Veganisme

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vraagteken
Er wordt getwijfeld aan de juistheid van een of meer onderdelen van dit artikel.
Raadpleeg de bijbehorende overlegpagina voor meer informatie, en pas na controle desgewenst het artikel aan.
Opgegeven reden: Veel van de informatie op dit lemma lijkt op een pamflet. Veel stellingen zijn slecht of niet onderbouwd.
Dit sjabloon is geplaatst op 21 april 2014.
Vraagteken
Zo wil de veganist het zien: volkomen vrije dieren, die door de mens met rust gelaten worden.

Veganisme is een levenswijze waarbij het gebruik van dierlijke producten en afgeleiden daarvan wordt vermeden en wordt vervangen door plantaardige materialen.[1]

Veganisme beinvloedt voornamelijk de keuze voor een voedings- en kledingwijze, in die zin dat noch dieren zelf, noch dierlijke melk en eieren als voedsel gebruikt worden, terwijl op het gebied van kleding, maar ook overigens, het gebruik van materialen waarvoor een dier gedood moet worden (zoals echt leer, bont, dons en ivoor) zoveel mogelijk vermeden wordt. Materialen die ook verkregen kunnen worden zonder dat het dier gedood hoeft te worden (zoals scheerwol en angorawol) worden in principe eveneens afgewezen omdat ze samenhangen met het (in gevangenschap) houden van de desbetreffende dieren, terwijl het weghalen ervan dierlijk leed veroorzaakt, doordat het op een onnatuurlijke en vaak pijnlijke wijze gebeurt.

Daarnaast kan het veganisme ook van invloed zijn op velerlei andere keuzes, zoals die betreffende een vervoermiddel, een werkkracht, sportattributen, amusementsattracties en het al of niet houden van een huisdier. In al deze gevallen wordt het gebruik van dieren als zodanig (bijvoorbeeld als postduif, rijpaard, trekpaard, trekos, sportvis, sportduif, circusdier, dansende beer, enzovoort) door "veganisten" (zoals de volgers van deze levenswijze genoemd worden) in principe afgewezen. Bij de keuze tussen meerdere verkrijgbare merken van bepaalde consumentenartikelen (waaronder vooral ook cosmetica) speelt voor veganisten een belangrijke rol of het merk al dan niet erom bekend staat dat zijn producten "Dierproefvrij" zijn, oftewel vervaardigd zonder dat er verminkende en/of dodelijke testen zijn uitgevoerd op dieren.

Veganisme komt meestal voort uit een diervriendelijke ideologie. Wat het veganisme betreft behoren dieren onbeperkt hun natuurlijke vrijheid te houden of krijgen.[bron?]

Dieren niet doden en geen leed aandoen[bewerken]

Veganisme betreft ook het niet doden van (overlastgevende) dieren zoals insecten en knaagdieren. [bron?] Er wordt dan bijvoorbeeld verkozen om ze te vangen en levend en wel te verwijderen of ze op een natuurlijke biologische manier in te dammen. Sommige veganisten zien af van het reizen per vliegtuig, omdat men weet dat op veel luchthavens uit veiligheidsoverwegingen nogal wat vogels worden afgeschoten. Sportvissen is, ook als de vangst teruggezet wordt, belastend voor de vis, dus ook daarvan wordt afgezien. Dierenleed ontstaat bijvoorbeeld ook door milieuvervuiling, dus hiermee kan een veganist rekening houden als hij in bepaalde bedrijven investeert.

Veganistisch dieet[bewerken]

Het veganistische dieet is volledig gebaseerd op niet-dierlijke producten waarin ook garnalen, slakken en insecten worden vermeden. Evenmin bevat het producten die afgeleid zijn van dieren, zoals zuivelproducten, eieren, honing, dierlijke gelatine, dierlijk stremsel, en levertraan. Dierlijke voedingsmiddelen worden vervangen door plantaardige alternatieven. koemelk wordt bijvoorbeeld vervangen door sojamelk, amandelmelk, havermelk, of rijstmelk. Eieren worden vervangen door bijvoorbeeld tofoe, lijnzaad, bakpoeder of egg-replacerpoeder.

Daarnaast vindt een doorsnee veganistische dieet zijn variatie in plantaardige producten. Het traditionele palet aan plantaardige producten wordt verbreedt met bijvoorbeeld sojabonen, zaden, en peulen. Inspiratie voor veganistische maaltijdrecepten wordt vaak opgedaan bij exotische keukens uit landen waar gewoonlijk minder vlees gegeten wordt (bijvoorbeeld de Indische keuken).

Typische gerechten[bewerken]

Praktische overwegingen[bewerken]

Ecologisch geteeld voedsel is beter omdat minder insecticiden gebruikt worden.[bron?] Er wordt echter veelal met mest uit de vleesteelt gemest. Leer is afkomstig van gedode dieren, maar de productie van kunstleer is veelal milieubelastend. In bepaalde medicijnen, lijm, latex- en rubbersoorten, fietspompen is vaak dierlijk materiaal verwerkt; ook plantaardige margarine mag wettelijk smaakstoffen van dierlijke oorsprong bevatten. Drukwerk en fotografie waren voorheen vaak evenmin geschikt voor veganisten, maar door de digitalisering veranderde dat. Aangezien de aanschaf van dergelijke producten ook voor de veganist in menig geval onvermijdelijk is, zal ook hier voor de meest veganistische optie gekozen worden, waar de 100% optie niet aanwezig is. Zo ook ingeval de afwijzing van dierproeven tot consequentie zou hebben, dat geen gebruik gemaakt zou kunnen worden van bepaalde (medicamenteuze en bestralings-)behandelingen binnen de gezondheidszorg, omdat die eerst op dieren worden getest. Sommige veganisten houden uit principe geen huisdieren. Anderen nemen een kat of een hond uit een asiel, omdat dat al bij al toch nog diervriendelijker kan zijn.

Motieven voor veganisme[bewerken]

Naast het ethische hoofdmotief om voor het veganisme te kiezen, inhoudende dat men dieren niet wil doden en geen leed of schade toe wil brengen, zijn er nog een aantal bijkomende motieven, die mee kunnen wegen bij de beslissing om veganist te worden of te blijven:

  • Milieu. Bij vervanging van dierlijke producten door plantaardige met gelijke voedingswaarde is tussen twee en twintig maal minder landbouwgrond nodig, afhankelijk van het product. Met daarbij de kanttekening dat sommige gronden zo marginaal zijn dat ze voor tuinbouw niet geschikt zijn maar wel voor veeteelt. Bij de berekening van de ecologische voetafdruk leidt dierlijke voeding dus tot een grote voetafdruk en veganisme tot een kleine. Verder is het zo, dat vrijwel alle soorten voedsel van dierlijke herkomst door middel van hitte en dus ten koste van energieverbruik (met bijbehorende nadelige consequenties voor het milieu) bereid moeten worden alvorens eetbaar te zijn; veel soorten plantaardig voedsel daarentegen (met name fruit en de meeste andere soorten vruchten) zijn heel goed onbereid, oftewel rauw, te eten en worden, ook door veganisten, in veel gevallen dan ook rauw gegeten. Zodoende verbruiken deze laatsten per saldo al gauw aanzienlijk minder energie ter zake van hun voeding, dan omnivoren oftewel "alleseters". Overigens komt het daarenboven relatief veel voor dat veganisten tevens rauwariër zijn en derhalve in beginsel ál hun voedsel enkel onverhit gebruiken.
  • Wereldvoedselprobleem. Dit is de sociale kant van het vorige punt. Een land als Nederland heeft veel te weinig grond om de grote veestapel te onderhouden, het importeert dan ook grote hoeveelheden veevoer, deels uit armere landen. Landbouwgrond in armere landen dan Nederland wordt gebruikt om veevoer te verbouwen, maar zou ook gebruikt kunnen zijn voor de teelt van voedsel voor mensen. De berekening van de ecologische voetafdruk legt bloot dat er een netto eiwitstroom van armere naar rijke landen gaat: vijf kilo soja-eiwit komt op zijn best retour als 1 kilo dierlijk eiwit.

Verwante leefwijzen[bewerken]

Veganisme is vegetarisch. Het fruitarisme kent een vegenatisch dieet waarbij tevens geen plantmateriaal wordt gegeten, behalve plantvruchten.

Veganisme in religie[bewerken]

Enkele godsdiensten hebben verwantschap aan het veganisme.

  • Zo predikt het boeddhisme om al wat leeft zo voorkomend mogelijk te bejegenen. In wezen impliceert een consequente naleving hiervan een veganistische houding ten opzichte van dieren.
  • Ongeveer hetzelfde doet zich voor bij het jaïnisme uit India
  • Volgens een islamitische traditie schijnt Mohammed gezegd te hebben: "Wie goed is voor de dieren, is goed voor zichzelf".[2][3] Niettemin plegen de aanhangers van dit geloof zich met name ook op voedingsgebied verre van volledig veganistisch te gedragen. Het ritueel slachten van dieren sluit zelfs uit dat de desbetreffende dieren eerst verdoofd worden.
  • Aanhangers van andere godsdiensten zullen ter staving van hun persoonlijke keus voor het veganisme in hun geloofsleer teksten zoeken zoals de Bijbeltekst Spreuken 12:10: "De rechtvaardige kent het leven van zijn beest; maar de barmhartigheden der goddelozen zijn wreed."

Veganisme en gezondheid[bewerken]

Esculaap     Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht.
Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts.

Veganistische voeding blijkt de belangrijkste parameters die samenhangen met diabetes en hart- en vaatziekten in gunstige zin te beïnvloeden. Met name de bloedsuikerspiegel, lipiden in het bloed (waaronder cholesterol), bloeddruk en lichaamsgewicht.[4] Dit vindt ook plaats wanneer diabetes zich reeds heeft ontwikkeld.[4]

In wetenschappelijk onderzoek dat de algehele kwaliteit van verschillende voedingspatronen (waaronder de Amerikaanse richtlijnen goede voeding en een mediterraan dieet) met elkaar vergelijkt, blijkt een veganistisch voedingspatroon steevast als gezondste uit de bus te komen.[5] Ondanks dat er diverse gezondheidsvoordelen worden toegeschreven aan een veganistisch voedingspatroon, blijft het idee bestaan dat het veganistische voedingspatroon tekortschiet in de nutriëntenvoorziening van diverse belangrijke nutriënten, waaronder proteïnen, calcium, ijzer en vitamine B12.[5]

Aangezien dierlijke producten rijk zijn aan jodium, lopen veganisten in principe het risico op een jodiumtekort. In de praktijk blijkt een veganistische voeding geen verhoogd risico te geven op hypothyreoïdie, een met jodiumtekort samenhangende aandoening.[6]

Het vitamine B12-probleem[bewerken]

Vitamine B12 is nodig bij onder meer de opbouw van zenuwcellen; dagelijks is maar zeer weinig B12 nodig, enkele microgrammen. Vitamine B12 komt in de natuur voor in microben en dierlijke producten, maar is afwezig in voedzame planten voor de mens. De overstap naar een veganistisch voedingspatroon leidt na een aantal jaren dan ook tot een gebrek aan B12 (wanneer B12 niet via suppletie of via verrijkte producten toegevoegd is binnen het voedingspatroon). Wanneer deze vitamine niet meer via de voeding of via een voedingssupplement wordt aangevoerd, zijn de eigen voorraden in de lever nog twee à vijf jaar toereikend.

B12 kan in het begin van het darmstelsel uit voeding worden opgenomen, maar niet in het eind, terwijl juist daar in de darmflora bacteriën voorkomen, die volop B12 produceren. Dit verklaart waarom mensen een gebrek aan B12 kunnen hebben, terwijl tegelijkertijd hun eigen uitwerpselen veel B12 bevatten. Er wordt door sommige veganisten geclaimd dat ze nooit een gebrek aan B12 hebben gekregen, maar er is geen onderzoek naar gedaan. (In theorie zou het misschien kunnen dat bij sommigen de darmflora B12 produceert in een deel van de darm waar B12 wel opgenomen kan worden.)

Een tekort aan vitamine B12 kan zich onder meer uiten in cognitieve stoornissen (o.a. geheugenverlies), neurologische problemen (o.a. tintelingen, coördinatiestoornissen, ataxie) en via een verhoogd homocysteïnegehalte in een verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Dit kan een langzaam en sluipend proces zijn, waardoor de symptomen niet meteen opvallen. Een aantal van de gevolgen van B12-tekort zijn van zeer ernstige aard en onomkeerbaar.[7] De medisch veilige weg is dan ook om veganisme altijd te combineren met suppletie van B12. Vitamine B12 in voedingssupplementen wordt geproduceerd door bacteriën en is derhalve niet strijdig met het veganistische principe.

Voordeel op gezondheidsgebied[bewerken]

Uit studies is gebleken dat een veganistisch dieet de kans op obesitas verlaagt.[8] Ook de daarmee gerelateerde welvaartsziekten, zoals diabetes en hart- en vaataandoeningen komen minder vaak voor. Zowel de bloeddruk als de inname van LDL cholesterol is lager bij personen die een plantaardig dieet volgen. Voor de kans op de meeste kankers is er vermoedelijk een positief effect merkbaar, zeker in vergelijking met personen die een gemiddeld westers dieet volgen. Wanneer men het veganistisch dieet vergelijkt met een ovo-lacto-vegetarisch menu, of zelfs met een uitgebalanceerd menu met beperkte vleesconsumptie, zijn de gezondheidsvoordelen minder duidelijk en is verder onderzoek noodzakelijk.

Vegetarisme in Nederland[bewerken]

Nederland telt ongeveer 16.000 veganisten.[9] De belangen van veganisten wordt in Nederland ondersteund door de Nederlandse Vereniging voor Veganisme. Bekende Nederlandse veganisten zijn Floris van den Berg, Volkert van der Graaf en Lisette Kreischer.

Zie ook[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Johan De Tavernier, Veganisme: Een nieuwe religie? in God overal en nergens?"', Annemie Dillen en Didier Pollefeyt (red.), ACCO, ISBN 9789033462399
  2. Encyclopedia of Religion and Nature, Islam, Animals, and Vegetarianism
  3. Encyclopaedia of Islam, vol.3, Haywan-artikel, p.308
  4. a b (en) Trepanowski JF, Kabir MM, Alleman RJ, Bloomer RJ. A 21-day Daniel fast with or without krill oil supplementation improves anthropometric parameters and the cardiometabolic profile in men and women. Nutrition & metabolism. 2012;9(1):82. PMID 22971786. DOI:10.1186/1743-7075-9-82. PMC 3517900. Dit is een open access artikel, beschikbaar onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding (CC-BY; versie 2.0).
  5. a b (en) Clarys P, Deliens T, Huybrechts I, Deriemaeker P, Vanaelst B, De Keyzer W, et al. Comparison of nutritional quality of the vegan, vegetarian, semi-vegetarian, pesco-vegetarian and omnivorous diet. Nutrients. 2014;6(3):1318–32. PMID 24667136. DOI:10.3390/nu6031318. PMC 3967195. Dit is een open access artikel, beschikbaar onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding (CC-BY; versie 3.0).
  6. (en) Tonstad S, Nathan E, Oda K, Fraser G. Vegan diets and hypothyroidism. Nutrients. 2013 Nov;5(11):4642–52. PMID 24264226. DOI:10.3390/nu5114642. PMC 3847753. Dit is een open access artikel, beschikbaar onder de licentie Creative Commons Naamsvermelding (CC-BY; versie 3.0).
  7. Literatuurstudie over vitamine B12 (1993)
  8. (en) Craig WJ. Health effects of vegan diets. American Journal of Clinical Nutrition. 2009 May;89(5):1627S–1633S. PMID 19279075. DOI:10.3945/ajcn.2009.26736N. Dit artikel is door de uitgever gratis toegankelijk gemaakt.
  9. VEGANISME : een plantaardige manier van leven Nederlandse Vereniging voor Veganisme