Volksheld

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken

Een volksheld is een held van het volk. Zijn (vaak zwaar geromantiseerde) heldendaden hebben in de ogen van velen de natie mee gevormd of van de ondergang gered en spelen een (vaak symbolische) rol in nationalisme en patriottisme. Dikwijls gaat het om een leider van het verzet tegen een bezetter, een strijder tegen de heersende macht of een rebel die mogelijk een revolutie ontketende. Soms wordt ook gesproken van een nationale held of een vader des vaderlands.

Het is eerder regel dan uitzondering dat wat de ene persoon een heldendaad noemt, voor de ander een misdaad is. In historische tijden kon de vijand nog een draak of andere bovennatuurlijke boosdoener zijn, maar later waren alle conflicten tussen mensen onderling. Vooral in landen met een geschiedenis van bezetting en overheersing, zoals de islamitische en Latijns-Amerikaanse landen, kent men veel volkshelden.

Gedurende de middeleeuwen was de scheiding van kerk en staat geenszins vanzelfsprekend. Niet zelden werd een succesvolle vrijheidsstrijder dan ook heilig verklaard, zoals Jeanne d'Arc.

De populaire media gebruiken de benaming 'volksheld' ook dikwijls voor succesvolle (en vaak inspirerende) sporters. Een working class hero is dan weer een held van de arbeidersklasse.

Nederlandse helden[bewerken]

  • Julius Civilis (25-?) was een geromaniseerde Bataaf die uiteindelijk, als Neerlands eerste held, in opstand kwam tegen de Romeinen en, na aanvankelijke overwinningen, het onderspit moest delven. Over zijn verdere lot is ons niets overgeleverd. Hij werd gememoreerd in tal van literaire werken, vereerd door de Patriotten en uiteindelijk door hen vereeuwigd in de Bataafse Republiek
  • Floris V (1254-1296), graaf van Holland, der keerlen God, vermoord door Engelsgezinde edelen, die op hun beurt door het woedende volk werden doodgemarteld
  • Jan van Schaffelaar (?-1482), sprong van kerktoren van Barneveld tijdens de Hoekse en Kabeljauwse twisten
  • Kenau Simonsdochter Hasselaer (1526-1588) was oock een kloecke vrouwe die tijdens het Beleg van Haarlem de Spanjaarden zou hebben bestookt met onder meer kokend pek
  • Willem van Oranje (1533 - 1584), vader des vaderlands, leidde de Opstand tegen Filips II van Spanje
  • Maurits van Oranje (1567 - 1625), zoon van Willem van Oranje, strateeg, militair genie en kapitein-generaal van het Nederlands leger. Behaalde meerdere militaire successen tegen de Spanjaarden tijdens de Tachtigjarige Oorlog, waaronder de Slag bij Nieuwpoort in 1600.
  • Jan Koppestok, veerman, omstreeks 1572, leidde de Watergeuzen naar Den Briel en kwam in 1934 ter sprake in het populaire lied: In naam van Oranje, doe open de poort
  • Willem Barentsz (1550-1597), kwam om tijdens de Overwintering op Nova Zembla, waarbij men via Siberië de Molukken trachtte te bereiken. De overlevenden beleefden hachelijke avonturen maar kwamen uiteindelijk weer behouden thuis
  • Piet Heyn (1577 - 1629), vlootvoogd, veroverde in het kader van de Tachtigjarige Oorlog de Spaanse Zilvervloot
  • Johan van Oldenbarnevelt (1547-1619), staatsman, werd op hoge leeftijd ter dood veroordeeld door Prins Maurits en moest met zijn stokske, dat geen verrader maar een vader heeft gestut, het wreed schavot bestijgen
  • Hugo de Groot (1583-1645), jurist, ontsnapte uit Slot Loevestein in een boekenkist
  • Michiel de Ruyter (1607-1676), zeeheld en Bestevaer, draaide in zijn blauw geruite kiel aan 't grote wiel op de lijnbaan, klom in de Sint-Jacobstoren, doorkliefde een ketting over de Theems, veroverde het Engelse vlaggenschip de Royal Charles en kwam om, een week na de slag bij Agosta, tegen de Fransen, zijn standbeeld staat op de boulevard te Vlissingen
  • Jantje van Sluis, faalde met het klokkenluiden vanwege kermisbezoek, waardoor de Spanjaarden in 1606 op hun beurt faalden om Sluis heimelijk in te nemen, eigenlijk een antiheld
  • Johan de Witt (1625-1672), staatsman, werd met zijn broer gelyncht door opgehitst volk, de moordenaars werden nimmer vervolgd. Een Jongen van Jan de Witt staat nog altijd voor een standvastige knaap
  • Willem II der Nederlanden (1792-1849), prins van Oranje-Nassau, Hij is ook bekend onder de bijnamen de Held van Waterloo en Slender Billy.
  • Jan van Speijk (1802-1831), dan liever de lucht in, was zijn devies, en hij blies zich op met zijn schip tijdens de Belgische opstand. Velen vonden daarbij de dood. In zekere zin een oorlogsmisdadiger, want zijn daad had geen enkele militaire betekenis. De gietijzeren vuurtoren in Egmond aan Zee draagt nog altijd zijn naam
  • Pieter Janszoon Jong, zouaaf, de reus uit Lutjebroek, kwam in 1867 om bij een veldslag in Monte Libretti na eerst zelf met een geweerkolf een veertiental tegenstanders te hebben afgemaakt
  • Karel Doorman (1889-1942) bevocht de Japanners, na een kloek: All ships follow me, maar tijdens de bewuste Slag in de Javazee ging een groot deel van zijn vloot ten onder
  • Koene Dirk Parmentier (1904-1948) was gezagvoerder van de Uiver, het legendarische vliegtuig dat in 1934 naar Melbourne vloog, waarbij heel wat tegenslagen moesten worden overwonnen
  • Erik Hazelhoff Roelfzema (1917 - 2007), verzetsheld, bijgenaamd Soldaat van Oranje, bevriend met prins Bernhard en indringend verfilmd
  • Hannie Schaft (1920-1945), communistisch verzetsstrijdster, vlak voor de bevrijding nog doodgeschoten door de bezetter. Haar leven is beschreven door Theun de Vries en ook is er een film over haar gemaakt die, evenals het boek: Het meisje met het rode haar heet
  • Majoor Willem Pieter Landzaat (1886 - 1940), Nederlands officier, viel als laatste man in een paviljoen nabij Oudehands Dierenpark, in mei 1940, na dagenlang heldhaftig stand te hebben gehouden. Zijn devies was Overwinnen of sterven. Hij ontving postuum De Militaire Willemsorde, en het officierskruis voor zijn verdiensten op de Grebbeberg, tijdens de Duitse aanval op Nederland.
  • Jan Jozua Barendsen (1892 - 1944), verzetsstrijder, leidde een knokploeg en werkte zich op tot belangrijk man binnen het Nederlands verzet. Hij werd gepakt door de Duitsers en ter dood veroordeeld. Hij stond onverschrokken voor het vuurpeloton, knoopte zijn jas open, en zong met de hand op de borst het Wilhelmus. Hij ontving postuum het verzetskruis.
  • Walraven van Hall (1906 - 1945), Bekend als bankier van het verzet, pleegde in oorlogstijd de grootste bankroof uit de Nederlandse geschiedenis, verenigde het verzet, en sponsorde knokploegen en hulp aan onderduikers. Hij werd vlak voor het einde van de oorlog gefusilleerd.

Belgische helden[bewerken]

(door de Belgische geschiedschrijving en mythevorming na 1830 met terugwerkende kracht Belgisch genoemd)
  • Koning Albert I (1875-1934) maakte naam als Koning-Soldaat of Koning-Ridder tijdens de Eerste Wereldoorlog, waar hij bij zijn soldaten bleef in de loopgraven aan de IJzer, terwijl de regering zich in het veilige Le Havre had teruggetrokken. Hij wordt dan ook geëerd met een ruiterstandbeeld in iedere Belgische stad van enige betekenis.

Franse helden[bewerken]

  • Vercingetorix (82 v.Chr. - 46 v.Chr.), koning van de Arverni, leidde de opstand van Gallische stammen na 52 voor Chr., stierf in Rome
  • Roelant, vertrouweling van Karel de Grote, kwam om in de Pyreneeën
  • De Burgers van Calais wilden tijdens de Honderdjarige Oorlog, in 1347, hun leven schenken aan de Engelse belegeraars om aldus hun stad te sparen. Gekleed in een hemd en met de strop reeds om hun nek boden ze de sleutel van de stad aan. De koningin redde hun leven en ze zijn vereeuwigd door een beroemde beeldengroep van Auguste Rodin
  • Jan zonder Vrees (1371-1419), was, zoals zijn bijnaam al doet vermoeden, een heldhaftig kruisvaarder. Minder dapper was hij als hertog van Bourgondië, toen hij tijdens de Honderdjarige Oorlog een nogal halfslachtige politiek voerde. Tijdens onderhandelingen werd hij alsnog vermoord
  • Jeanne d'Arc (1412 - 1431), de Maagd van Orléans, verjoeg de Engelsen
  • Lodewijk XIV van Frankrijk (1638-1715) is niet bekend vanwege grootse daden op het slagveld, maar legendarisch was hij zeker. Uitspraken als l'état, c'est Moi tekenden deze absolutistische vorst die zich omringde met pracht en praal, paleizen en vestingen bouwde, oorlogen voerde en de schatkist plunderde, wat uiteindelijk tot de Franse Revolutie zou leiden
  • Jan Bart (1650-1702), een kaper uit Duinkerke, vocht tegen de Engelsen, wordt gememoreerd in een lied
  • Napoleon Bonaparte (1769-1821) was de kleine korporaal die het tot keizer van Frankrijk bracht en uiteraard zichzelf de kroon op het hoofd zette. Verloor vele soldaten in bloedige veldslagen, maar een enkele zwoele nacht in Parijs kon dat verlies gemakkelijk aanvullen. De zinloze veldtocht naar Rusland bracht zijn ondergang, waarop hij verbannen werd naar Elba. Maar de levende legende kwam terug. Spoedig vond hij echter zijn Waterloo en werd opnieuw verbannen, nu naar Sint-Helena.
  • Louis Pasteur (1822-1895) heeft uitvindingen verricht die menig mensenleven hebben gered. Het pasteuriseren is tot een begrip geworden in de gehele wereld. Toen in Vietnam de Frans-koloniale straatnamen werden vervangen, mocht Pasteur blijven.
  • Jean Danjou (?-1863), bevelhebber van de 65 legionairs tijdens Slag bij Camarón, tegen een overmacht (2000 Mexicanen) hield men stand en doodde bijna 500 vijanden. Voor het Franse vreemdelingenlegioen staat dit gevecht symbool voor opofferingsgezindheid. Danjou liet het leven tijdens de slag.
  • Pierre Philippe Denfert-Rochereau (1823-1878), Franse kolonel die standhield in Belfort tijdens de Frans-Duitse Oorlog
  • Charles de Gaulle (1890-1970), leider van Franse regering-in ballingschap tijdens de Tweede Wereldoorlog, later onder meer president en nationalist en boegbeeld van de Franse grandeur

Engelse helden[bewerken]

  • Koning Arthur (wellicht 6e eeuw) en de ridders van de Ronde Tafel, sterk gefictionaliseerd
  • Robin Hood (14e eeuw), gefictionaliseerd, stal van de rijken en verdeelde de buit onder de armen
  • Richard Leeuwenhart (1157-1199) dankt zijn bijnaam aan zijn houding tijdens de kruistochten, waar hij Saladin versloeg. Hij maakte niet alleen ruzie met zijn broer, maar ook met Frankrijk. Daarbij trof hem uiteindelijk een dodelijke pijl

Schotse helden[bewerken]

Britse helden[bewerken]

  • Thomas Atkins, Brits soldaat, gevallen in 1794 bij de Slag om Boxtel en bekend door zijn nuchtere uitspraak: It's allright sir, it's all in a days work. Sindsdien worden Britse soldaten: "Tommies" genoemd.
  • Arthur Wellesley (1769 - 1852), Lord Wellington, militair bevelhebber, premier van 1828 tot 1830
  • Horatio Nelson (1758 - 1805), admiraal, versloeg de vloot van Napoleon in de Slag bij Trafalgar
  • Ernest Shackleton (1874–1922), ontdekkingsreiziger, wilde de Zuidpool doorkruisen maar kwam vast te zitten. Hij leidde zijn mensen door de barre omstandigheden en keerde terug naar Engeland.
  • Winston Churchill (1874-1965), met zijn eeuwige sigaar, was het boegbeeld van de Britse onverzettelijkheid tijdens de Tweede Wereldoorlog
  • Andy McNab (28 december 1959 - Heden ) was een Brits soldaat bij de Britse 'elite' eenheid de Special Air Service, en is tegenwoordig schrijver. De naam Andy McNab is een pseudoniem.

Duitse helden[bewerken]

  • Arminius (17 v.Chr. - 19 n.Chr.) ofwel "Hermann der Cherusker" was de Germaanse leider van een opstand tegen de Romeinen. De door hem geleide Slag bij het Teutoburgerwoud was een overdonderend succes: 18.000 legionairs werden in de pan gehakt, waarop de Romeinen zich terugtrokken tot de Rijn
  • Florian Geyer (1490-1525), steunde de boeren en landsknechten in de Duitse Boerenoorlog
  • Maarten Luther (1483-1546), de beroemde augustijner monnik die zijn stellingen tegen de aflaathandel op de kerkdeur spijkerde, wat hem een pauselijke banbrief opleverde die hij demonstratief verbrandde onder de boom waar ook de kleren van melaatsen werden verbrand. Dat hij daardoor zélf niet op de brandstapel kwam is te danken aan zijn machtige beschermheren. Hier sta ik, ik kan niet anders waren zijn bekendste woorden
  • Thomas Müntzer (1490-1525) was een hervormer die de kant van de armen koos in de Duitse Boerenoorlog. Daar hij geen machtige beschermheren had moest hij dit bekopen met de marteldood
  • Frederik II van Pruisen (1712-1786), ofwel Frederik de Grote, was diplomaat en oorlogvoerder, maar daarnaast ook een liefhebber der kunsten. Hij liet menig fraai paleis na, speelde blokfluit en correspondeerde met Voltaire. Kortom, het prototype van een verlicht despoot
  • Otto von Bismarck (1815-1898), de legendarische Pruisische ijzervreter, bijgenaamd de IJzeren kanselier, was de aanstichter van heel wat oorlogen waarvan de Frans-Duitse Oorlog wel de belangrijkste is geweest
  • Sophie Scholl (1921-1943) was een studente die, samen met haar broer Hans, een grote rol speelde in de verzetsgroep Die weisse Rose, die weerstand bood tegen het nazisme. Zij werd door de Gestapo ter dood gebracht. Later zijn diverse films over deze verzetsgroep gemaakt
  • Oscar Schindler (1908-1974), Duits industrieel en lid van de nazipartij. Redde 1200 joden van de concentratiekampen.

Oostenrijkse helden[bewerken]

Zwitserse helden[bewerken]

Italiaanse helden[bewerken]

Roemeense helden[bewerken]

  • Trajanus (53 - 117), keizer van het Romeinse Rijk, overwon Dacië en liet het romaniseren
  • Vlad Ţepeş (1431 - 1476), vorst van Walachije, vocht tegen de Turken voor de onafhankelijkheid en zijn wreedheid tart, als Dracula, nog immer de verbeelding
  • Stefanus III van Moldavië (±1433 - 1504), vorst van Moldavië, vocht tegen de Turken voor de onafhankelijkheid van Moldavië (en stopte hun opmars verder Europa in)
  • Mihai Viteazul (1558 - 1601), vorst van Walachije (1592-1601), verenigde voor het eerst in de geschiedenis Transsylvanië, Moldavië en Walachije
  • Tudor Vladimirescu (±1780 - 1821), streed voor de onafhankelijkheid tegen het Ottomaanse Rijk
  • Alexander Johan Cuza (1820 - 1873), vorst van Moldavië en Walachije, verenigde beide landen tot Roemenië, schafte het lijfeigenschap af

Spaanse helden[bewerken]

  • El Cid (1040 - 1099), ridder, bracht moren en christenen samen
  • Don Quichot, de fictieve antiheld die tot leven kwam door Miguel de Cervantes en die alle mogelijke eerder verrichte heldendaden in zich verenigde. Hij is nog steeds bijzonder populair, niet alleen in Spanje maar ook ver daarbuiten
  • Isabella I van Castilië (1451-1504) bracht, samen met haar echtgenoot Ferdinand II van Aragón, de diverse onderdelen van Spanje bij elkaar, en voltooide de reconquista. Daardoor kreeg het paar de erenaam: los Reyes Católicos. Ze stuurden Christopher Columbus er op uit en Amerika werd hun deel. Moren, joden en andere ketters waren hen een doorn in het oog, en dezen vielen ten prooi aan de Spaanse Inquisitie. Ferdinand en Isabel worden niettemin in Spanje zeer vereerd

Russische helden[bewerken]

  • Peter de Grote (1672-1725), een Russisch tsaar die zijn land in de vaart der volkeren wilde opstoten en daartoe onder meer een bezoek aan Zaandam bracht om daar het scheepstimmermansvak te leren. Men kan daar nog altijd het Tsaar Peterhuisje bezoeken. Ondanks zijn verlichte geest was hij bijzonder wreed waar het (al dan niet vermeende) tegenstanders betrof
  • Lenin (1870-1924), door de één verheerlijkt, door de ander verguisd, maar nog altijd fascinerend. Bekend is de legendarische episode waarin de bolsjewiekenleider van Duitsland naar Rusland reisde in een geblindeerde trein. Om ongemerkt de Fins-Russische grens over te komen zou hij zich als stoker hebben vermomd, wat een grote symbolische waarde vertegenwoordigde
  • Aleksandr Solzjenitsyn, wie kent Ruslands beroemdste dissident niet? Het 'Kankerpaviljoen' en de 'Goelag Archipel' stonden symbool voor Stalins onderdrukkingsmachine. Na heel wat narigheid te hebben ondergaan werd hij verbannen, leefde in Amerika maar keerde na de perestrojka weer naar Rusland terug. Daar had hij flinke kritiek op figuren als Boris Jeltsin die Rusland in de uitverkoop deden.
  • Jan Hendrik van Kinsbergen (1735-1819), zowel een Nederlandse als een Russische held. Verwierf naam en faam als Admiraal van de Russische vloot. Hij versloeg diverse malen de Osmaanse vloot, ontving daarvoor onderscheidingen, en kwam in Rusland bekend te staan als: Held van de Zwarte zee.

Poolse helden[bewerken]

  • Tuvia Bielski (1906-1989), joods partizanenleider. Hij vluchtte de bossen in en leidde een bosgemeenschap, die jarenlang heeft bestaan en op haar hoogtepunt ruim 1200 Joden telde.

Latijns-Amerikaanse helden[bewerken]

  • Simon Bolivar (1783 - 1830), vrijheidsstrijder
  • Che Guevara (1928 - 1967), Argentijns marxistisch revolutionair en Cubaans guerrillaleider

Argentijnse helden[bewerken]

Braziliaanse helden[bewerken]

Chileense helden[bewerken]

Cubaanse helden[bewerken]

Haïtiaanse helden[bewerken]

Mexicaanse helden[bewerken]

Nicaraguaanse helden[bewerken]

  • César Sandino (1895 - 1934), revolutionair, verzette zich tegen de Amerikaanse bezetting

Peruaanse helden[bewerken]

Salvadoraanse helden[bewerken]

Uruguayaanse helden[bewerken]

Noord-Amerikaanse helden[bewerken]

Australische helden[bewerken]

  • Edward Ned Kelly (±1854 - 1880), struikrover, bestreed de koloniale macht.

Aziatische helden[bewerken]

  • Trần Hưng Đạo, Vietnam
  • Lê Lợi (1384-1433), Vietnamees veldheer, versloeg de Chinezen. In Vietnam is menige straat naar hem genoemd
  • Hồ Chí Minh (1890-1969), Vietnamees communist onder wiens leiding de Fransen verslagen werden
  • Võ Nguyên Giáp (1912-2013), de briljante Vietnamese generaal die tegen de Japanners vocht, de Fransen versloeg bij Điện Biên Phủ en vervolgens met de Amerikanen afrekende
  • Yo-Fei, China
  • Sun Yat-sen (1866-1925), staatsman, vereerd door zowel communisten als nationalisten, wordt beschouwd als de grondlegger van het moderne China. Zijn overschot rust in een groots mausoleum te Nanking, dat menige Chinese postzegel heeft gesierd
  • Mahatma Gandhi (1869 - 1948), bijgenaamd Bapu, "vader" van India

Arabische helden[bewerken]

  • Saladin (1137 - 1193), islamitische sultan en leider in de strijd tegen de Europese kruisvaarders. Veroverde Jeruzalem in 1187 terug op de kruisvaarders, nadat het 88 jaar in handen van de Europeanen was geweest.

Iraanse helden[bewerken]

Pakistaanse helden[bewerken]

Turkse helden[bewerken]

Zuid-Afrikaanse helden[bewerken]

  • Paul Kruger (1825-1904) was de pleitbezorger van de Boeren in hun strijd tegen de Engelsen. Hij trachtte de Nederlandse koningin Wilhelmina tot actieve hulp aan zijn strijd te bewegen, maar deze riskeerde een oorlog met het Verenigd Koninkrijk liever niet. De dappere, maar weinig succesvolle, strijd van de Afrikaners werd echter sindsdien bezongen in menig kampvuurlied, waarvan Bobbejaan klim die berg wel het bekendste is. Ook zijn er in Nederland heel wat straten vernoemd naar de diverse Afrikaner helden, al heeft later de apartheidspolitiek hieromtrent de wenkbrauwen wel eens doen fronsen
  • Nelson Mandela
  • Koos de la Rey (1847-1914), Boerengeneraal tijdens de Tweede Boerenoorlog, en een van de belangrijkste militaire leiders in dat conflict. Zijn naam wordt nog steeds vereerd in diverse Afrikaner-liederen.

Griekse helden[bewerken]

Voetnoten[bewerken]