14e eeuw

Overzicht van de jaren in en rond de 14e eeuw
Jaren 90	1290	1291	1292	1293	1294	1295	1296	1297	1298	1299
Jaren 0	1300	1301	1302	1303	1304	1305	1306	1307	1308	1309
Jaren 10	1310	1311	1312	1313	1314	1315	1316	1317	1318	1319
Jaren 20	1320	1321	1322	1323	1324	1325	1326	1327	1328	1329
Jaren 30	1330	1331	1332	1333	1334	1335	1336	1337	1338	1339
Jaren 40	1340	1341	1342	1343	1344	1345	1346	1347	1348	1349
Jaren 50	1350	1351	1352	1353	1354	1355	1356	1357	1358	1359
Jaren 60	1360	1361	1362	1363	1364	1365	1366	1367	1368	1369
Jaren 70	1370	1371	1372	1373	1374	1375	1376	1377	1378	1379
Jaren 80	1380	1381	1382	1383	1384	1385	1386	1387	1388	1389
Jaren 90	1390	1391	1392	1393	1394	1395	1396	1397	1398	1399
Jaren 0	1400	1401	1402	1403	1404	1405	1406	1407	1408	1409

De 14e eeuw (van de christelijke jaartelling) is de 14e periode van 100 jaar, dus bestaande uit de jaren 1301 tot en met 1400. De 14e eeuw behoort tot het 2e millennium.

Belangrijke gebeurtenissen [bewerken]

Honderdjarige Oorlog (1337-1454). een lange serie conflicten afgewisseld met wapenstilstanden tussen de koningen van Engeland en Frankrijk. De term stamt uit de 19e eeuw.
Door de Zwarte Dood van (1347-1351) laat een derde deel van alle Europeanen, zijnde enkele tientallen miljoenen, het leven. De lekencongregatie van de alexianen neemt de verzorging van de pestlijders op zich.
In Engeland ontstaat een volkstaal uit de talen van de Oostelijke en de Centrale Midlands met veel Franse leenwoorden.
De Osmaanse Turken dringen op in de Balkan en Thracië. De sultans Moerad I en Bajezid I veroveren achtereenvolgens Bulgarije (1388–1393), Servië (1389) en Walachije (1395), bezetten Thessaloniki (1387) en Thessalië (1393) en verslaan in 1396 een Hongaars-westerse strijdmacht, die het Byzantijnse Rijk te hulp was gekomen, te Nicopolis.
Slepende strijd tussen Welfen en Ghibelijnen in Beieren, Saksen en Noord-Italië.
Italiaanse stadstaten als Florence, Venetië en Genua worden schatrijk door hun handel met het Verre Oosten.
De Visconti maken zich meester van Milaan.

Timoer Lenk verslaat de Gouden Horde in een aantal bloedige veldslagen.
Opkomst van het Osmaanse Rijk.
Het Hindoe-Boeddhistische Koninkrijk Majapahit bereikt zijn hoogtepunt. Met Oost-Java als kern beheerst het een groot deel van het huidige Indonesië.
Indiërs brengen de Islam naar de latere Filipijnen.

In het Charter van Kortenberg en de Blijde Inkomst worden de beperkingen vastgelegd van het hertogelijk gezag in Brabant. De hertog mag geen oorlog voeren of belastingen heffen zonder raadpleging en instemming van de steden en het gewest van Brabant.
In Holland beginnen de Hoekse en Kabeljauwse Twisten (1349 - 1428)
In Oost-Friesland nemen de hoofdelingen de macht over nadat de oude egalitaire bestuursvorm uit de zogenaamde tijd van de Friese Vrijheid in verval is geraakt.
De stad Groningen breidt haar macht over de Ommelanden uit, waardoor daar een taalwisseling plaatsheeft van het Fries naar het Nedersaksisch.

Aanleg van landweren. Een landweer bestaat uit een enkele of dubbele aarden wal met aan weerszijden grachten of greppels. De wallen van landweren worden beplant met dicht struikgewas, vooral met stekelige soorten zoals: meidoorn, sleedoorn, hondsroos of egelantier. Een landweer dient ter bescherming van een vrij groot gebied, waarbinnen de bevolking zich met haar goederen en levende have kan terugtrekken in tijden van gevaar.
In het westen wordt een nieuw belegeringswapen gebruikt: de bombarde. Het heeft de vorm van een holle cilinder die lijkt op een langwerpige ton verstevigd met ijzeren hoepels; de bombarde wordt geladen via de loop. Het wapen wordt op een massief houten blok geplaatst en vuurt projectielen van ijzer of steen af die worden voortgestuwd door de kracht van het ontploffend buskruit.

In het begin van de eeuw wordt in de benedictijnenabdij in Saint Albans door Richard van Wallingford het eerste uurwerk gebouwd waarvan nu nog bekend is hoe het er heeft uitgezien. Deze astronomische klok geeft niet alleen de tijd weer, maar ook de stand van de hemellichamen. Overal worden op kloosters en kerken torenklokken aangebracht.
De besturen van de steden die in de veertiende eeuw ontstaan, willen ook een klok voor hun stad, omdat het als een prestigeobject wordt gezien. Rondtrekkende klokkenmakers worden ingehuurd om klokken te bouwen, met als resultaat dat tegen 1400 elke stad een klok heeft.

Oprichting van gilden: belangenorganisaties van personen met hetzelfde beroep
Boeren in Europa beginnen zich te ontworstelen aan de horigheid.
Jacquerie (1358). Een opstand tegen de adel van de Franse boeren in mei 1358 en Boerenopstand in Engeland (1381)
De suikerteelt verplaatst zich deels uit het oosten naar het Middellandse Zeegebied.
Vlaamse wolwevers vestigen zich in Leeds.
Het Haring kaken raakt in gebruik.

Westers Schisma (vanaf 1378): Pauselijke ballingschap in Avignon (1309 - 1376). Ze staan daar sterk onder invloed van de Franse koning.
Begin van de heksenvervolging. Vanuit de burgerij gaat het om beschuldigingen van 'maleficiën', dat wil zeggen het veroorzaken van ziekten, misoogst en ander onheil door hekserij. In het laatste kwart van de eeuw gaat de Inquisitie er zich mee bemoeien, waarbij de beweerde heksen worden beschuldigd van een 'pact met de duivel'.
Na de pestepidemie van 1346-48 komt het in grote delen van Europa tot pogroms. In 1348 en 1349 worden onder meer de joodse gemeenschappen van Brussel, Zutphen, Bazel en Frankfurt am Main vernietigd. De Joden vluchten massaal naar Polen.
Opkomst van het Nominalisme, dat niet het abstractebegrip centraal stelt, maar het zintuiglijk waarneembare ding. William van Occam en Marsilius van Padua verzetten zich tegen de autoriteit van de Paus in wereldlijke zaken. Ze komen in grote moeilijkheden en zoeken hun toevlucht bij keizer Lodewijk de Beier.
De Legenda Aurea, een verzameling van heiligenlevens en kerkelijke feestdagen, vindt haar weg door Europa, vanaf 1360 ook in een Nederlandse vertaling.

Begin van het fresco door schilders als Cimabue en Giotto.
Begin van de Italiaanse renaissance. Er is in deze periode een hernieuwde belangstelling voor ideeën en kunst uit klassieke Griekse en Romeinse oudheid. De op de mens gerichte opvattingen van de christelijke humanisten uit deze tijd vinden ook hun uitdrukking in de kunst onder patronage van rijke leken. Grote invloed op de literatuur hebben Dante, Petrarca en Boccaccio.
Er ontstaat een dynamischer muziekstijl, de Ars nova, waarbij de melodie in snellere tempi en met halve noten zich losmaakt van de grondtoon, de cantus firmus. In de late 14e eeuw bereikt de polyfonie een voorlopig hoogtepunt in de Ars subtilior.
In Frankrijk verdwijnen de troubadours, maar in Duitsland verschijnen de minnezangers.
In de Nederlanden ontstaan de Abele spelen met de bijbehorende sotternieën.

Dante Alighieri door Alessandro Botticelli

Decennia in de 14e eeuw
<< · 1300-1309 · 1310-1319 · 1320-1329 · 1330-1339 · 1340-1349 · 1350-1359 · 1360-1369 · 1370-1379 · 1380-1389 · 1390-1399 · >>

Eeuwen in het 2e millennium n.Chr.
<< · 11e · 12e · 13e · 14e · 15e · 16e · 17e · 18e · 19e · 20e · >>

Zie de categorie 14th century van Wikimedia Commons voor meer mediabestanden.