Velsertunnel
| Velsertunnel | ||||
 |
||||
| Ventilatiegebouw van de Velsertunnel (noordzijde) | ||||
| Algemene gegevens | ||||
| Locatie | IJmuiden | |||
| Lengte totaal | 1664 m | |||
| Lengte gesloten deel | 768 m | |||
| Start bouw | 1941 | |||
| Ingebruikname | 1957 | |||
| Weg | A22 | |||
| Verkeersintensiteit | 64.299 voertuigen per dag | |||
|
||||
De Velsertunnel (eigenlijk de Velsertunnels) is een spoortunnel en een autosnelwegtunnel onder het Noordzeekanaal.
De verkeerstunnel bevindt zich in de A22, de spoortunnel in de spoorlijn Haarlem - Uitgeest. De bediening en bewaking van de verkeerstunnel geschiedt vanuit de Verkeerscentrale Noord-West Nederland.
Beheer en onderhoud van de wegtunnel wordt uitgevoerd door Rijkswaterstaat, beheer en onderhoud van de spoortunnel wordt uitgevoerd door ProRail (sinds 2001)
Geschiedenis [bewerken]
In de dertiger jaren van de 20e eeuw werden er al plannen gemaakt voor een tweestrookstunnel onder het Noordzeekanaal. Deze bestond uit één tunnelbuis, met de bouw hiervan werd aangevangen in 1941, door de oorlog werd de bouw gestaakt in november 1942.
Na de Tweede Wereldoorlog kwam men al gauw tot het inzicht dat een tweestrookstunnel te weinig capaciteit zou hebben om het groeiende verkeersaanbod te kunnen verwerken. Er werd dan ook een tunnel ontworpen die bestond uit drie buizen: twee buizen met elk twee rijstroken voor het autoverkeer en één buis voor het treinverkeer. De tunnel heeft dezelfde hellingen als de Maastunnel in Rotterdam en de Waaslandtunnel in Antwerpen, te weten 3,5%. De totale lengte van de autotunnel bedraagt 1664 meter, met een overdekt gedeelte van 768 meter en het diepste punt is 23,225 meter –NAP. De spoortunnel heeft een lengte van 3324 meter, waarvan 2076 meter als tunnel, en de rest als open toeritten.
De bouw van deze tunnel begon in april 1952. Op 28 september 1957 werd de tunnel in gebruik genomen. Na ingebruikname van de spoortunnel werd de Velserspoorbrug afgebroken.
Bouwwijze [bewerken]
Met de bouw van de Velsertunnels is gelijkertijd de geplande verbreding van het Noordzeekanaal gerealiseerd. De tunnel is gebouwd volgens de openbouwputmethode. Hiervoor is gekozen vanwege de aanwezigheid van een kleilaag op een diepte van 16 meter –NAP. Hierdoor kon niet gebruikgemaakt worden van een zinktunnel, deze zou immers de kleilaag doorbreken, wat grote gevolgen voor de waterhuishouding zou hebben. Zout water zou zich kunnen vermengen met het zoete grondwater.
De openbouwkuip is in drie fases aangelegd. Constructie is begonnen op de zuidoever van het Noordzeekanaal, waarbij de weg tussen Amsterdam en Velsen verlegd werd. Deze bouwput was 300 meter lang, de bouwtijd duurde van 1952 tot 1955. Hierna is er in het midden van het kanaal een eiland gemaakt, waarna de noordzijde van het kanaal afgesloten is door middel van damwanden. De ontstane bouwput is uitgegraven en het noordelijke deel van de tunnel is aangesloten op het zuidelijke deel. Nadat de tunnel gereed was is het Noordzeekanaal op de nieuwe breedte gebracht.
Voor het ventileren van de tunnelbuizen werden zowel aan de zuidelijke- als noordelijke zijde ventilatieschachten gebouwd. De lage schachten dienen voor de invoer van verse lucht en hebben een hoogte van 16,20 meter boven het maaiveld; de hoge schachten, bestemd voor de afvoer van verontreinigde lucht, steken 31,20 meter boven het maaiveld uit. De inwendige doorsnede van alle schachten is 3,10 meter. Ze zijn van boven afgesloten met een betonplaat. Elke schacht welke aan de bovenzijde iets naar voren uitloopt, is bovenin voorzien van totaal 50 openingen, bestaande uit vierkante betonnen kokers. De eigenlijke schachten zijn gemetseld van waalvorm klinkers; aan de buitenkant zijn geglazuurde stenen in negen verschillende kleuren toegepast; de binnenzijde en als achterwerkers zijn vlakke klinkers gebruikt. Het zijn alle vormbakperssteen. Voor de geglazuurde stenen werden gewone machinale stenen gebruikt van Steenfabriek Meinerswijk uit Arnhem, welke werden verglaasd op Steenfabriek Canton in Leiderdorp. Het parelmoereffect werd bereikt door de stenen van negen verschillende kleuren in een bepaalde verhouding te mengen. Aan het geheel zijn ongeveer één miljoen stenen verwerkt, waarvan ruim een derde geglazuurd. De betonnen kokers zijn prefab vervaardigd op het fabrieksterrein van Steen- en Kleiwarenfabriek Ouderzorg De Ridder te Leiderdorp. Het transporteren van stenen en kokers was een omvangrijke klus. Het bouwen van de ventilatieschachten werd uitgevoerd door schoorsteenbouwers van Ouderzorg De Ridder uit Leiderdorp. Dat bedrijf had één van de twee schoorsteenbouwbedrijven in Nederland. Er is gekozen voor het metselen van de schachten vanwege de tijdsbesparing; andere bouwmethoden bleken meer tijd in beslag te nemen. Om een indicatie te geven van de bouwtijd: de vier hoge en lage schachten van het noordelijke ventilatiegebouw werden in 110 werkdagen gerealiseerd.
