Velsen

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Ga naar: navigatie, zoeken

52° 27' NB 4° 36' OL

Velsen

Gemeente in Nederland

Situering

Hoofdplaats

IJmond

Algemeen

Oppervlakte

63,03 km²

- land

44,71 km²

- water

18,32 km²

Inwoners (31 dec. 2008)

67.612^? (1512/km²)

Belangrijke verkeersaders

A9 A22 A208 N208 N202

Partnerstad

Bergisch Gladbach, Duitsland

Politiek

Burgemeester (lijst)

Peter Cammaert (CDA)

Economie

Gemiddeld inkomen (2006)

€ 13.800 per inw.

Gem. WOZ-waarde (2008)

€ 241.000

WW-uitkeringen (2007)

11 per 1000 inw.

Autobezit (2007)

419 per 1000 inw.

Overig

Postcode

1950, 1951, 1970-1992, 2070-2082

Netnummer

023, 0251, 0255

CBS-code

0453

CBS-wijkindeling

zie wijken en buurten

Website

www.velsen.nl

Nederland

Het oude dorp Velsen-Zuid, met de toren van de Engelmunduskerk.

Kaart van de gemeente Velsen uit 1866.

Velsen ( uitspraak (info·uitleg)) is een gemeente in de Nederlandse provincie Noord-Holland. De gemeente telt 67.612 inwoners (31 dec. 2008) en heeft een oppervlakte van 52,87 km² (waarvan 6,30 km² water).

[bewerken] Geschiedenis

Tot de oudste archeologische vondsten behoort een grafheuvel uit de Late Steentijd (ca. 2000 v.Chr.) eertijds opgeworpen in een oud kweldergebied tussen oude duinen en riet- en veenmoerassen (site: Westlaan-noord te Velserbroek). Een tweede grafheuvel aangelegd voor een leidersfiguur van wie het lijksilhouet nog zichtbaar was op dezelfde plek stamt uit de Midden-Bronstijd (1400-1200 v.Chr.). Hij bevatte gouden sieraden, een bronzen pronkbijl en resten van een bronzen zwaard. Keerploeg-voren op akkers uit de vroege IJzertijd (vanaf ca. 800 v.Chr.) zijn ontdekt in de zandige ondergrond nabij het voormalige station IJmuiden-Oost. Zuidelijk langs het kanaal in IJmuiden op oud heideduinzand werd bodembewerking geconstateerd in de vorm van omgekeerde grasplaggen over stuifzand. In Driehuis vond men een boerderijennederzetting uit de Brons-/IJzertijd (1000-300 v. Chr.)bij de Driehuizerkerkweg. Prehistorische agrarische bewoning en ijzerbewerking in het gebied is bewezen door onder andere de vondst van het uiteinde van een uit leem gebakken blaaspijp en stukken ijzerslak bij het Spanjaardsbergje bij de Cremerlaan in Santpoort-Noord (ca. 600 v.Chr.) en van ijzerslakken samen met IJzertijd-scherven uit het toenmalige Hoogoventerrein (thans Corus). Een zeldzame (Germaanse?) offercultusplaats alsook veel metalen voorwerpen uit de late IJzertijd (ca. 400 v.Chr. - 400 n. Chr.) bevonden zich in de zuidwestelijke hoek van de huidige Hofgeest nabij Santpoort en Velserbroek. Uit ruwweg dezelfde periode komt ook een boerennederzetting uit Velsen-Noord bij Rooswijk. Resten van een later Late IJzertijd-huis (ca. 200 v.Chr.) werden gevonden in IJmuiden-Oost, grens Heerenduinweg-Maasstraat. IJzertijd-vondsten en -sporen alsook enkele vroegere komen ook uit voormalige strandwallen te Haarlem en uit noordelijker Kennemerland (Assendelverpolder, Beverwijk, Heemskerk, Uitgeest, Castricum).

Door de Romeinen werden vanaf 15/16-28 n. Chr. respectievelijk 39/40 -70 n.Chr. twee met spitsgrachten omringde en met palenrijen afgezette militaire tentenkampen gesticht alsook een verdedigbare haven met kades, pieren en zelfs rechthoekige scheepsonderkomens aan het toenmalige Oer-IJ (huidige locatie: Spaarnwouderpolder aan het Noordzeekanaal tussen Velsertunnel en Wijkertunnel, nabij het vuilverwerkingsbedrijf). Deze havenfortificaties (archeologisch bekend als castella Velsen I en II) heetten beide mogelijk Flevum. Ze werden verwoest door Friese Germanen tijdens de Friese opstand tegen de te hoge belastingen van goeverneur Olennius in 28 en bij de opstand van de Bataven rond 70 na Chr. Vondsten als Romeinse loden slingerkogels verwijzen daarnaar. Een belangrijker vondst betrof een waterput waarin enkele lichamen, onder meer dat van een Romeinse officier voorzien van een sierdolk, waren gedumpt onder een stapel veldkeien, mogelijk om het water voor de Romeinen te vergiftigen. De militaire havens vormen de meest noordelijke verdedigingspunten aan de zogenaamde Romeinse limes die bekend zijn.

Gouden munten daterend uit 500-600 na Chr. zijn gevonden ter hoogte van de sluizen. In de 8e eeuw na Chr. maakte het gebied rond Velsen deel uit van de streek Kinhem, nu Kennemerland, in Frisia Ulterior. Het vormde de grens tussen de Germaans-heidense Friezen onder koning Radbo(u)d (veste aan het IJsselmeer in Medemblik) en de reeds christelijke Franken in het zuiden. Onder de bescherming van de laatsten en na de dood van Radbo(u)d midden-719 stichtte de Angelsaksische Benedictijner monnik en prediker Wynfreth (vanaf 719 door de paus tot Bonifatius herbenoemd) volgens de annalen in 720-721 een houten kerkje gewijd aan de apostel Paulus in de buurt, vlak achter de lage kwelder- en waddenkust. De juiste locatie ervan is feitelijk onbekend, want onder de huidige vroegmiddeleeuwse, tufstenen, Laat-Romaanse Engelmunduskerk te Oud-Velsen is geen ouder gebouw van hout ontdekt. Het kerkje vormde een vooruitgeschoven missiepost. Uit b.v. Karolingisch en Merovingisch aardewerk (400/600-900 n.Chr.) gevonden op tuinderijen ten noorden van Heemskerk en uit de aanwezigheid van enkele grote boerderijen (500-800 n.Chr.) in de vlakke duinen (Groot Olmen) bij Overveen blijkt dat er toen aanzienlijke bewoning in de streek was. Bonifatius bereikte Velsen via Woerden en Attingahem aan de rivier de Vecht over het Almere en het Oer-IJ (een Rijn-uitstroom naar de Noordzee, waarschijnlijk niet ter hoogte van Egmond, maar van Castricum) waarvan het Wijkermeer ook een restant vormde. Dit eerste kerkje en bijbehorende landerijen schonk de Frankische vorst Karel Martel aan Willibrord, dan 'bisschop der Friezen' in Utrecht. De nederzetting heette vanaf deze periode Felison (ca. 722) dan wel Vellesan voor 989) of Vellesen (voor 993) volgens documenten o.a. uit het Willibrordklooster te Echternach, Luxemburg. Deze naam kan afgeleid zijn van een rond ca. 722 overgeleverde rivier- of beeknaam: (fluvius) Velisena. Uit ca. 900 na Chr. stamt een graf van twee met sieraden (kralen!)getooide mensen - aanvankelijk ten onrechte geïnterpreteerd als een Vikingengraf - in de duinen dat werd gevonden bij de aanleg van de eerste zuidwestelijke sluis.

In de Middeleeuwen wordt de aloude dorpsnaam al (Velson (1083); Velsen (1112): Felsen (1329; 1517); Felsoen (ca. 1490)) of niet (Velesan (1065)) vereenvoudigd gebruikt naast een nieuwe:Velsereburg (1063); Velsereburch (1148); Velserburg (1156). Misschien is dit eerder een verbastering van Velserbruch = Velserbroek. De Heerenduinen bij Velsen vormden jachtgebied voor de middeleeuwse Heren van Brederode (kasteelruïne bij Santpoort-Zuid) die soms werden begraven in de Engelmunduskerk in een eigen kapel. In de 16e eeuw viel Velsen onder het baljuwschap Brederode. Het dorp Velsen was in de 17e en 18e eeuw vooral bekend om zijn boomgaarden. In de omgeving van Velsen werden langs de oevers van het Wijkermeer diverse landgoederen aangelegd door rijke Amsterdammers. Het in oude staat gerestaureerde Beeckestein is hiervan een fraai voorbeeld.

Het Noordzeekanaal werd eind 19e eeuw gegraven ten behoeve van de Haven van Amsterdam. Voor die tijd was er een aaneengesloten heide- en duingebied bekend als de Breesaap ('breed moerassig gebied') een naam die nog verwijst naar het terrein waar de Corus-fabriek in Velsen-Noord ligt. Langs het kanaal ontstond vanaf het eind van de 19e eeuw IJmuiden als vissers- en havenstad. ^[1]

[bewerken] Kernen

Driehuis, IJmuiden (stadhuis), Santpoort-Noord, Santpoort-Zuid, Velsen-Noord, Velsen-Zuid, Spaarndammerpolder en Velserbroek.

[bewerken] Aangrenzende gemeenten

Aangrenzende gemeenten
	Beverwijk	Zaanstad

Bloemendaal	Haarlem	Haarlemmerliede en Spaarnwoude

[bewerken] Sport en recreatie

Door de dorpen Driehuis, Velsen-Noord en Velsen-Zuid loopt de Europese wandelroute E9, ter plaatse ook North Sea Trail of Hollands Kustpad geheten. De E9 loopt langs de kust van Portugal naar de Baltische staten.

Het grootste deel van recreatiegebied Spaarnwoude ligt in de gemeente Velsen.

[bewerken] Zetelverdeling gemeenteraad

PvdA 8 zetels
VVD 5 zetels
SP 4 zetels
CDA 4 zetels
Velsen Lokaal 3 zetels
Lijst Gerard Vosse 3 zetels
D66 2 zetels
GroenLinks 2 zetels
ChristenUnie 2 zetels

[bewerken] Geboren in Velsen

Jacob Hop (1654-1725), Diplomaat en thesaurier-generaal
Willem Boreel van Hogelanden (1800-1883), Politicus
Simon Warmenhoven (21 april 1904 - Amsterdam, januari 1943), CPN-politicus en verzetsstrijder
Adriaan Morriën (1912-2002), Dichter, schrijver
Joop Doderer (1921-2005), Nederlands acteur
Gerrit Voorting (*1923), Nederlands wielrenner
Jaap Wolff (*1923), Nederlands communistisch politicus, verzetsstrijder
Joop Wolff (1927-2007), Nederlands communistisch politicus, verzetsstrijder
Cornelis Vreeswijk (1937-1987), Nederlands-Zweeds zanger
Helen Shepherd (*1939), Zangeres
Loek Dijkman (*1942), Nederlands zakenman die een Zilveren Anjer heeft ontvangen
Ilja Keizer-Laman (*1944), Nederlands atlete
Jack Spijkerman (*1948), Presentator, cabaretier, radio-DJ
Chris Bolczek (*1948), Acteur, zanger, editor
Pim Fortuyn (1948–2002), Nederlands politicus
Cor Dekker (1948-2005), Basgitarist van Ekseption
Peter Jan Rens (*1950), Presentator, acteur
Eltjo Schutter (*1953), Nederlands atleet
Olga Commandeur (*1958), Nederlands atlete en presentatrice
Hendrik Jan Kooijman (*1960), hockeyer
Ingrid Haringa (*1964), Nederlands schaatsster en wielrenster
René Bot (*1978), voetballer

[bewerken] Galerij

De vuurtoren van IJmuiden

Ventilatiegebouw Velsertunnel

Landgoed Beeckestein

[bewerken] Zie ook

Beeckestijn

[bewerken] Externe links

Referenties:

↑ Haije Gemser en Siem Schaafsma, Een kerk en een handvol huizen (1975); Siebe Rolle en Pieter van Hove, Velsen-IJmuiden. De doorsnee van Holland (De Vrieseborch, Haarlem, 2001) met verdere bibliografie.