Voedende volgorde

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Voedende volgorde (Eng. feeding order) is in de fonologie de naam voor het verschijnsel dat als gevolg van een verandering in een bepaalde fonologische context (regel 1) er in dezelfde context nog een tweede verandering kan optreden (regel 2), die anders niet mogelijk zou zijn geweest. De volgorde "eerst regel 1, dan regel 2" wordt in zo'n geval als een voedende volgorde beschouwd.

Een voorbeeld van voedende volgorde in het Engels is het verschijnsel preglottalisatie. Als gevolg van deze regel worden alle stemloze plosieven aan het einde van een woord geglottaliseerd. Het woord dat de onderliggende vorm [lʊkt] heeft wordt hierdoor bijvoorbeeld uitgesproken als [lʊʔkt]. Daarnaast kent de fonologie van het Engels nog een andere regel die ervoor zorgt dat aan het einde van een woord tussen een nasale medeklinker en een stemloze fricatief er in de uitspraak nog een extra stemloze plosief verschijnt, zoals in het woord [prɪnts] (onderliggende vorm [prɪns]). Doordat deze laatste regel het eerst geldt neemt ook het aantal contexten waarin preglottalisatie optreedt toe, zodat het woord met de onderliggende vorm [prɪns] uiteindelijk wordt uitgesproken als [prɪnʔts].

Tegenvoedende volgorde[bewerken]

Nuvola single chevron right.svg Zie Opaciteit (fonologie) voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Indien dergelijke regels in een omgekeerde volgorde gelden, is er sprake van een "tegenvoedende volgorde". Ter illustratie een ander voorbeeld in het Frans. De vrouwelijke vorm van het bijvoeglijk naamwoord petit is [pətitə]. Indien de regel die er in het Frans voor zorgt dat een /ə/ aan het einde van een woord wegvalt (regel 1) eerder zou gelden dan de regel waardoor medeklinkers aan het einde van een woord voor een medeklinker aan het begin van het volgende woord wegvallen (regel 2), zou er sprake zijn van een voedende volgorde waardoor petite nièce uiteindelijk zou worden uitgesproken als [pəti njɛs]. Het wordt echter uitgesproken als [pətit njɛs], dus heeft regel 1 pas ná regel 2 gegolden. Een dergelijke volgorde ligt aan de basis van taalkundige opaciteit, doordat in de oppervlaktevorm de werking van de eerste regel niet meer zichtbaar is.

Verwante begrippen[bewerken]

Voedende volgorde is het tegenovergestelde van bloedende volgorde.

Zie ook[bewerken]

Referenties[bewerken]

  • Gussenhoven, C. & Jacobs, H. (1998). Understanding Phonology. Arnold, Londen.
  • Jensen, J.T. (2004). Principles of Generative Phonology: An introduction.