Vierde wand

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De vierde wand is een begrip uit het theaterwereld waarmee de voorkant van het toneel wordt aangeduid. De eerste drie wanden zijn de zijkanten en de achterkant van het toneel en de vierde wand is een denkbeeldige wand tussen het publiek en het podium. Waar het publiek doorheen kan kijken naar de gebeurtenissen op het podium, maar die voor de personages in het toneelstuk solide en ondoorzichtig is.

Herkomst[bewerken]

Denis Diderot beschreef voor het eerst de vierde wand in Discours sur la poesie dramatique (1758) “Denk niet meer aan de toeschouwer, doe alsof hij niet eens bestaat. Beeld je in dat er, op de rand van de scène, een hoge muur staat die je van de parterre scheidt. Doe alsof het doek nooit opging.”

Pas later in de 19de eeuw toen het naturalisme zijn intrede deed in het theater werd de vierde wand regelmatig toegepast. Het naturalisme bracht toen een aantal belangrijke wijzigingen in de opvatting van toneel. Er werd vanaf dat moment naar een zo levensecht mogelijke voorstelling gestreefd, onder meer door de geschilderde decordoeken te vervangen door driedimensionale decorstukken en voorwerpen op het podium. Ook aan de wijze van spreken werden dingen veranderd. Voorheen waren acteurs gewend naar het publiek toe te spelen. Teksten werden als het ware voorgedragen aan de toeschouwers. Om tot geloofwaardigere scènes te komen, werd echter gekozen voor een andere aanpak. Acteurs begonnen het publiek te negeren en richtten hun teksten voortaan rechtstreeks tot een mede-acteur. En werd er geen direct contact meer gezocht met het publiek. Hierdoor ontstond als het ware een denkbeeldige muur tussen het publiek en de toneelspelers.

Deze wand werd door de introductie van de elektrische verlichting nog massiever, omdat de acteurs op het toneel door het frontlicht uit de zaal, het publiek nauwelijks meer konden zien.

Doorbreken[bewerken]

Het begrip vierde wand wordt ook gebruikt in andere vormen van fictie, zoals literatuur, film, televisie, radio, strips en videospellen. In die context komt de vierde wand vooral ter sprake als deze ‘doorbroken’ wordt. Met het doorbreken van de vierde wand wordt de stijlvorm bedoeld waarbij een personage (of de acteur) zich ineens rechtstreeks tot het publiek wendt en daarmee erkent dat de realiteit die werd opgeroepen een illusie is. Het doorbreken van de vierde wand wordt soms gebruikt voor een komisch effect.

In de film Pierrot le fou van Jean-Luc Godard doorbreekt Jean-Paul Belmondo de vierde wand.

In de Amerikaanse televisieserie House of Cards wordt de vierde wand geregeld doorbroken door protagonist Frank Underwood (Kevin Spacey).

Externe Link[bewerken]