Verdrag van Shimonoseki

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
De Shunpanrōhal, waar het verdrag van Shimonoseki werd getekend

Het Verdrag van Shimonoseki (Japans: 下関条約, "Shimonoseki Jōyaku"), ook bekend als het Verdrag van Maguan (Traditioneel Chinees: 馬關條約, Vereenvoudigd Chinees: 马关条约, Pinyin: Mǎguān tiáoyuē) is een verdrag dat op 17 april 1895 werd gesloten tussen het Japanse Keizerrijk en het Qing-keizerrijk in China. Het verdrag maakte een einde aan de Eerste Chinees-Japanse Oorlog.

Situering[bewerken]

Naar het einde van de 19e eeuw kwamen de Japanse handel en nijverheid goed op gang en probeerde Japan hiervoor buitenlandse afzetmarkten te zoeken. Het gunstigste gebied voor Japan was in de eerste plaats Korea, dat toen nog altijd een tribuutrelatie had met China en dus de soevereiniteit van de Chinese keizer erkende. Hierdoor bereikten de spanning tussen China en Japan een hoogtepunt. De mening van de Koreanen was verdeeld, de conservatieve partij van de koning koos voor aanhang bij de Chinese keizer en de meer progressieve partij van de koningin zag de toekomst van het land bij Japan. Na enkele incidenten escaleerden de spanningen tot gewapende acties en brak de Eerste Sino-Japanse Oorlog uit in 1894. Bij de Slag van de Gele Zee behaalde Japan de overwinning op de Chinese vloot. Ook veroverde Japan gebieden als Mantsjoerije en Shandong. Kort daarna gaf China zich over. De overwinning van Japan was vooral te danken aan het moderne en gedisciplineerde leger, maar ook dankzij de steun van de hele natie die achter de militaire acties van Japan stond. Om het einde van de oorlog vast te stellen, kwamen in maart 1895 onder leiding van John Watson Foster, gewezen minister van buitenlandse zaken van de Verenigde Staten, de onderhandelingen tussen China en Japan tot stand en werd het Verdrag van Shimonoseki opgemaakt.

Totstandkoming van het verdrag[bewerken]

Plaats van het tekenen van het verdrag

Na de inname door de Japanners van Port Arthur (ten zuiden van het schiereiland Liaodong), probeerde China om zo snel mogelijk de vredesonderhandelingen met Japan te beginnen om de Sino-Japanse oorlog te stoppen voordat de Japanse troepen zouden doorbreken tot Peking. Voor Japan kwam het er op aan het vredesverdrag te kunnen opstellen zonder tussenkomst van de grote mogendheden. Japan mocht dan wel een gemoderniseerd leger hebben, maar tegen de legers van de grote mogendheden zou het geen kans maken. Verder probeerde Japan om zijn oorlogsbuit te maximaliseren door de oorlog zo lang mogelijk te laten voortduren. Op territoriaal vlak streefde Japan naar het beheersen van het schiereiland Liaodong en Formosa, het tegenwoordige Taiwan, met het oog op latere uitbreiding van het Japanse rijk.

Mislukte vredesonderhandelingen[bewerken]

Binnen de week na de val van Port Arthur, zette de Chinese regering een eerste vredesmissie in gang. Deze werd geleid door de Duitser Gustav Detring, die goede banden had met Li Hongzhang, en die was aangesteld tot commissaris van de douane van Tianjin, en Alexander Michie, correspondent voor de London Times in Tianjin. Op 26 november 1894 kwamen ze aan in Hiroshima met een brief van Li Hongzhang, gericht aan de toenmalige premier Ito Hirobumi (伊藤博文). De opdracht van Detring bestond uit het bezorgen van de brief en het uithoren van de mogelijke Japanse vredeseisen. Maar de vredesmissie werd niet eens ontvangen door Ito Hirobumi en werd twee dagen na aankomst teruggestuurd. Japan voelde zich vernederd door het feit dat China twee buitenlandse, weinig betekende vertegenwoordigers naar Japan stuurde. Voor China was het enerzijds een manier om de aandacht van de grote mogendheden te krijgen. Anderzijds kon China Japan publiekelijk vernederen.

Met het oog op een optimale oorlogsbuit, werd na de mislukte onderhandelingen de militaire druk door Japan verhoogd. Binnen een maand na de eerste vredesmissie, werd een tweede Chinese vredesmissie naar Japan georganiseerd. Deze keer vertegenwoordigd door John Watson Foster, voormalige staatssecretaris van de Verenigde Staten; Zhang Yinhuan, Raadsminister, voormalige vicedirecteur van het Bureau voor Opbrengsten en minister van het Buitenlands Bureau van China (Zongli Yamen); Shao Youlian, voormalige verantwoordelijke van China in Sint-Petersburg, vroegere gouverneur van Formosa en uitvoerend gouverneur van Hunan.

Door de aanwezigheid van Foster kreeg deze tweede vredesmissie wat geloofwaardigheid bij de Japanners. Deze keer werden de onderhandelaars met meer respect behandeld, en werd er rond de tafel gezeten. Maar toen de Japanse onderhandelaars te horen kregen dat de Chinese gezanten geen autoriteit hadden om de basistekst van een vredesverdrag te tekenen, kregen ze in een speech van Ito Hirobumi te horen dat China zijn verantwoordelijkheid van grote mogendheid niet serieus nam en dat Japan slechts bereid was de onderhandelingen te beginnen indien er een Chinese delegatie zou komen die de volmacht had om een vredesverdrag te ondertekenen. Waarop ook deze Chinese vredesmissie naar huis werd gestuurd.

Minachting van de Chinezen[bewerken]

De Chinezen probeerden de Japanners voor schut te zetten door hen geen hoog gekwalificeerde vredesonderhandelaars te sturen. Soms werden er wel goede voorstellen voor vertegenwoordigers van de vredesmissies naar voor gebracht, maar deze werden verworpen door de hoogste Chinese autoriteiten. China wilde zijn hoogste minachting aan Japan tonen, maar de Japanners speelden het spelletje mee. Met de winnende hand in de oorlog, verhogen de Japanners de militaire druk zodanig dat China niet anders kon dan een gekwalificeerde vredesmissie te sturen. Maar door het lange aanslepen en doordat de Chinese regering Japan niet als gelijke wilde behandelen en toch de mogelijkheid had om de oorlog vroegtijdig stop te zetten, leed China grote verliezen. Het hele Beiyang Leger, waartoe ook de Chinese vloot behoorde, werd vernietigd of gevangengenomen, en duizenden mensen kwamen om. Verder werd nu ook Weihaiwei door het Japanse leger veroverd. Samen met de verovering van Liaodong en Port Arthur leverde dit voor Japan een gunstige strategische positie op om door te stoten naar Peking. Indien China niet zo snel mogelijk de vredesonderhandeling zou beginnen, stond het de totale vernietiging te wachten. Dat was echter niet de intentie van Japan, want dan zou het de andere grote mogendheden tegen zich krijgen.

De derde vredesmissie[bewerken]

De zondebok die de derde vredesmissie zou vertegenwoordigen, was Li Hongzhang. Hij was een expert in buitenlands beleid, stichter van het gemoderniseerde Beiyang Leger en had in China de westerse technologie geïntroduceerd. Voor zijn nieuwe verantwoordelijkheid werd hij voor zijn vertrek nog eerst in volle eer hersteld door de Chinese keizer. Op 19 maart 1895 kwam Li Hongzhang samen met zijn gezanten aan in de haven van Shimonoseki. Daar wordt hij ontvangen door premier Ito Hirobumi, die aangesteld was als onderhandelaar voor Japan. Al snel gingen de onderhandelingen van start en werd er gesproken over de geschillen tussen beide landen. Verder stelde Li Hongzhang een onmiddellijk staakt-het-vuren voor. Maar dat werd door de Japanners afgewezen. In plaats hiervan werd door Japan een staakt-het-vuren voorgesteld met een aantal extra eisen, waaronder de bezetting en de ontwapening van heel wat belangrijke Chinese gebieden. Het was onmogelijk voor Li Hongzhang om op deze eisen in te gaan. Ook door de Chinese hoogste raad werden ze afgewezen. Maar Japan beoogde ook niet dat de eisen direct zouden worden aanvaard. Japan hoopte dat de oorlog nog even zou duren omdat de Japanse vloot op weg was voor om Formosa te bezetten. Dit was voor Japan een belangrijke strategische positie om na de oorlog te zorgen voor de verdere uitbouw van het Japanse imperium op het vasteland.

Op 24 maart, toen de onderhandelingen werden voortgezet, waarschuwde Li Hongzhang Ito Hirobumi dat Japan voorzichtig moest zijn indien de vredeseisen van Japan gepaard gingen met de interesses van de Westerse grote mogendheden. Verder verklaart hij dat Japan Formosa zou aanvallen, en dat daarom het staakt-het-vuren werd geweigerd. Na de vergadering beloofde Japan zijn eisen volgende morgen tijdens de vergadering voor te leggen. Maar toen Li Hongzhang terugkeerde naar zijn loge, werd hij door een Japanse jongere beschoten waarbij hij in zijn linkerkaak werd geraakt. Li weigerde om de kogel te laten verwijderen omdat dan de onderhandelingen langer zouden duren dan nodig was. En dat zou alles behalve voordelig zijn voor China. Na de aanslag was heel Japan verontwaardigd en toonde het begrip voor het doorzettingsvermogen van Li Hongzhang. Keizer Meiji (明治天皇) stuurt zijn persoonlijke dokters en verontschuldigt zich publiekelijk aan de Chinese regering. Ook in de massapers verontschuldigde Japan zich tegenover China. Hier stelde Japan zich op als mindere tegenover China, hoewel het via de oorlog door China als gelijkwaardige grote mogendheid erkend wilde worden. Men was bang dat Li de onderhandelingen stop zou zetten om zo een tussenkomst van de andere grote mogendheden te veroorzaken. Keizer Meiji stelde zelfs een staakt-het-vuren voor een periode van drie weken voor, maar dit gold niet voor Formosa en de Pescadores.

Op 1 april ontmoette Li Jingfang, geadopteerde zoon van Li Hongzhang, de Japanse minister van het buitenlandse beleid Mutsu Munemitsu (陸奥宗光). Nadat Mutsu de gevolmachtigde bevoegdheden van Li Jingfang had goedgekeurd, legde hij Li Jingfang het 11 artikel bevattende verdragsontwerp voor. Het ontwerp weerspiegelde de wensen van de grote groepen in de regering: de Japanse vloot eiste Formosa op, het leger had zijn oog laten vallen op het schiereiland Liaodong, en het ministerie van financiën was tevreden met een grote oorlogsschuld van China. China vond de territoriale eisen van Japan onaanvaardbaar en de oorlogsschuld te groot, maar na verdere onderhandelingen kwamen beide partijen tot een besluit en op 17 april werd het verdrag door de gevolmachtigden ondertekend.

Betrokken partijen[bewerken]

De onderhandelingen en de opstelling van het verdrag werden geleid door John Watson Foster, gewezen staatssecretaris van de Verenigde Staten en tevens adviseur van de Chinese Qing-dynastie. Het werd ondertekend door Ito Hirobumi en Mutsu Munemitsu in naam van de Japanse keizer, en door Li Hongzhang en Li Jingfang, die de Chinese keizer vertegenwoordigden.

Gevolgen[bewerken]

Door de nadelige gevolgen van het Verdrag van Shimonoseki voor China, stuitte de Chinese Keizer op veel verzet uit de provinciën en de Hoge Raad. Men verzocht de keizer het verdrag te verwerpen en de oorlog voort te zetten. Men was zelfs bereid deze oorlog verder te financieren. Toen de keizer Li Hongzhang terugriep naar China, stuurde hij John Watson Foster naar China. Foster herinnerde de keizer eraan dat hij de autoriteit en toestemming had gegeven, na de vredesvoorwaarden en na het advies van de Hoge Raad te hebben aangehoord, om het verdrag te tekenen. En indien hij de ratificatie van het verdrag zou verwerpen, zou de keizer zichzelf en de Hoge Raad ten schande maken voor de hele wereld. Verder wezen de voorstanders van het verdrag de keizer er nadrukkelijk op dat de weg naar Peking en Mukden nog altijd open lag voor de Japanse troepen. Deze twee steden waren belangrijke symbolische plaatsen voor de Qing-dynastie, zodat de keizer de ratificatie van het verdrag aanvaardde.

Vanuit Rusland werd er met angst gereageerd op een verdere opmars van het Japanse leger naar Rusland. Rusland was zelf op zoek naar uitbreiding aan de Oost-Aziatische kustlijn omdat het een ijsvrije haven wilde voor de aanvoer en de handel van goederen. Om zijn grenzen te versterken zorgde Rusland dat de bouw van de Trans-Siberische spoorlijn vroegtijdig zou klaar zijn en dat deze zelfs door Mantsjoerije kruiste.

Op 23 april, zes dagen na de ratificatie van het Verdrag van Shimonoseki, spoorden Rusland, Duitsland en Frankrijk Japan aan om het schiereiland Liaodong terug te geven aan China onder het voorwendsel dat de bezetting ervan een continue dreiging voor de Chinese hoofdstad zou vormen en een eeuwige hindernis zou zijn voor de vrede in het Verre Oosten. Dit "vriendelijk advies" wordt ook wel de Drie Landen-Interventie (三国干渉) genoemd. Japan gaf het gebied terug aan China, maar eiste er wel een vergoeding voor. De Chinezen waren bereid deze vergoeding te betalen, maar werden door Rusland aangespoord dat niet te doen en Japan een verdrag te laten ondertekenen waarin werd bepaald dat China het gebied aan een andere grote mogendheid zou afstaan.

Wikisource Bronnen die bij dit onderwerp horen, zijn te vinden op de pagina Verdrag van Shimonoseki op Wikisource
Bronnen, noten en/of referenties