Viktor Sjklovski
Viktor Borisovitsj Sjklovski (Russisch: Виктор Борисович Шкловский) (Sint-Petersburg, 24 januari [O.S. 12 januari] 1893 - Moskou, 6 december 1984) was een Russisch schrijver. Hij was literatuurwetenschapper en theoreticus van het Russisch formalisme, een wetenschappelijke methode van literatuurbeschouwing die zich richt op de samenhang tussen vormkenmerken en literair effect.
Inhoud |
[bewerken] Leven en werk
Hij bezocht de universiteit in Sint Petersburg. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was hij 'volkscommissaris'[1] (Russisch: комисса́р) in het Russische leger. Hij beschreef die episode in zijn boek Sentimentele reis. Herinneringen 1917-1922, in Nederland verschenen in de Privé-domein reeks'.
Hij was enige tijd lid van het literaire genootschap de Serapionbroeders en stichter van OPOJAZ (OПOЯЗ) (Russisch: Общество изучения Поэтического Языка, Obščestvo izučenija POètičeskogo JAZyka, "Gezelschap voor de bestudering van poëtische taal"), een van de twee groepen, samen met de Moskouse taalkundige kring, die de theorieën en de technieken van het Russisch formalisme heeft ontwikkeld.
Naast literaire kritieken en biografieën over auteurs als Laurence Sterne, Maxim Gorki, Leo Tolstoj en Vladimir Majakovski, schreef hij een aantal half-fictieve, half-autobiografische boeken.
Sjklovski´s boek "ZOO of brieven niet over liefde" (een door zijn verliefdheid op Elsa Triolet geïnspireerd boek met parodistische liefdesbrieven uit het Berlijn van de jaren 20 en over de Russische emigrantenkolonie aldaar) verscheen in een Nederlandse vertaling in de serie Russische Miniaturen van Uitgeverij Van Oorschot.
Sjklovski heeft het begrip 'ostranenie' (vreemdmaking) gemunt, een begrip dat aanduidt dat vreemdmaken essentieel is voor het literaire procedé. Hij legt dit idee als volgt uit:
- "Het doel van de kunst is om over te brengen hoe de dingen worden beleefd en niet hoe ze bekend zijn. Het is artistieke techniek om objecten 'vreemd' te maken, om de vormen complexer te maken. Dit is om de gewaarwording te verlengen en te bemoeilijken, om reden dat gewaarwording een zelfstandig esthetisch doel is, die zo lang mogelijk moet duren. Kunst is de manier om de kunstwaarde van een object te ondergaan; het object zelf is niet belangrijk."
Met andere woorden: kunst presenteert dingen in een nieuw, onalledaags licht door manipulatie van de vorm. Dit is wat kunst tot kunst maakt.
Sjklovski was een wegbereider van het Praags structuralisme en een voorloper van Michail Bachtin. Hij was tevens filmcriticus en schrijver van filmscenario's.
[bewerken] Publicaties in het Nederlands
- Zoo, of brieven niet over liefde, vert. Maya de Vries, Amsterdam: Van Oorschot 1979
- Sentimentele reis. Herinneringen 1917-1922, vert. Charles B. Timmer, (Privé-domein dl. 60), Amsterdam: De Arbeiderspers 1980
- De paardesprong. Opstellen over literatuur, vert. Tine Stuurman et al., met inl. van Karel van het Reve, Haarlem: De Haan 1982
- V.Sjklovski et al., Russies formalisme. Teksten van Sjklowskij, Jakobson, Ejchenbaum en Tynjanow, vert. Wilfred Oranje, Nijmegen: SUN 1982
[bewerken] Zie ook
Bronnen, noten en/of referenties:
Bronnen
- Engelse Wikipedia-artikel
- Nederlandse Centrale Catalogus
Voetnoten
- ↑ Het Russische woord комисса́р is vertaald als in de Nederlandse titel van het boek van Arthur Koestler, De yogi en de volkscommissaris (The yogi and the commissar, 1945), Amsterdam: de Bezige Bij 1947.
