Vliegbasis Volkel

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Vliegbasis Volkel
IATA: UDE ICAO: EHVK
Algemene informatie
Beheerder Roundel of the Netherlands border.svg Koninklijke Luchtmacht
Plaats Uden, Nederland
Hoogte 22 m
Coördinaten 51° 39′ NB, 05° 41′ OL
Civiele activiteiten Traumahelikopter
Zweefvliegactiviteiten
Navigatie
TACAN VKL CH020 X
Communicatie
Approach/Rapcon VHF 123.175 en 122.1 MHz
UHF 362.3 MHz
Director VHF 122.1 MHz
UHF 344.0 en 368.225 MHz
Final VHF 123.3 en 122.1 MHz
UHF 300.175, 336.4 en 385.4 MHz
Tower VHF 133.425 MHz
UHF 309.750 MHz
Ground VHF none
UHF 241.95 MHz
Locatie in Nederland
Vliegbasis Volkel
Vliegbasis Volkel
Startbanen
Baan Lengte Materiaal
06L/24R 3.024 m Asfalt
06R/24L 3.027 m Asfalt
Portaal  Portaalicoon   Luchtvaart
Militaire kaart Uden uit 1840, met in het hart het gebied van de huidige vliegbasis.
Geallieerde opnamen van door oorlogsgeweld vernield vliegveld, 19 september 1944
F-84F Thunderstreak 1950-1962
F-104 Starfighter 1962-1983
F-16 Falcon 1983-heden
De J61 van 312 Sqn
Opendag Luchtmacht 2004
Inspectie van het WS3 systeem op Volkel in 2008

Vliegbasis Volkel is een vliegbasis oostelijk van Uden echter genoemd naar het nabijgelegen dorp Volkel, zuidoostelijk van Uden. Het merendeel van het vliegveld ligt op grondgebied van de gemeente Zeeland, maar omdat de hoofdingang op grondgebied van het naburige Volkel ligt, heet de vliegbasis "Volkel". De Vliegbasis Volkel vormt samen met de vliegbasis Leeuwarden en de helikopterbasis vliegbasis Gilze-Rijen de laatste Main Operating Bases (MOB) van de Koninklijke Luchtmacht. Alle andere bases werden in de loop der jaren wegbezuinigd. Op de basis zijn circa 1.500 militairen werkzaam.

Geschiedenis[bewerken]

In 1940 werd door Duitse troepen begonnen met de aanleg van een vliegveld bij Zeeland (Noord-Brabant) en Odiliapeel; een zgn Nachtlandeplatz voor toestellen van de Luftwaffe. De plek was tactisch gekozen, zuidelijk van de grote rivieren die de geallieerde bommenwerpers op weg naar het Ruhrgebied als visueel oriëntatiemiddel gebruikten. Deelen had dezelfde functie noordelijk van de grote rivieren.

Het veld was op 9 punten rondom voorzien van Flak. Aanvankelijk werden grasbanen gebruikt maar vanwege de drassigheid werden in 1942 twee elkaar kruisende verharde stenen banen aangelegd.

Gedurende de periode 1940-1945 werd Volkel door diverse Luftwaffe-eenheden gebruikt:[1]

Regelmatig werd het vliegveld op weg naar Duitsland gebombardeerd - bij slecht weer was Volkel een secundair aanvalsdoel - maar steeds werd het hersteld. De Duitsers ronselden volk uit de omgeving voor het herstel van de start- en landingsbanen via lokale burgemeesters, die opdracht kregen aantallen mensen te leveren. Vanwege het gevaar voor geallieerde bombardementen weigerden sommige burgemeesters echter medewerking. H. Verheijen uit Erp werd hiervoor gearresteerd en naar concentratiekamp Buchenwald gebracht waar hij in maart 1945 overleed.

Bombardementen op 15 augustus en 3 september 1944 betekenden het einde van de Luftwaffe op Volkel. Het verwoestte de banen, de stroomvoorziening en brandstofopslag zodanig dat snel herstel onmogelijk was. Vreemd genoeg bleven de toen gestationeerde 28 Messerschmitt Me 262 vliegtuigen van de Dritte Gruppe Jagdgeschwader 7 bij de aanvallen vrijwel onbeschadigd.

In september 1944 rukten de geallieerden op door Oost-Brabant i.h.k.v. Operatie Market Garden en verliet de Luftwaffe het vliegveld, na de overgebleven gebouwen vernield te hebben. Een Duitse hangar en een deel van de keuken bleven gespaard. De klinkers van de banen werden na de oorlog door de Dienst Domeinen aan de gemeente Uden verkocht, die er in 1947 daarvan de Markt bestraatte.

Na vertrek van de Luftwaffe werd het vliegveld in 1945 hersteld en onder code nummer B.80 in gebruik genomen door de RAF. Deze stationeerde er de 121 Wing (Typhoons), 122 Wing (Tempest) en de 126 Wing (Spitfires). Nadat deze vertrokken waren verbleef de 136 Wing (Mosquito) nog korte tijd op het veld waarna het niet meer gebruikt werd.

Vanaf 1949 werd de basis gebruikt door het Korps Mariniers voor de basis en onderofficiersopleiding. Een startbaan werd gebruikt voor oefeningen van de Marine Luchtvaartdienst, de basis kreeg een nieuwe ingang, een kantine, een recreatiehal en een aantal simpele golfplaten constructies: zogenaamde Nissenhutten. In april 1950 nam de Koninklijke Luchtmacht het geheel over en bouwde het uit tot een vliegbasis.

In 1951 werd Volkel aangewezen als eerste tactische vliegbasis in Nederland en tussen 1951 en 1952 werden 4 vliegende squadrons opgericht (327, 328, 311 en 312 squadron). Na verplaatsing van 327 en 328 squadron werd in 1953 het 306 (fotoverkennings) squadron opgericht.

Tijdens de jaren 1950 en 1960 werd op Volkel gevlogen met toestellen van de typen F-84 Thunderjet, T-33 T-Bird en F-84F Thunderstreak. Vanaf 1965 werd dit toestel vervangen door de Lockheed F-104 Starfighter, het eerste multirole gevechtsvliegtuig dat kon worden ingezet voor luchtverdediging, grondsteun, aanvallen op vijandelijke doelen en fotoverkenning.

Aan het begin van de jaren 1970 werden met een grootschalig NAVO project betonnen vliegtuig en commandobunkers gebouwd. Bij de toen in grote aantallen gehouden oefeningen lag de nadruk vooral op bescherming van de basis en op het verlenen van luchtsteun.

Vanwege de vervanging van de F-104 Starfighter door de F-16 werden deze toestellen vanaf 1983 op Volkel geïntroduceerd.

In recente perioden leverde Volkel detachementen voor diverse internationale operaties. In 1994 werd voor toezicht op het vliegverbod boven Bosnië geopereerd vanaf de Italiaanse basis "Villafranca". In 2002 werd i.s.m. Deense en Noorse luchtmachteenheden vanaf de basis Manas in Kirgizië geopereerd om luchtsteun te verlenen aan ISAF eenheden in Afghanistan. Ook in 2004 leverde Volkel een detachement F-16s ter ondersteuning van ISAF vanaf Manas. In 2005 en 2009 opereerden detachementen van Volkel respectievelijk vanaf Kabul en Kandahar en in 2012 werd geopereerd vanaf Mazar-i-Sharif.

Het 306 Squadron (fotoverkennings, later opleidingssquadron) werd in 2007 i.v.m. bezuinigingen opgeheven. De fotoverkenningstaak werd toegewezen aan de resterende F-16 squadrons met de Reccelite fotoverkenningspod. Het 311 Squadron werd ook i.v.m. bezuinigingen in september 2012 opgeheven [2]

Heden[bewerken]

De huidige organisatiestructuur van de vliegbasis is als volgt

  • Commandostaf
  • 312 vliegend Sqn
  • 313 vliegend Sqn
  • 601 reservisten Sqn
  • 640 platform Sqn
  • 703rd MUNition Support Sqn USAF
  • 900 onderhouds Sqn
  • 901 logistiek Sqn

Museum[bewerken]

De vliegbasis bezit een traditiekamer met de naam Typhoon. Deze is sinds 1992 te bezichtigen. Er zijn documenten en foto's te zien omtrent de geschiedenis van de basis en vliegtuigmodellen, schietstoelen, boordwapens en onderdelen van diverse vliegtuigen. Zelfs een complete cockpit van een F-16 staat tentoongesteld.

Kernwapens[bewerken]

Hoewel het door het ministerie van Defensie nooit is bevestigd of ontkend, vermoedt men dat de vliegbasis nu nog de enige locatie in Nederland is waar kernwapens zijn opgeslagen. Oud-premiers Ruud Lubbers[3] en Dries van Agt[4] hebben in 2013 bevestigd dat er inderdaad kernwapens op vliegveld Volkel liggen opgeslagen. Het zou gaan om 22 atoombommen van het type B61.

Vermoedelijk lagen vanaf 1961, tijdens de Koude Oorlog – waarin op Volkel F-84 Thunderstreaks en later F-104 Starfighters waren gestationeerd – aan de noordkant van de basis B43-kernwapens in een zwaar bewaakte Weapon Storage Area (WSA) opgeslagen. De B43 was destijds de standaard tactische atoombom waarmee de F-104 Starfighter was uitgerust.

Periodiek werden er enkele van en naar een ander zwaar bewaakt gedeelte op de basis gebracht: de Quick Reaction Alert. Dit waren 4 open hangars (later bunkers) naast de hoofdbaan waarin permanent nucleair bewapende startklare vliegtuigen stonden opgesteld. De nucleaire QRA-taak kwam na het einde van de Koude Oorlog echter te vervallen en dit deel op de basis wordt voor andere doeleinden gebruikt. In de WSA wordt nu gewone munitie opgeslagen nadat in het begin van de jaren 1990 het Weapon Storage and Security System (WS3) werd ingevoerd. Nu vermoedt men dat kernwapens zijn opgeslagen in elektronisch bewaakte kluizen in de vloeren van een aantal vliegtuigbunkers verspreid over de basis waarin tevens F-16's zijn gestald.

Volkel beschikt over 32 vliegtuigbunkers ofwel Protective Aircraft Shelters (PAS) waarvan 11 zijn voorzien van WS3 kluizen met een totale opslagcapaciteit van 44 stuks. In 1991 werd dit project voltooid en heden liggen er vermoedelijk nog 22 B61-kernwapens opgeslagen. De basis huisvest een USAF-eenheid, 703 Munition Support Squadron, (MUNSS) belast met bewaking en onderhoud van B-61 kernwapens.[5]

Het tactische B61-kernwapen maakt deel uit van de nucleaire standaardbewapening voor de F-16 en is bedoeld om in oorlogstijd door Nederlandse toestellen te worden afgeworpen i.h.k.v. de kernwapentaak die Nederland binnen NAVO-verband vervult.[6]

De vermoedelijke aanwezigheid van deze wapens leidt geregeld tot protestacties door vredesactivisten, variërend van vreedzame blokkades tot de vernieling van gebouwen en materieel.

In september 2006 verongelukte een F-16 op de vlb Vkl. door motorstoring. De 2 vliegers ontkwamen gelukkig maar het onbemande toestel viel omlaag. Het miste de oude verkeerstoren net en crashte bovenop een shelter voorzien van het WS3 systeem.

Op 10 september 2009 maakte de PvdA bekend dat de partij van de kernwapens af wilde.[7]

In gelekte documenten die door Wikileaks op internet zijn geplaatst op 29 november 2010, bevestigt een Amerikaanse diplomaat de aanwezigheid van de kernwapens. De toenmalige minister Rosenthal (Buitenlandse Zaken) maakte kenbaar "geen mededelingen over de aan- of afwezigheid van kernwapens te doen".[8] Oud-premier Ruud Lubbers gaf in een documentaire van National Geographic toe dat in ondergrondse kluizen op de vliegbasis 22 Amerikaanse atoombommen opgeslagen liggen[9].

Open Dagen[bewerken]

Periodiek (2x per 3 jaar) worden in juni de Luchtmachtdagen gehouden. Deze staan in het kader van personeelswerving en bestaan vnl. uit demonstraties, display teams en presentaties van oude en nieuwe vliegtuigtypen.

Civiel medegebruik[bewerken]

Er is ooit geopperd om de vliegbasis ook een functie van civiele medegebruik voor de regio te laten bekleden als 'Uden Airport' omdat de basis al thuishaven is voor de traumahelikopter voor Zuidoost-Nederland, in samenwerking met Universitair Medisch Centrum St Radboud. Ander civiel gebruik werd echter afgewezen.

Sinds 1955 vinden er vanaf de vliegbasis zweefvliegactiviteiten plaats. Tegenwoordig huist de 'zweefvliegclub Volkel' er in de oude Duitse hangar uit de Tweede Wereldoorlog die ondanks de geallieerde bombardementen overeind is gebleven.

Bronnen, noten en/of referenties[bewerken]

  1. Bron: Bundesarchiv.
  2. 311 Squadron opgeheven
  3. http://www.nu.nl/binnenland/3496472/opslag-kernwapens-vliegbasis-volkel.html
  4. http://www.nu.nl/politiek/3498969/van-agt-bevestigt-kernwapens-volkel.html
  5. US Nuclear Weapons in Europe, appendix A, Hans M. Kristensen, Natural Resources Defense Council, 2005.
  6. Over aantallen en locaties van de in Europa aanwezige Amerikaanse kernwapens worden geen mededelingen gedaan door de overheden. Aanwijzingen voor de genoemde aantallen zijn te vinden in noot 1 en ook
  7. PvdA: ‘Geen kernwapens in Nederland’
  8. 'Rosenthal blijft zwijgen over kernwapens '
  9. "Opslag kernwapens op vliegbasis Volkel" NU.nl, 10 juni 2013

Externe link[bewerken]