Vlaamse immigratie naar Wallonië

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

De Vlaamse immigratie naar Wallonië was een omvangrijk fenomeen in de geschiedenis van België. De in Lauwe geboren Belgische sociolinguïst Kas Deprez (1945-2000) schreef: "De eerste industriële revolutie ging Vlaanderen bijna geheel voorbij. Vlamingen immigreerden naar Wallonië (en andere regio's) om aan de armoede thuis te ontsnappen."[1]

De cijfers van de door de overheid georganiseerde talentellingen van 1866 tot 1910 (onderdeel van de tienjaarlijkse volkstellingen ) zoals gepubliceerd door de Waalse historicus Yves Quairiaux maken de omvang van dit economisch verschijnsel zichtbaar.[2]

Omvang van de Vlaamse immigratie naar Wallonië op basis van de talentellingen van 1866-1910[bewerken]

Talentelling Arrondissement (provincie) Aat (Henegouwen) Charleroi (Henegouwen) Bergen (Henegouwen) Zinnik (Henegouwen) Thuin (Henegouwen) Doornik (Henegouwen) Hoei (Luik) Luik (Luik) Verviers (Luik) Borgworm (Luik) Waals-Brabant Luxemburg Namen
1866 Totale bevolking:
Vlamingen:
84.207
1.621
1,93%
212.446
9.044
4,26%
189.168
2.205
1,17%
93.014
2.727
2,93%
96.283
485
0,50%
151.434
3.515
2,32%
80.874
433
0,54%
290.947
19.242
6,61%
131.828
5.953
4,52%
49.019
1.635
3,34%
156.243
4.466
2,86%
199.910
645
0,32%
302.778
2.100
0,69%
1880 Totale bevolking:
Vlamingen:
85.856
1.359
1,58%
286.249
10.565
3,69%
214.078
2.793
1,30%
110.591
5.219
4,72%
108.823
971
0,89%
153.610
4.957
3,23%
89.969
431
0,48%
358.282
24.369
6,80%
155.382
6.534
4,09%
54.856
1.570
2,86%
165.594
4.221
2,55%
209.118
916
0,44%
322.654
2.606
0,81%
1890 Totale bevolking:
Vlamingen:
84.373
2.173
2,58%
327.179
15.912
4,86%
227.835
2.921
1,28%
121.133
5.895
4,87%
114.496
1.078
0,94%
154.936
6.434
4,15%
95.847
753
0,79%
425.595
40.423
9,50%
172.016
5.714
3,32%
57.450
2.592
4,51%
169.350
8.502
5,02%
211.711
842
0,40%
335.471
4.198
1,25%
1900 Totale bevolking:
Vlamingen:
84.649
2.300
2,72%
377.590
21.266
5,63%
245.244
3.968
1,62%
135.303
7.549
5,58%
125.298
1.806
1,44%
157.049
6.867
4,37%
100.387
876
0,87%
481.849
41.687
8,65%
176.370
4.765
2,70%
60.447
2.902
4,80%
176.390
9.189
5,21%
219.210
1.225
0,56%
346.512
4.035
1,16%
1910 Totale bevolking:
Vlamingen:
83.790
2.537
3,03%
421.024
26.986
6,41%
260.780
4.070
1,56%
147.879
8.956
6,06%
137.522
3.327
2,42%
164.054
7.930
4,83%
103.385
971
0,94%
534.981
42.476
7,94%
178.476
5.052
2,83%
63.077
2.805
4,45%
186.354
10.561
5,67%
231.215
1.546
0,67%
362.846
5.169
1,42%

Deze talentellingen bepaalden per gemeente de talenkennis (Vlaams (nu Nederlands), Frans of Duits) van de inwoners. Quairiaux baseerde zich in zijn schatting van het aantal Vlamingen in Wallonië op het gegeven dat in deze periode alleen de Vlamingen Vlaams spraken of tweetalig (Vlaams-Frans) waren. Het duurde niet lang voordat zij zich de plaatselijke cultuur en taal eigen maakten (meer het Waals of het Picardisch dan het Frans, zeker in het begin).

Deze cijfers zijn overgenomen uit de officiële cijfers gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad. Bij het cumuleren van de cijfers voor de arrondissementen gelegen lansheen de taalgrens werden de gemeenten die toen al in meerderheid Nederlandstalig waren en nu deel uitmaken van Vlaanderen en de gemeenten die nu faciliteitengemeenten zijn (bijv. Edingen) niet opgenomen. Omgekeerd werden de toen al in meerderheid Franstalige gemeenten die in Vlaanderen lagen en nu in Wallonië wel opgenomen. In het boek (vertaald in het Frans) van de Vlaamse journalist Pascal Verbeken.[3] gebruikt de auteur deze cijfers om de omvang van het fenomeen in kaart te brengen. Verbeken net als Quairiaux zijn het erover eens dat dit verschijnsel heel belangrijk was voor de wording van België of in ieder geval voor de vorming van de identiteit van de grootste bevolkingsgroepen van België: de Walen en de Vlamingen.

Van de industriële gebieden langs de Sillon industriel (de "industrievallei" tussen Bergen/Mons en Verviers), waren de Borinage (in het westen van Wallonië) en de regio rond Verviers (in het oosten) minder betrokken bij dit verschijnsel. Aan de provincies Waals-Brabant, Namen en Luxemburg ging dit fenomeen vrijwel volledig voorbij. De belangrijkste gebieden van de Vlaamse immigratie waren de drie industriële gebieden Charleroi, Luik en het Centre rond La Louvière. In de periode waarvan Quairiaux de resultaten van de talentelling publiceert trokken ongeveer 500.000 Vlamingen naar Wallonië om in de industriële gebieden werk te zoeken.

Gemeenten van de Waalse industrie-as met hoog aandeel Vlaamse migranten[bewerken]

Op basis van dezelfde criteria (sprekers NL en NL+FR = Vlamingen) als voor de cijfers per arrondissement kan men op basis van de talentellingen ook terugvinden hoe hoog het aandeel Vlamingen opliep per gemeente tijdens de hoogdagen van de Waalse kolen en staal industrie. Vooral in het bekken van Luik ging het soms om erg hoge aandelen.

Bekken van Luik[bewerken]

Talentelling Jaar 1866 1880 1890 1900 1910 1920 1930 1947
Luik Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
99.073
11.677
11.79%
123.087
12.878
10,46%
147.614
18.893
12,80%
150.010
18.790
12,53%
162.933
16.760
10,29%
156.258
14.461
9,25%
160.179
12.582
7,85%
150.693
13.856
9,19%
Tilleur Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
3.107
843
27,13%
4.306
965
22,41%
5.679
1.855
32,66%
6.239
1.362
21,83%
6.487
1.960
30,21%
6.109
1.258
20,59%
6.374
1.486
23,31%
5.956
639
10,73%
Montegnée Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
3.451
124
3,59%
4.896
423
8,64%
6.103
1.174
19,24%
7.856
1.675
21,32%
9.096
2.000
21,99%
9.307
1.845
19,82%
9.920
1.652
16,65%
9.968
1.285
12,89%
Saint-Nicolas Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
3.044
269
8,84%
4.536
763
16,82%
6.547
1.787
27,29%
7.391
2.050
27,74%
8.546
1.743
20,40%
8.229
1.865
22,66%
8.510
1.444
16,97%
8.477
925
10,91%
Ans Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
5.782
240
4,15%
5.636
253
4,49%
6.872
572
8,32%
8.141
910
11,18%
10.116
930
9,19%
10.966
1.227
11,19%
12.246
1.321
10,79%
13.329
1.092
8,19%
Glain* Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:


1.517
213
14,04%
2.150
431
20,05%
2.561
573
22,37%
2.788
689
24,71%
2.693
855
31,75%
3.006
540
17,96%
3.048
467
15,32%
Seraing Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
19.451
1.448
7,44%
27.380
1.851
6,76%
33.265
2.290
6,88%
35.711
2.144
6,00%
39.500
2.132
5,40%
36.646
2.331
6,36%
41.824
2.371
5,67%
40.326
1.969
4,88%
Ougrée Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
5.756
82
1,42%
7.978
315
3,95%
10.237
474
4,63%
12.271
701
5,71%
16.470
1.199
7,28%
16.743
1.388
8,29%
18.862
1.299
6,89%
17.785
1.593
8,96%
Jemeppe Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
4.546
483
10,62%
6.252
580
9,28%
8.397
1.036
12,34%
9.798
966
9,86%
11.428
997
8,72%
11.792
1.407
11,93%
13.185
995
7,55%
13.152
762
5,79%
Bressoux* Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:


2.243
45
2,01%
3.495
211
6,04%
6.762
648
9,58%
11.564
1.237
10,70%
12.866
1.127
8,76%
14.637
837
5,72%
15.058
1.103
7,33%
Grivegnée Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
6.036
237
3,93%
7.170
251
3,50%
9.569
1.049
10,96%
9.417
500
5,31%
11.513
787
6,84%
11.748
901
7,67%
13.873
734
5,29%
17.899
1.050
5,87%
Angleur Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
2.554
192
7,52%
4.357
368
8,45%
5.901
534
9,05%
8.402
695
8,27%
10.575
722
6,83%
10.248
586
5,72%
10.681
721
6,75%
9.638
724
7,51%
  • Glain behoorde tot 1874 tot de gemeente Ans
  • Bressoux behoorde tot 1871 tot de gemeente Grivegnée

Bekken van Charleroi[bewerken]

Talentelling Jaar 1866 1880 1890 1900 1910 1920 1930 1947
Charleroi Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
11.852
1.768
14,92%
16.339
1.290
7,90%
20.652
2.515
12,18%
23.193
2.616
11,28%
27.174
2.601
9,57%
26.647
2.127
7,98%
27.866
1.990
7,14%
24.846
1.834
7,38%
Châtelineau Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
5.185
237
4,57%
8.283
1.016
12,27%
10.188
816
8,01%
12.519
1.330
10,62%
14.876
1.542
10,37%
15.573
1.057
6,79%
17.362
1.751
10,09%
16.772
1.612
9,61%
Couillet Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
4.673
569
12,18%
7.142
740
10,36%
8.323
765
9,19%
9.329
1.022
10,96%
10.751
962
8,95%
11.498
1.563
13,59%
12.145
1.053
8,67%
12.264
884
7,21%
Courcelles Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
7.458
68
0,91%
11.187
98
0,88%
12.652
269
2,13%
14.564
573
3,93%
17.310
1.008
5,82%
16.975
1.340
7,89%
17.219
1.323
7,68%
15.489
1.237
7,99%
Dampremy Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
5.012
286
5,71%
7.895
257
3,26%
8.940
564
6,31%
10.332
936
9,06%
12.055
1.627
13,50%
12.587
1.743
13,85%
12.507
1.692
13,53%
10.801
1.229
11,38%
Gilly Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
15.394
2.647
17,20%
17.716
2.233
12,60%
20.449
3.337
16,32%
21.423
3.837
17,91%
23.281
3.735
16,04%
23.593
3.294
13,96%
24.959
3.645
14,60%
23.027
2.208
9,59%
Jumet Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
15.363
296
1,93%
20.705
194
0,94%
23.927
473
1,98%
24.636
605
2,46%
27.061
719
2,66%
26.936
1.208
4,48%
26.615
1.319
4,61%
27.104
1.677
6,19%
Marchienne-au-Pont Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
7.600
563
7,41%
11.996
655
5,46%
15.153
1.320
8,71%
18.046
1.931
10,70%
20.718
3.195
15,42%
21.127
3.505
16,59%
22.594
3.622
16,03%
20.019
2.381
11,89%
Marcinelle Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
5.362
425
7,93%
9.237
566
6,02%
11.180
765
6,84%
13.409
895
6,67%
17.256
1.065
6,17%
19.009
1.800
9,47%
20.463
1.593
7,78%
21.412
1.653
7,64%
Monceau-sur-Sambre Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
3.370
62
1,84%
6.304
132
2,09%
7.151
217
3,03%
7.951
577
7,26%
8.527
508
5,96%
8.679
866
9,98%
9.031
1.271
14,07%
9.197
944
10,26%
Montignies-sur-Sambre Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
10.136
484
7,41%
13.325
711
5,46%
15.475
948
8,71%
17.613
1.384
10,70%
20.874
2.543
15,42%
22.294
3.034
16,59%
23.630
3.631
16,03%
22.137
2.411
11,89%
Roux Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
5.198
390
7,50%
7.514
445
5,92%
8.430
388
4,60%
9.064
411
4,53%
9.727
882
9,07%
9.910
909
9,17%
10.243
855
8,35%
9.242
641
6,94%

Bekken van La Louvière (Centre)[bewerken]

Talentelling Jaar 1866 1880 1890 1900 1910 1920 1930 1947
La Louvière* Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:


11.859
1.556
13,12%
14.257
843
5,91%
17.570
1.447
8,24%
20.479
2.505
12,23%
21.435
2.989
13,94%
22.803
3.172
13,91%
20.468
2.836
13,86%
Bois-d'Haine Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
1.315
18
1,37%
1.654
37
2,24%
1.954
27
1,38%
2.398
269
11,22%
3.821
209
5,47%
4.047
296
7,31%
4.040
458
11,34%
3.911
415
10,61%
Haine-Saint-Paul Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
2.824
6
0,21%
4.253
85
2,00%
4.858
98
2,02%
5.940
209
3,52%
6.854
249
3,63%
7.144
447
6,26%
7.826
779
9,95%
6.648
641
9,64%
Haine-Saint-Pierre Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
2.568
8
0,03%
3.383
84
2,48%
4.186
150
3,58%
5.064
159
3,14%
6.827
545
7,98%
6.944
343
4,94%
6.886
677
9,83%
5.959
586
9,83%
Saint-Vaast Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
7.635
167
2,19%
1.255
3
0,24%
1.451
39
2,69%
1.578
41
2,60%
1.808
38
2,10%
1.893
23
1,22%
2.342
206
8,80%
2.701
347
12,85%
Houdeng-Aimeries Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
4.653
382
8,21%
5.921
207
3,50%
6.818
498
7,30%
7.115
467
6,56%
7.291
482
6,61%
7.426
398
5,36%
7.685
772
10,05%
7.119
683
9,59%
Houdeng-Gœgnies Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
4.354
54
1,24%
5.274
133
2,52%
6.031
162
2,69%
7.269
698
9,60%
8.133
772
9,49%
8.833
852
9,65%
8.753
1.150
13,14%
8.379
1.054
12,58%
Manage* Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:


'
2.678
65
2,43%
3.193
184
5,76%
3.703
284
7,67%
4.839
278
5,74%
5.088
280
5,50%
5.105
400
7,84%
4.978
387
7,77%
Fayt-lez-Manage Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
2.991
4
0,13%
3.574
25
0,70%
3.756
124
3,30%
4.043
147
3,64%
4.764
242
5,08%
4.920
298
6,06%
5.057
352
6,96%
4.914
473
9,63%
Strépy Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
2.403
2
0,08%
4.130
32
0,77%
5.070
73
1,44%
6.258
59
0,94%
7.270
138
1,90%
7.872
191
2,43%
8.100
292
3,60%
8.163
377
4,62%
Trivières Totale bevolking:
Vlamingen:
Aandeel%:
1.083

'
1.375
4
0,29%
1.556
4
0,26%
1.997
100
5,01%
2.570
133
5,18%
2.869
322
11,22%
3.116
293
9,40%
3.223
381
11,82%
  • Tot 1869 behoorde La Louvière bij de gemeente Saint-Vaast.
  • Tot 1880 behoorde Manage bij de gemeente Seneffe.

Nota Bene: Bij de inwoneraantallen zijn de cijfers voor zij die verklaarden geen enkele taal te spreken niet meegenomen, het gaat hierbij om kinderen jonger dan 2 jaar en dit voor de tellingen vanaf 1900.

Effect van de immigratie op de Waalse literatuur[bewerken]

De Waalse literatuur (als regionale taal) beleefde haar gouden eeuw tijdens de piek van de Vlaamse immigratie: volgens Steven Kellman kwamen in die tijd de Waalse literatuur, toneelstukken en poëzie tot bloei en werden er veel theaters en tijdschriften opgericht.[4]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Simposi Pompeu Fabra: Jornades Científiques de l'Institut d'Estudis Catalans, Secció Filològica, Volum 19, Volum 7 de Sèrie Jornades científiquesSimposi Pompeu Fabra: Jornades Científiques de l'Institut d'Estudis Catalans, Secció Filològica, Joan A. Argenter, Institut d'Estudis Catalans, 2000, p. 304. ISBN 8472835243, ISBN 9788472835245
  2. Yves Quairiaux, L'Image du Flamand en Wallonie – Essai d'analyse sociale et politique (1830-1914), Labor, Bruxelles, 2006, p. 126. ISBN 2-8040-2174-2. Tabel
  3. La Terre promise; Flamands en Wallonie, Le Castor astral, Bruxelles, 2010, ISBN 978-2-85920-801-1, een vertaling van Arm Wallonië, een reis door het beloofde land, 2007, ISBN 978-90-8542-072-9
  4. Switching Languages Translingual schrijvers denken over hun ambacht, bewerkt door Steven G. Kellman Lincoln: University of Nebraska Press, 2003, p. 153. ISBN 978-0-8032-2747-7