Vlag van Friesland

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Friese vlag verwijst hier naartoe. Voor het bedrijf, zie Friesche Vlag.
Vlag van Friesland (ratio 9:13; de facto 2:3)

De officiële vlag van Friesland[1] bestaat uit vier blauwe en drie witte diagonale banen; in de witte banen staan in totaal zeven rode pompeblêden.

Symboliek[bewerken]

De zeven rode pompeblêden verwijzen naar de middeleeuwse Friese 'zeelanden': zelfstandige landstreken langs de kust van Alkmaar tot de Wezer, die samengingen in een verdedigingsverbond tegen de Noormannen. Er zijn nooit precies zeven van deze bestuurseenheden geweest, het getal zeven heeft waarschijnlijk de connotatie 'veel'. Sommige bronnen gaan wel uit van zeven Friese landen: West-Friesland, Westergo, Oostergo, Hunzingo, Fivelingo, Emsingo en Jeverland.

Ontstaansgeschiedenis Friese vlag[bewerken]

Wapperende Friese vlag

De huidige vlag krijgt in het laatste kwart van de 19e eeuw een vaste vorm.

Een kommissie die in 1956 in opdracht van de Fryske Akademy uitgebreid onderzoek heeft gedaan naar de oorsprong van de Friese vlag begint haar verhaal met een ingezonden stuk van Sj. de Zee. Hij stelde dat de families De Leeuw en De Zee uit Jirnsum in 1895 de eerste Friese vlag zelf gemaakt hebben op particulier initiatief op basis van illustraties in "het geschiedenisboek van Winsemius en Schotanus" (1586 - 1644) van het zogenaamde “oude” Friese wapen met de schuinbalken, al dan niet met harten of plompeblêden.

Waling Dykstra heeft in "Slucht en Rjucht" (jaar 1903, pagina 320) aangegeven dat hij op de "oude ijsbaan" van Leeuwarden een dergelijke vlag heeft gezien. De "nieuwe ijsbaan" werd in 1886 gerealiseerd waardoor deze ooggetuigeverklaring rond 1880 zal liggen. Tevens bestaat er nog een verwijzing naar een vlag met pompeblêden in 'Lexicon Frisicum' van J.H. Halbertsma uit 1872.[bron?]

In verband met de naderende kroningsfeesten van koningin Wilhelmina in 1898 wilde men deze vlag ook voor officiële gebeurtenissen laten vastleggen. Hiertoe werd in 1897 door Gedeputeerde Staten aan de bekende heraldische tekenaar Heerke Wenning gevraagd een tekening en beschrijving te maken. In een besluit van 14 oktober 1897 wordt zijn rapport aangenomen en vastgelegd. In dat rapport is de, dan officiële, beschrijving van de vlag: “In blauw drie witte rechtsschuine banen, met daarop zeven rode pompeblêden, gerangschikt twee, drie en twee.” Wenning tekent hierbij nog aan: “het mogen geen harten zijn.”

Niet lang daarna ziet men de vlag hier en daar opduiken, zoals omstreeks 1910 op de ijsbaan bij Deinum.

Maar pas in 1957 wordt de vlag door Provinciale Staten officieel vastgesteld en (samen met het wapen) ter bevestiging aan de koningin aangeboden. In het provinciaal blad van Friesland van 1958, nr. 12 wordt dit statenbesluit vermeld, alsmede de beschrijving van de vlag. Deze luidt: Een vlag van zeven schuine banen van gelijke breedte, afwisselend kobalt blauw en wit: de middellijn van de middelste baan beginnende boven aan de broekingzijde en gaande van hoek tot hoek; de witte banen beladen met zeven scharlakenrode plompebladeren loodrecht op de as van de baan staande en geplaatst 2 : 3 : 2.

Geschiedenis[bewerken]

De motieven van de blauwe en witte schuinbalken en de rode figuren dateren al uit de 13e eeuw, voornamelijk in de Scandinavische landen. De oudste wapenschilden (vanaf 1194) tonen velden bestrooid met leliebladeren, harten of rozen, vaak in combinatie met afbeeldingen van leeuwen. In het Gudrunlied is sprake van het blauwe vaandel van Herwig von Sêlande met daarin leliebladeren afgebeeld (in het toenmalige Hoogduits: einen vanen breit von wolkenblawen siden ... sêbleter swebent dar inne). Ook het wapen van het Hertogdom Brunswijk-Lüneburg toont een blauwe leeuw op een gouden veld, bestrooid met rode waterleliebladen. Laatmiddeleeuwse kronieken beweerden dat een dergelijk wapen met drie leliebladen (seeblede) ooit door Karel de Grote aan het hertogdom Saksen, aan het deelgebied Engern en aan eerste hertog Widukind verleend was. Ook de wapens van de graafschappen Tecklenburg en Brehna zouden hiervan zijn afgeleid.

Vanaf het laatste kwart van de 13e eeuw duiken er in Franse wapenboeken verschillende wapens van 'Le roy de frise' (de koning van Friesland) op. Ze tonen doorgaans witte harten, munten of leliebladen en balken op een blauw veld, al dan niet combinatie met gouden leeuwen. In een ervan uit 1475 wordt het wapen getoond als een blauw veld dat beladen is met drie zilveren schuinbalken. De balken worden (in het blauw) vergezeld van negen rode (rechtopstaande) harten, geplaatst 1, 3, 3 en 2.

In de 16e eeuw werd de Friese vlag het onderwerp van legendevorming. Suffridus Petrus brengt de vlag in verbinding met sage van de drie verdreven broers Friso, Saxo en Bruno. Saxo vestigde zich uiteindelijk in 'Saxenland', Bruno in Brunswijk en Friso in Friesland. Hij vermeldt als wapen van koning Friso: een blauw schild met drie zilveren schuine banen van rechtsboven naar linksonder, en tussen deze banen liggen zeven rode bladen van de waterlelie.

Vlag van de Ommelanden

Het huidige wapen van Groningen bevat twee kwartieren die sterke gelijkenis vertonen met de Friese vlag, maar dan met elf rode leliebladen. Dit element is gebaseerd op het wapen van de Ommelanden, het gebied rond de stad Groningen. In het Groninger archief zijn zegels bewaard gebleven van rond 1600 met de Latijnse tekst 'Sig(illum) Stat(uum) Frisaie inter Amas(um) et Lav(icum)' ofwel 'Het zegel van de Staten van Friesland tussen de Eems en de Lauwers'. Toen men in 1582 voor dit wapen wilde kiezen, was er bij sommige afgevaardigden ook verzet tegen. Dit vanwege de sterke gelijkenissen met wapens uit Denemarken, Noorwegen en Zweden, die deden denken aan de heerschappij van de heidense koning [[Radboud {koning)|Radboud]], van wie men meende dat hij een koning van Denemarken was geweest.

Gebruik[bewerken]

Winkel in Sneek met Friese memorabilia

De Friezen voelen zich, meer dan de bewoners van andere provincies, een eigen volk. Dat is te merken aan het gebruik van de vlag: terwijl bewoners van andere provincies vaak niet eens weten hoe de provincievlag eruitziet, ziet men de Friese vlag overal in Friesland wapperen.

De plompebladeren sieren ook menig ander object dat uit Friesland komt, zoals het tenue van voetbalclub Heerenveen en de Blauhúster Dakkapel. Een fles Friese graanjenever van Sonnema werd geleverd in een zak die uit de Friese vlag was gemaakt.

Vlag van Friesland in brede zin[bewerken]

Interfriese vlag (niet-officieel)

De Nederlandse provincie Friesland is slechts een deel van Friesland in brede zin. Friesland in brede zin is nooit bestuurlijk eengemaakt geweest en heeft dus nooit een vlag gehad. Op 23 september 2006 werd, bij een herdenking van de Slag bij Warns, voor het eerst een Interfriese vlag gebruikt. De vlag, die geen enkele officiële status heeft, toont een Scandinavisch Kruis, gemodelleerd naar de verhoudingen van de vlaggen van IJsland en Noorwegen: deze landen beschermen net als Friesland de democratische tradities. Het Scandinavisch Kruis symboliseert de verwantschap tussen de langs de Noord- en Oostzee levende volken en staat voor zowel de christelijke als voor-christelijke religies. De vier pompeblêden symboliseren de uit elkaar gelegen delen van Friesland in brede zin; de bladeren wijzen naar elkaar toe als teken van samenwerking.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Noten[bewerken]

  1. Bij het schrijven van de eerste vier versies van dit artikel is gebruikgemaakt van: Eurolang, New Frisian flag follows Scandinavian model: Eurolang.net; Groep fan Auwerk, Interfriese vlag, internetsite: Groepfanauwerk.org; Leeuwarder Courant, Een nieuwe volksvlag voor alle Friezen: Leeuwardercourant.nl