zie: Lijst van rijksmonumenten in Valkenburg aan de Geul

Daarnaast telt de gemeente Valkenburg aan de Geul enkele oorlogsmonumenten.

1rightarrow blue.svg Zie: Lijst van oorlogsmonumenten in Valkenburg aan de Geul

Toeristische attracties[bewerken]

Van de vele attracties in de gemeente kunnen genoemd worden: de mergelgrotten (onder andere Gemeentegrot, Fluweelengrot, Romeinse Katakomben, Steenkolenmijn Valkenburg, Sibbergroeve en Geulhemmergroeve), de Wilhelminatoren en de kabelbaan, het Kuurpark (met Thermae 2000 en Holland Casino), het pretpark De Valkenier en het Sprookjesbos Valkenburg.

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Zie 'Toekomstvisie 2030. Een verkenning', p.18 op website gemeente Valkenburg aan de Geul.
  2. Zie bericht 'Gulpen-Wittem ziet bevolking in Heuvelland het meest krimpen' op heuvelland.gezien.nl.
  3. Zie 'College van B&W' op website gemeente Valkenburg aan de Geul.
  4. Zie 'Toekomstvisie 2030. Een verkenning', p.21 op website gemeente Valkenburg aan de Geul.
  5. a b Zie 'Toekomstvisie 2030. Een verkenning', p.19 op website gemeente Valkenburg aan de Geul.
  6. Zie 'Toekomstvisie 2030. Een verkenning', p.16 op website gemeente Valkenburg aan de Geul.
  7. Zie plannen op www.centrumplanvalkenburg.nl.
  8. Zie rapport 'Toeristenbelasting gemeente Valkenburg aan de Geul' op website gemeente Valkenburg aan de Geul.
  9. Zie 'Geschiedenis' op website gemeente Valkenburg aan de Geul.
  10. Zie 'City of wellness in the heart of Europe' (rapport 2008) op www.gomv.nl.
  11. Zie plannen op www.centrumplanvalkenburg.nl.