Veganisme
 |
Neem het voorbehoud bij medische informatie in acht. Raadpleeg bij gezondheidsklachten een arts. |
|
|
|
|
|
|
Veganisme is het op geen enkele wijze gebruikmaken van dieren en van producten die van dieren afkomstig zijn. Veganisten gaan hiermee een stap verder dan vegetariërs die alleen afzien van voedsel afkomstig van gedode dieren. Fruitariërs gaan weer een stap verder dan veganisten: zij eten ook geen delen van planten waarvoor de plant gedood moet worden.
Nederland telt ongeveer 16.000 veganisten.[1]
Inhoud |
[bewerken] Veganistische leefwijze
Men ziet zoveel mogelijk af van het toebrengen van leed of schade aan, of het doden van dieren. Veganisten gebruiken geen:
- dierlijk voedsel zoals vlees, vis, gevogelte, zuivelproducten, eieren, honing, gelatine, dierlijk stremsel, levertraan.
- dierlijke materialen zoals scheerwol, dons, kamelenhaar, zijde, leer, ivoor, balein, hoorn en bont.
[bewerken] Veganistische voeding
Voor de warme maaltijd wordt gebruik gemaakt van allerlei soorten peulvruchten, groenten en granen. Inspiratie voor de maaltijden komt van onder andere van diverse etnische keukens, waar veelal minder vlees gegeten wordt.
Bijna alle voedingsmiddelen met dierlijke producten zijn plantaardig te maken. Koemelk is te vervangen door rijst-, haver-, amandel- of sojamelk. Eieren zijn te vervangen door bijvoorbeeld tofu, lijnzaad, bakpoeder of egg-replacerpoeder.
[bewerken] Veganisme in de praktijk
Naar gelang de omstandigheden en het eigen karakter worden door verschillende veganisten verschillende keuzen gemaakt. Sommigen doen alle dierlijke producten de deur uit. Anderen verslijten hun leren schoenen en wollen truien juist tot op de draad.
Veganisten hebben bezwaar tegen het gebruik van leer, omdat zij tegen het doden van dieren in het algemeen zijn. Leer is weliswaar een bijproduct, maar wel een zeer belangrijk bijproduct waar een groot deel van de winst in de vleesindustrie vanaf hangt. Leer vertegenwoordigt ongeveer 5% van de totale waarde van het dier. Per kilo levert leer het meeste op; in Nederland bedraagt de jaarlijkse omzet meer dan 300 miljoen euro. Voor leder worden, in tegenstelling tot bont, geen dieren apart gehouden en gefokt (m.u.v. bijvoorbeeld slangen of krokodillen). Het is een restproduct van de vleesconsumptie en de prijs hiervan hangt dan ook onder meer af van de hoeveelheid vlees er in de wereld geconsumeerd wordt.
Over noodzakelijke levensbehoeften zoals kleding bestaan verschillende opvattingen. Verschillende veganisten maken hierbij evenmin gebruik van dierlijke producten, maar er zijn er ook die vinden dat onder bepaalde voorwaarden het gebruik van dierlijke producten wel is toegestaan. Zo kan wol ook verkregen worden door de bij het wisselen van vacht afvallende haarplokken van vrije schapen te verzamelen en leer kan verkregen worden van dieren die een natuurlijke dood zijn gestorven.
In bepaalde medicijnen, lijm, latex- en rubbersoorten, fietspompen is dierlijk materiaal verwerkt; ook plantaardige margarine mag wettelijk smaakstoffen van dierlijke oorsprong bevatten. Drukwerk en fotografie waren voorheen vaak evenmin geschikt voor veganisten, maar door de digitalisering veranderde dat.
De afwijzing van dierproeven heeft in het uiterste geval als consequentie dat geen gebruik gemaakt kan worden van bepaalde (medicamenteuze en bestralings-)behandelingen binnen de gezondheidszorg omdat die eerst op dieren worden getest. Hoewel er gekozen moet worden tussen principe en realiteit is dit geen puur veganistisch dilemma, omdat dit door niet-veganisten soms ook zo gezien wordt.
Sommige veganisten houden uit principe geen huisdieren. Anderen nemen een kat of hond uit een asiel.
[bewerken] Veganistische landbouw
Voor sommige veganisten is het werken met dierlijke mest in de land- en tuinbouw een probleem. Ook over het gebruik van pesticiden en over de vraag of dieren die schade aan de oogst toebrengen ontzien moeten worden, bestaan verschillende meningen. Ecologische landbouw hoort volgens sommigen bij het veganisme, volgens anderen niet.
[bewerken] Motieven van veganisten
Het motief van veganisten is van ethische aard, veganisten stellen voorop dat ze dieren niet willen doden en bovendien geen leed of schade toe willen brengen. Het houden van dieren of het gebruiken van dierlijke producten zonder de dieren te doden rangschikt men onder het toebrengen van leed of schade.
Er worden andere motieven genoemd, maar deze leiden logischerwijs geen van alle tot de 100%-keus die veganisme is. Het zijn echter wel motieven om vrijwel veganistisch te gaan leven:
- Gezondheid. De veganistische voedingswijze deelt een aantal voordelen met bijvoorbeeld het Mediterraan dieet, dat in vergelijkende studies gezonder blijkt dan de Hollandse pot. Onderzoek naar de gezondheid van veganisme is gecompliceerd, omdat moeilijk uit te maken valt of veganisme gezond uitpakt, of dat mensen die toch al meer op hun gezondheid letten eerder tot veganisme besluiten. Mensen die om gezondheidsredenen (allergieën, stofwisselingskwalen) veganistisch gaan eten zijn strikt genomen geen veganisten als ze het ethische motief niet onderschrijven.
- Milieu. Bij vervanging van dierlijke producten door plantaardige met gelijke voedingswaarde is tussen twee- en twintigmaal minder landbouwgrond nodig, afhankelijk van het product. Met daarbij de kanttekening dat sommige gronden zo marginaal zijn dat ze voor tuinbouw niet geschikt zijn en wel voor veeteelt. Bij de berekening van de Ecologische voetafdruk leidt dierlijke voeding tot een grote voetafdruk en veganisme dus tot een kleine.
- Wereldvoedselprobleem. Dit is de sociale kant van het vorige punt. Een land als Nederland heeft veel te weinig grond om de grote veestapel te onderhouden, het importeert dan ook grote hoeveelheden veevoer, deels uit armere landen. Landbouwgrond in armere landen dan Nederland wordt gebruikt om veevoer te verbouwen, maar zou ook gebruikt kunnen zijn voor de teelt van voedsel voor mensen. De berekening van de ecologische voetafdruk legt bloot dat er een netto eiwitstroom van armere naar rijke landen gaat: vijf kilo soja-eiwit komt op zijn best retour als 1 kilo dierlijk eiwit.
- Religie. Volgens sommigen is veganisme onderdeel van een omvattender religieuze keuze. Vooral het jaïnisme uit India wordt genoemd als een leer die geheel of grotendeels tot een veganistische leefwijze leidt, hoewel jains doorgaans geen veganisten zijn. Aanhangers van andere godsdiensten zullen ter staving van hun keus voor veganisme teksten zoeken zoals de Bijbeltekst Spreuken 12:10: "De rechtvaardige kent het leven van zijn beest; maar de barmhartigheden der goddelozen zijn wreed." Volgens een islamitische traditie schijnt Mohammed gezegd te hebben: "Wie goed is voor de dieren, is goed voor zichzelf".[2][3] Deze uitspraken zijn voor meerdere uitleg vatbaar, of minstens zijn ze geen aansporing gebleken om massaal voor veganisme te kiezen.
[bewerken] Veganisme en vitamine B12
Vitamine B12 is nodig bij onder meer de opbouw van zenuwcellen; dagelijks is maar zeer weinig B12 nodig, enkele microgrammen. Vitamine B12 komt in de natuur voor in microben en dierlijke producten, maar in planten is voor de mens bruikbare vitamine B12 afwezig. (Met uitzondering van wortelknolletjes van sommige vlinderbloemigen, maar die worden niet als voedsel gebruikt.) De overstap naar een veganistisch voedingspatroon leidt na een aantal jaren dan ook tot een gebrek aan B12 (wanneer B12 niet via suppletie of via verrijkte producten toegevoegd is binnen het voedingspatroon). Wanneer deze vitamine niet meer via de voeding of via een voedingssupplement wordt aangevoerd, zijn de eigen voorraden in de lever nog twee à vijf jaar toereikend.
B12 kan in het begin van het darmstelsel uit voeding worden opgenomen, maar niet in het eind, terwijl juist daar in de darmflora bacteriën voorkomen, die volop B12 produceren. Dit verklaart waarom mensen een gebrek aan B12 kunnen hebben, terwijl tegelijkertijd hun eigen uitwerpselen veel B12 bevatten. Er wordt door sommige veganisten geclaimd dat ze nooit een gebrek aan B12 hebben gekregen, maar er is geen onderzoek naar gedaan. (In theorie zou het misschien kunnen dat bij sommigen de darmflora B12 produceert in een deel van de darm waar B12 wel opgenomen kan worden.) De medisch veilige weg is om veganisme altijd te combineren met suppletie van B12. Vitamine B12 in voedingssupplementen wordt geproduceerd door bacteriën en is dus voor veganisten acceptabel.
Een tekort aan vitamine B12 kan zich onder meer uiten in cognitieve stoornissen (o.a. geheugenverlies), neurologische problemen (o.a. tintelingen, coördinatiestoornissen, ataxie) en via een verhoogd homocysteïnegehalte in een verhoogde kans op hart- en vaatziekten. Dit kan een langzaam en sluipend proces zijn, waardoor de symptomen eerst niet opvallen. Een aantal van de gevolgen van B12-tekort is van zeer ernstige aard en onomkeerbaar.[4]
[bewerken] Analogen van vitamine B12
In oudere onderzoeksrapporten werd nogal eens beweerd, dat sommige plantaardige voedingsmiddelen vitamine B12 zouden bevatten.[bron?] Vooral tempeh en zeewier werden genoemd, maar deze producten bevatten zogeheten analogen. Dat zijn stoffen die chemisch vrijwel gelijk zijn aan B12, en die in bepaalde chemische tests voor B12 werden aangezien, maar die in het lichaam niet werkzaam zijn als vitamine.
Ook sommige medische tests onderscheiden echt B12 niet van analogen, waardoor een B12-tekort onopgemerkt kan blijven.
In ander, recenter onderzoek zijn tot nu toe evenmin plantaardige bronnen van echt B12 gevonden.[bron?]
[bewerken] Zie ook
- Dierenrechten
- Dierenwelzijn
- Nederlandse Vereniging voor Veganisme
- Neohumanisme
- Ethisch Vegetarisch Alternatief, een Belgische vereniging voor vegetariërs en veganisten
[bewerken] Externe link
Bronnen, noten en/of referenties:
- ↑ Schatting NVV
- ↑ Encyclopedia of Religion and Nature, Islam, Animals, and Vegetarianism
- ↑ Encyclopaedia of Islam, vol.3, Haywan-artikel, p.308
- ↑ Literatuurstudie over vitamine B12 (1993)
