Vliegbasis Volkel

Vliegbasis Volkel
IATA: UDE ICAO: EHVK
Algemene informatie
Type	Militair
Plaats	Uden,  Nederland
Hoogte	22 m
Coördinaten	51°39′26″N 05°41′27″E
Locatie in Nederland
Startbanen
Baan      Lengte   Materiaal 06L/24R 3.024 m Asfalt 06R/24L 3.027 m Asfalt
Lijst van luchthavens
Portaal    Luchtvaart

Voor de shelter

Frecce Tricolori op Open dag 2004.

De J61 van 312 Sqn

Opendag Luchtmacht 2004

Geallieerde opnamen van door oorlogsgeweld vernield vliegveld, 19 september 1944

Militaire kaart Uden uit 1840, met in het hart het gebied van de huidige vliegbasis.

Inspectie van het W3S systeem op Volkel in 2008

Vliegbasis Volkel is een vliegbasis en ligt oostelijk van Uden dichtbij Odiliapeel. De basis is echter genoemd naar het nabijgelegen dorp Volkel, iets ten zuidoosten van Uden en ligt grotendeels op het grondgebied van de voormalige gemeente Zeeland. Op de basis zijn circa 1.200 militairen werkzaam.

Bijzonderheden

• ICAO-luchthavenidentificatiecode EHVK
• Nav.Aid; militair radiobaken, VOLKEL TACAN VKL CH020 X. (zie link)
• Communicatie; Approach VHF 123.175 en 122.1 MHz, UHF 362.3 MHz; Director VHF 122.1 MHz, UHF 344.0 en 368.225 MHz; Final VHF 123.3 en 122.1 MHz, UHF 300.175, 336.4 en 385.4 MHz; Tower VHF 133.425 MHz, UHF 309.750 MHz; Ground VHF none, UHF 241.95 MHz
• Baan 06-24, lang 3026 m, breed 45 m, asfalt.
• Baan 06-24, lang 3028 m, breed 23 m, asfalt

Geschiedenis

In 1940 begonnen de Duitsers met de aanleg van een vliegveld bij Odiliapeel. Het werd een zogeheten nachtlandeplatz voor jachtvliegtuigen van de Luftwaffe.

De plek was toen strategisch: ten zuiden van de grote rivieren. De geallieerde bommenwerpers, die veelal 's nachts op weg naar het Ruhrgebied overvlogen, namen boven verduisterd Nederland de grote rivieren als oriëntatiemiddel. Deelen had dezelfde functie ten noorden van de rivieren.

Alles was goed gecamoufleerd en op negen punten rondom het veld voorzien van Flak (afweergeschut). Aanvankelijk gebruikte men grasbanen, maar vanwege drassigheid werden in 1942 twee elkaar kruisende verharde stenen banen aangelegd.

Gedurende de periode 1940-1945 werd Volkel door de volgende Luftwaffe eenheden gebruikt:

• 5e Zerstörer Gruppe (Junkers Ju 88)
• 3e Gruppe Jagdgeschwader 7 (Messerschmitt Me 262)
• diverse samengestelde Flak luchtafweer eenheden

Regelmatig was het vliegveld doel van geallieerde bombardementen, maar steeds werd het hersteld. Duitsers trachtten werkvolk uit de omgeving te ronselen voor het herstel van de start- en landingsbanen. Dit liep via de regionale burgemeesters, die opdracht kregen aantallen mensen te leveren. Omdat het gevaarlijk werk was - er konden elk moment weer aanvallen komen - weigerden sommige burgemeesters medewerking. H. Verheijen uit Erp moest zo'n weigering met de dood bekopen. Hij werd gearresteerd en naar concentratiekamp Buchenwald gebracht, waar hij in maart 1945 overleed.

Zware bombardementen op 15 augustus en 3 september 1944 betekende het einde van de Luftwaffe op Volkel. Het verwoestte de banen, de stroomvoorziening en brandstofopslag zodanig dat snel herstel onmogelijk was. Opmerkelijkerwijze bleven de toen gestationeerde 28 vliegtuigen van de Dritte Gruppe Jagdgeschwader 7 van het type Messerschmitt Me 262 vrijwel onbeschadigd.

In september 1944 rukten de geallieerden op door Oost-Brabant in het kader van de Operatie Market Garden en verliet de Luftwaffe het vliegveld, na de overgebleven gebouwen vernield te hebben. Een Duitse hangar en een deel van de keuken bleven echter gespaard. De klinkers van de banen werden na de oorlog door de Dienst Domeinen aan de gemeente Uden verkocht, die er in 1947 daarvan de Markt bestraatte.

Na het vertrek van de Luftwaffe werd het vliegveld hersteld en onder code nummer B.80 in gebruik genomen door de RAF. Deze stationeerde er de 121 Wing (Typhoons), 122 Wing (Tempest) en de 126 Wing (Spitfires). Nadat deze Wings vertrokken waren verbleef de 136 Wing (Mosquito) nog korte tijd op het veld.

Vanaf 1949 werd de basis hersteld en gebruikt door het Korps Mariniers. De basis en onderofficiersopleiding werd er verzorgd en een startbaan werd gebruikt voor oefeningen van de Marine Luchtvaartdienst. De basis kreeg een nieuwe ingang, een kantine een recreatiehal en een aantal simpele golfplaten constructies: zogenaamde Nissen-hutten. In april 1950 nam de Koninklijke Luchtmacht het geheel echter over en bouwde het uit tot moderne vliegbasis.

In 1951 werd Volkel aangewezen als eerste tactische vliegbasis in Nederland. Op de basis werden tussen 1951 en 1952 4 vliegende squadrons opgericht (327, 328, 311 en 312 Squadron). Het 327 en 328 Sqn werden naar andere bases overgeplaatst waarna in 1953 het 306 (fotoverkennings) squadron werd opgericht.

Tijdens de jaren 50 en 60 van de vorige eeuw werd op Volkel gevlogen met toestellen van de typen F-84 Thunderjet, T-33 T-Bird en de F-84F Thunderstreak. Vanaf 1965 werd dit toestel vervangen door de Lockheed F-104 Starfighter, het eerste multirole gevechtsvliegtuig dat werd ingezet voor luchtverdediging, steun aan grondtroepen, aanvallen op vijandelijke gronddoelen en fotoverkenning.

Aan het begin van de jaren zeventig van vorige eeuw werden met een grootschalig NAVO project op Volkel vliegtuig en commandobunkers gebouwd. Bij de in grote aantallen gehouden oefeningen lag de nadruk daarna op bescherming van de basis en op het verlenen van luchtsteun.

Vanwege de vervanging van de F-104 Starfighter door de F-16 werden deze toestellen vanaf 1986 op Volkel geïntroduceerd.

In 1994 vertrok van Volkel een detachement van 250 personen naar de Italiaanse basis Villafranca om met F-16's toe te zien op naleving van het vliegverbod boven Bosnië.

In 2002 werd door een detachement van Volkel - i.s.m. Deense en Noorse eenheden - vanaf het vliegveld Manas in de voormalige Sovjetrepubliek Kirgizië, luchtsteun verleend aan geallieerde grondtroepen in Afghanistan.

In 2004 werden er opnieuw F-16s naar Afghanistan gestuurd, ditmaal ter ondersteuning van de ISAF missie en de ondersteuning van de Afghaanse overheid tijdens de eerste vrije presidentsverkiezingen. Een detachement van ongeveer 100 man en 6 F-16s vertrok op 10 september 2004, onder leiding van LtKol B. Verkroost, naar Manas, Kyrgizie. Het detachement kwam begin November terug nadat Hamid Karzai was verkozen tot president van Afghanistan.

In 2005 loste een F-16 detachement van Volkel de Apache-helikoptereenheid van Gilze-Rijen af op Kabul, Afghanistan. Tot op heden wordt de operatie in Afghanistan, nu toegespitst op de provincie Uruzgan, ondersteund met F-16's die opereren vanaf het vliegveld Kandahar in zuid Afghanistan.

Het voormalige 306 (fotoverkennings en later opleidingssqn) is in 2007 opgeheven. De 14 toestellen zijn als luchtmacht opleidingsdetachement overgebracht naar de Springfield Ohio Air National Guard Base USA. De fotoverkenningstaak is nu toegewezen aan de volledige luchtmacht middels de Reccelite fotoverkenningspod.

Heden

Op Volkel zijn 3 vliegende squadrons van de Koninklijke Luchtmacht gestationeerd met F-16 gevechtsvliegtuigen; voorts zijn er enkele ondersteunende squadrons en een USAF munitie onderhouds squadron.

• 311 Sqn
• 312 Sqn
• 313 Sqn
• 601 reservisten Sqn
• 640 platform sqn
• 703rd MUNition Support Sqn USAF
• 900 onderhouds Sqn
• 901 logistiek Sqn

Museum

De vliegbasis bezit een traditiekamer met de naam Typhoon. Deze is sinds 1992 te bezichtigen. Er zijn documenten en foto's te zien omtrent de geschiedenis van de basis en vliegtuigmodellen, schietstoelen, boordwapens en onderdelen van diverse vliegtuigen. Zelfs een complete cockpit van een F-16 staat tentoongesteld.

Kernwapens

Hoewel het door het Ministerie van Defensie nooit is bevestigd of ontkend, vermoedt men dat de vliegbasis de enige locatie in Nederland is waar kernwapens zijn opgeslagen.

Vermoedelijk lagen tijdens de koudeoorlogperiode – waarin op Volkel Lockheed F-104 Starfighters waren gestationeerd – aan de noordkant van de basis permanent B43-kernwapens opgeslagen in een zwaar bewaakte Weapon Storage Area (WSA). Het B43-kernwapen was destijds de standaard tactische atoombom waarmee de F-104 Starfighter was uitgerust.

Periodiek werden er enkele van en naar een ander zwaar bewaakt gedeelte op de basis gebracht: de Quick Reaction Alert. Deze bestond uit vier bunkers naast de hoofdbaan waarin permanent bewapende en startklare vliegtuigen stonden.

De nucleaire QRA-taak kwam na het einde van de Koude Oorlog te vervallen en dit deel op de basis wordt nu voor andere doeleinden gebruikt. In de WSA wordt gewone munitie opgeslagen. Vanaf begin jaren 90 werd het Weapon Storage and Security System (WS3) ingevoerd en nu vermoedt men dat de kernwapens zijn ondergebracht in elektronisch bewaakte kluizen in de vloer van een aantal vliegtuigbunkers verspreid over de basis; hierin staan tevens F-16's gestald.

Op de basis is een USAF-eenheid gelegerd; dit is het 703 Munition Support Squadron (MUNSS) dat belast zou zijn met de bewaking en het onderhoud van de 22 B61-kernwapens die zich op Volkel zouden bevinden.

Het tactische B61-kernwapen maakt deel uit van de nucleaire standaardbewapening voor de F-16 en is bedoeld om in oorlogstijd door Nederlandse toestellen te worden afgeworpen; dit in het kader van de kernwapentaak die Nederland binnen NAVO-verband vervult.

De vermoedelijke aanwezigheid van deze wapens leidt geregeld tot protestacties door vredesactivisten, variërend van vreedzame blokkades tot de vernieling van gebouwen en materieel.

Op 10 september 2009 maakte de PvdA bekend dat de partij van de kernwapens af wilde.

In gelekte documenten die door Wikileaks op internet zijn geplaatst op 29 november 2010, bevestigt een Amerikaanse diplomaat de aanwezigheid van de kernwapens. Minister Uri Rosenthal (Buitenlandse Zaken) maakte echter kenbaar "geen mededelingen over de aan- of afwezigheid van kernwapens te doen."

Open Dagen

Elke drie jaar worden in juni de Luchtmachtdagen gehouden op vliegbasis Volkel. Deze bestaan voornamelijk uit demonstraties, stuntteams en presentatie van oude en nieuwe vliegmachines.

Civiel medegebruik

Er zijn wel eens plannen geopperd om de vliegbasis een functie van civiele medegebruik voor de regio te laten bekleden als 'Uden Airport'. De basis is al de thuishaven voor de traumahelikopter voor Zuidoost-Nederland, in samenwerking met Universitair Medisch Centrum St Radboud.

Sinds 1955 vinden er vanaf de vliegbasis zweefvliegactiviteiten plaats. Tegenwoordig huist de 'zweefvliegclub Volkel' er in een monumentale hangar uit de Tweede Wereldoorlog die ondanks zware bombardementen door de geallieerden overeind is gebleven.

Huidige situatie

Volkel vormt samen met de andere F-16 basis, vliegbasis Leeuwarden en de helikopterbasis vliegbasis Gilze-Rijen de laatste Main Operating Bases (MOB) van de Koninklijke Luchtmacht. Alle andere bases zijn in de loop der jaren door bezuinigingen en reorganisaties opgeheven of hebben een andere bestemming gekregen.

Externe link

• Website Vliegbasis Volkel

Bronnen, noten en/of referenties

Bronnen, noten en/of referenties:

51° 39' NB, 5° 41' OL