Volle maan (astronomie)

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Volle maan (foto gemaakt vanuit België)

Volle maan is een van de schijngestalten van de maan waarbij de maan, vanaf de zon gezien, zich aan de andere zijde van de aarde bevindt. Op dat moment valt de verlichte helft van de maan samen met de naar de aarde toegekeerde helft. Vanaf de aarde is de maan dan maximaal verlicht te zien, en zo goed als volmaakt rond.

Volle maan is niet het beste moment om astronomische observaties te doen; het licht van de maan is fel en overtreft het licht van sterren. Ook de maan zelf is niet optimaal waar te nemen bij volle maan; door het ontbreken van schaduwen zijn kraters en maangebergten slecht te herkennen.

Maansverduisteringen[bewerken]

Schema van de baan van de maan, de schijnbare baan van de zon, en de knopen

Het vlak waarin de maan rond de aarde beweegt maakt een hoek van iets meer dan 5° met de ecliptica, het vlak waarin de aarde om de zon beweegt. De maan staat daarom de helft van een omloop boven, en de andere helft van een omloop onder het vlak van de ecliptica. Alleen wanneer de volle maan in een van de twee snijpunten van het baanvlak met het vlak van de ecliptica staat (in een zogenaamde knoop), staan zon en maan exact in tegenovergestelde posities ten opzichte van de aarde. Op zo'n moment valt de schaduw van de aarde op de maan. Dit is een maansverduistering. Maansverduisteringen komen dus uitsluitend voor tijdens volle maan.

Kalender[bewerken]

De traditionele Chinese kalender is gebaseerd op de fasen van de maan. Het midherfstfestival valt op de volle maan van de achtste maand. Het lantaarnfestival valt op de eerste volle maan van het jaar. Er wordt door religieuze Chinezen ritueel geofferd tijdens volle maan.

De islamitische kalender is evenals de joodse kalender ook een maankalender. Het islamitische jaar telt 12 maanmaanden en is daardoor ongeveer 11 dagen korter dan het zonnejaar. Dit houdt in dat de islamitische jaartelling langzaam inloopt op de gregoriaanse kalender.

Vollemaanfestival in Korea
Vollemaanfestival in Korea

Ook enkele christelijke feestdagen worden aan de hand van de volle maan bepaald. Zo wordt Pasen gevierd op de eerste zondag na de eerste volle maan in de lente.

In het hindoeïsme en het boeddhisme gebruikt men de hindoe maankalender als leidraad in het religieuze leven en de bepaling van de feest- en gedenkdagen.

Invloed van de volle maan op aarde[bewerken]

Getijden[bewerken]

Rond volle maan (en rond nieuwe maan) zijn de getijdenkrachten het sterkst omdat de maan en de zon dan op één lijn staan. Het getij met grote amplitude, dat als gevolg hiervan in de dagen na die maanfasen optreedt, wordt springtij genoemd.

Licht[bewerken]

De maan geeft zelf geen licht. Het licht dat van de maan komt is het weerkaatste licht van de zon. Daarvan komt een deel op aarde terecht. Op aarde zijn de nachten door de variatie in dat 'maanlicht' (weerkaatst zonlicht) meer of minder donker. Deze variatie kan invloed hebben op het leven op aarde, met name daar waar kunstlicht (nog) geen belangrijke rol speelt. In 2011 publiceerde het wetenschappelijk tijdschrift PLoS ONE de resultaten van een onderzoek waarin de onderzoekers stelden dat mensen de eerste dagen na volle maan een groter risico lopen om gedood te worden door een leeuw omdat de avonden dan donkerder zijn. De heldere nachten voor volle maan belemmeren bovendien de jacht van de leeuwen, waardoor ze na volle maan hongeriger zijn. De onderzoekers zien in deze observatie een rationele basis voor een in lokale folklore gesteld verband tussen volle maan en dierlijk gedrag.[1]

Bijgeloof[bewerken]

Symbool voor de vrouwelijke Triade, met in het midden de volle maan

In de folklore worden diverse invloeden van de volle maan op het leven op aarde aangenomen. Maanziekte, maar ook het beeld van wolven die huilen naar de volle maan is bekend. Ook kinderen kunnen een dag voor en tijdens volle maan erg druk/onrustig zijn, net zoals vlak voor een storm. Soms is er een verband aantoonbaar; het is dan geen bijgeloof, maar vaak zijn dit subjectieve observaties die niet door onderzoek kunnen worden bevestigd. Een goed onderzocht voorbeeld is dat er meer geboortes zouden plaatsvinden bij volle maan dan bij andere schijngestalten. Een reeks statistische onderzoeken gaf echter aan dat dit verband niet waarneembaar was.[2]

Een weerwolf is in de mythologie een mens die bij volle maan de gedaante van een wolf kan aannemen.

Volksverhalen doen de ronde waarbij de tot de verbeelding sprekende volle maan wordt gecombineerd met bijvoorbeeld witte wieven.

Diverse kruiden die gebruikt worden in bijvoorbeeld homeopathie dienen bij voorkeur bij volle maan geplukt te worden om de maximale werkzaamheid te verkrijgen.

De weersgesteldheid zou specifiek na een volle maan kunnen omslaan. Een droge periode gaat over in een van frequente regenval.

In China speelt de volle maan een belangrijke rol. Als het één keer volle maan is geweest na de geboorte van een gezond kind, wordt er een feest georganiseerd door de familie omdat het nu uit de gevarenzone zou zijn.

Feesten en gedenkdagen[bewerken]

Er zijn verschillende feest- en gedenkdagen gekoppeld aan de volle maan.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Packer, C., Swanson, A., Ikanda, D. & Kushnir, H., 2011. Fear of Darkness, the Full Moon and the Nocturnal Ecology of African Lions. PLoS ONE 6(7): e22285. DOI:10.1371/journal.pone.0022285
  2. Lijstje onderzoeken naar verband volle maan en geboorte (eng) Website Science, How Stuff Works