Viola organista

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Schets van een viola organista (Codex Atlanticus, 1488–1489)

De viola organista (ofwel 'vioolorgel' of 'Geigenwerk') is een experimenteel muziekinstrument dat voor het eerst uitgedacht is door Leonardo da Vinci.

Het instrument bestond aanvankelijk alleen op schetsen van Da Vinci, maar is later werkelijk gebouwd. Het bestaat uit een toetsenklavier waarop gespeeld wordt. De klank komt van een roterende strijkrol (een frictiewiel) die de snaren net als bij een viool aanstrijkt en in trilling brengt.

Het aanvankelijke idee van Da Vinci, zoals opgetekend in zijn schetsboeken uit de periode 1488-1489 en zijn tekeningen uit de Codex Atlanticus, was om een of meer wielen continu te laten draaien. Elk wiel zou dan een continu rondlopende strijkstok aandrijven (vergelijkbaar met de distributieriem in een auto). Door een toets in te drukken wordt dan de snaar tegen de draaiende boog gedrukt hetgeen de snaar in trilling brengt.

Er bestonden diverse ontwerpvarianten in de schetsen van Da Vinci: in een daarvan werd met tangenten die door de toets tegen de snaar worden gedrukt de snaar op een bepaalde lengte afgemeten om de toonhoogte te bepalen. Hierbij waren er meer toetsen dan snaren, omdat een snaar door meer toetsen bediend werd. In een ander ontwerp had iedere toets zijn eigen snaar.

Da Vinci heeft het instrument zelf niet gebouwd. De Duitse uitvinder Hans Haiden bouwde volgens de geschetste principes in 1575 wel een 'Geigenwerk'.[1] Ook Aiko Obuchi, een modern instrumentbouwer, maakte vanaf 1993 op grond van de schetsen van Da Vinci een aantal 'Geigenwerken'.[2]

Op 18 oktober 2013 werd voor het eerst geconcerteerd op een viola organista. Sławomir Zubrzycki speelde op het instrument tijdens het internationaal royal Cracow festival in Polen. [3] [4]

[5]

Literatuur[bewerken]

  • Carolyn W. Simons, "Sostenente piano", and Emanuel Winternitz and Laurence Libin, "Leonardo da Vinci," Grove Music Online ed. L. Macy (Accessed April 2, 2005 at www.grovemusic.com), (subscription access)
  • "Sostenente piano", The New Harvard Dictionary of Music, ed. Don Randel. Cambridge, Massachusetts, Harvard University Press, 1986. ISBN 0-674-61525-5
Bronnen, noten en/of referenties