Volleybal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Volleybal
Actie aan het net.
Actie aan het net.
Algemene gegevens
Organisatie België: KBVV
Nederland: Nevobo
Mondiaal: FIVB
Start William G. Morgan
(bedenker; 1895)
Type Teamsport
Categorie Balsport
Locatie Zaal / Strand
Olympische sport 1964
Competities / Kampioenschappen
Competities België:
Liga A (heren)
Eredivisie (dames)
Beker van België
Nederland:
Eredivisie (heren)
DELA Eredivisie (dames)
Beker van Nederland
Europees:
Champions League (heren)
Champions League (dames)
Challenge Cup (heren)
Challenge Cup (dames)
Top Team Cup (heren)
Top Team Cup (dames)
EK
Mondiaal:
WK
Olympische Spelen
Kampioenen
Vlag van België kampioen Knack Roeselare (heren)
VDK Gent (dames)
Vlag van Nederland kampioen Landstede Volleybal/VCZ (heren)
Sliedrecht Sport (dames)
Wereld kampioen Brazilië (heren)
Rusland (dames)
Olympischkampioen Rusland (heren)
Brazilië (dames)
Verwante sporten
Verwante sporten Strandvolleybal
Laatst bijgewerkt op: 3 juni 2013
Portaal  Portaalicoon   Sport
Volleybal
Verslag van de wedstrijd Blokkeer (nu: Inter Rijswijk) (Nederland) tegen Dynamo (Albanië) voor de Europacup in 1967

Volleybal is een balsport waarbij het speelveld is verdeeld in twee gelijke helften gescheiden door een net. De beide teams, die elk uit 6 spelers bestaan, bevinden zich ieder op hun eigen helft en proberen door het slaan of tikken tegen de bal deze op het tegenoverliggende deel van het speelveld binnen de lijnen de grond te doen raken. Een geslaagde poging, of een fout van de tegenstander, levert een punt op. Wie het eerst 25 punten heeft behaald wint de set. Wie het eerst 3 sets heeft gewonnen wint de wedstrijd. Bij een gelijke stand, 2-2 in sets, wordt een beslissende set tot 15 punten gespeeld.

Op de zijkanten van het net, precies boven de zijlijn, zijn twee verticale stokken, de zogenoemde "antennes", geplaatst. Een bal die naar het speelveld van de tegenstander wordt gespeeld moet tussen deze antennes of het verlengde ervan door gaan.

In de oorspronkelijke variatie, het gewone zaalvolleybal, bestaat ieder team uit zes personen en meet het veld 9 bij 18 meter.

In de loop der tijd zijn er een aantal variaties ontstaan waaronder zitvolleybal, minivolleybal en strandvolleybal.

Spelregels[bewerken]

Speelveld.

De afmetingen van het speelveld zijn 9 bij 18 meter.

Belangrijkste regels:

  1. Het balcontact moet kort tot zeer kort zijn (te beoordelen door de scheidsrechter)
  2. Een speler mag de bal niet twee keer na elkaar aanraken, behalve bij het blokkeren.
  3. Elk team mag maximaal drie keer balcontact achter elkaar hebben, waarbij de blokkering niet als een balcontact telt.
  4. De bal mag de antennes of andere voorwerpen buiten het veld niet aanraken.
  5. Het net mag wel geraakt worden (met uitzondering van het deel buiten de antennes en de bovenste netrand) tenzij er voordeel uitgehaald wordt.
  6. Het is fout als een speler onder het net dringt in de ruimte van de tegenstander en de speler de tegenstander hindert. Het is ook fout als de voet(en) van een speler volledig binnen het veld van de tegenstander dringt. De middenlijn hoort bij beide speelvelden.
  7. Een team scoort een punt door de bal het veld van de tegenstander te doen raken (binnen de lijnen of op de lijn) of doordat een tegenstander een fout maakt.
  8. Zodra een team een punt scoort krijgt dat team het recht van opslaan (ook wel serveren genoemd)
  9. Voor het begin van een nieuw punt mag een speler worden gewisseld. Ieder team heeft per set recht op maximaal zes wissels. Een speler die is uitgewisseld mag voor diezelfde speler weer worden ingewisseld maar mag daarna in dezelfde set niet nogmaals worden gewisseld. In totaal zijn dit dan dus twee wissels van de maximaal toegestane zes.
  10. Ieder team heeft in elke set recht op twee time-outs.
  11. Achterspelers mogen de bal niet in sprong over het net spelen als ze afzetten binnen de 3-meterzone.
  12. Er mag niet aangevallen worden als de libero een bovenhandse pass geeft in de 3-meterzone.

Puntentelling[bewerken]

Binnen de Belgische en Nederlandse competitie wordt het Rally Point Systeem toegepast. Dit systeem is in het jaar 2000 ingevoerd om het spel aantrekkelijker te laten verlopen. Het komt er op neer dat iedere rally resulteert in een punt voor een van beide teams. De set eindigt als een team 25 punten heeft behaald en minstens twee punten meer heeft dan de tegenstander, dus als de stand 25-24 is wordt er tot 2 punten verschil doorgespeeld. Een eventuele vijfde set gaat tot 15 punten met twee punten verschil.

Voorheen werd er gewerkt met een ander systeem, het side-out systeem. Hierbij kon alleen het serverende team een punt scoren. Als het niet-serverende team de rally won kreeg het wel de opslag, maar geen punt. Een set eindigde bij 15 punten met twee punten verschil.

Vanaf begin jaren 90 is het oude systeem langzaam overgegaan naar het nieuwe systeem, te beginnen met alleen de vijfde set op internationaal niveau tot uiteindelijk alle sets tot op het laagste nationale niveau.

Bij beide systemen is het zo dat het team dat het voorgaande punt gewonnen heeft, de volgende opslag krijgt (behalve bij het begin van een set).

Het spel[bewerken]

Wanneer een team de bal op de speelhelft van de tegenstander krijgt, de bal door de tegenstander buiten de lijnen wordt geslagen, of er een fout wordt gemaakt die wordt bestraft door de scheidsrechter, krijgt het de opslagbeurt. Die duurt totdat de tegenstander scoort.

De bal wordt in het spel gebracht door de serveerder door middel van een opslag of service vanachter de achterlijn: de bovenhands geslagen opslag of de sprongservice. Op recreatieniveau en bij de jeugd wordt ook wel de onderhandse opslag gebruikt. De opgeslagen bal moet over het net in het veld van de tegenstander belanden. Een vrij nieuwe regel is dat wanneer de bal het net raakt en er overheen gaat, het spel gewoon doorloopt. Eén van de veldspelers van de ontvangende partij vangt de geserveerde bal met naast elkaar gestrekte onderarmen op. In het hedendaagse volleybal mogen deze ook ' bovenhands ' gespeeld worden. Gewoonlijk wordt de bal doorgespeeld naar een spelverdeler. Komt de bal op de grond, wordt hij buiten de lijnen geslagen of fout geretourneerd, dan gaat de opslagbeurt naar de tegenstander, ongeacht de wijze van puntentelling.

De spelverdeler, een speler met een goede techniek en spelinzicht, staat in de rally iets rechts van het midden voor het net, of zorgt dat hij of zij daar komt te staan wanneer de bal van de tegenstander ontvangen is. De spelverdeler speelt de bal meestal door naar een van de aanvallers, hetgeen set-up (opzet) genoemd wordt. De spelverdeler kan de set-up geven aan de buitenaanvaller (meestal de receptie/hoek), die aan de linkerkant aan het net staat, de middenaanvaller (ook wel hoofdblokkeerder genoemd), die in het midden aan het net staat of aan de opposite speler (= opposite), die rechts aan het net staat. In dat laatste geval wordt de set-up meestal achterover gegeven. Tevens kan de spelverdeler de set-up geven aan een van de achterspelers, deze kunnen een zogenaamde "driemeteraanval" uitvoeren. Dit houdt in dat ze net als de voorspelers alle ballen mogen slaan zolang de afzet van de sprong maar achter de driemeterlijn gebeurt; de speler mag na het slaan van de bal wel voor de driemeterlijn landen. Binnen deze driemeterlijn mogen de achterspelers de bal alleen over het net spelen, als zij hem onder de netrand raken. Een uitzondering voor de achterspelers is de libero, die nooit een aanvallende actie mag uitvoeren waarbij de bal op het moment van de aanraking zich boven de bovenste netrand bevindt. Hij mag de bal wel bijvoorbeeld onderhands over het net spelen of een onderhandse setup geven. De aanvaller die de bal krijgt toegespeeld tikt of slaat de bal over het net naar de grond. Meestal wordt de smash toegepast, een harde klap met de vlakke hand, waarbij het balcontact zo kort mogelijk moet zijn. Soms gebruikt de aanvaller een zogenoemde prikbal, bijvoorbeeld als de opzet niet goed is voor een smash, of om de tegenstander te verrassen. Hierbij wordt de bal met de vingertoppen in een bovenhandse beweging gericht gespeeld, zonder echter geslagen te worden. Wel dient ook bij deze techniek het balcontact kort te zijn.

De verdediging moet de bal van de grond zien te houden en doet dat gewoonlijk door een blok te vormen: een, twee of drie spelers springen tegelijk en naast elkaar met gestrekte armen en handen op, om de tegenstander te beletten de bal over het net heen te slaan/tikken. De kunst is om op het juiste moment en precies tegelijkertijd te springen, en natuurlijk op de plek waar de bal geslagen wordt. Blokkeren kan aanvallend zijn, waarbij de bal direct teruggaat naar het veld van de tegenpartij, of verdedigend, waarbij de bal zo veel mogelijk wordt vertraagd zodat deze door een teamgenoot makkelijker kan worden gespeeld.

Als een bal het blok passeert dient deze door de verdedigers in het achterveld te worden verdedigd. Dit levert vaak spectaculaire acties op met glijduiken en zijwaartse rollen. De enige jaren geleden geïntroduceerde libero is een specialist in dit soort verdedigende acties.

Gewoonlijk zitten trainer/coach, reservespelers en andere teamleden tegenover de hoofdscheidsrechter. Als de trainer/coach dat nodig vindt mag hij/zij tussen twee rally's een time-out aanvragen. De trainer maakt met zijn handen een T-teken, de scheidsrechter blaast af en er kan met de spelers worden overlegd. Een time-out kan simpelweg een tactische manoeuvre zijn om de vaart uit het spel van de tegenstander te halen, en/of nodig zijn om aanwijzingen aan de eigen spelers te geven. Een time-out duurt 30 seconden en mag per set en per team tweemaal worden aangevraagd.

Punten scoren[bewerken]

In volleybal kunnen op vele manieren punten worden gescoord. Naast de voor de hand liggende wijze van de bal in of uit slaan, moet ook de techniek van de spelers en de tactiek van de aanval volgens de regels gaan. Opvallend is dat je formeel als team geen punten kan maken, maar alleen dankzij een "fout" van de tegenstander. De meest voorkomende "fouten" waarmee een team punten kan maken staan hieronder:

  • In: de bal komt op de grond in de speelhelft van de tegenstander.
  • Uit: de bal komt na een aanval door de tegenstander op de grond buiten het speelveld; hieronder vallen ook de bal tegen de muur, het plafond of andere objecten spelen, of de bal tegen, naast of over de antennes spelen.
  • Touché: de bal is na een eigen aanval weliswaar uit, maar als laatste nog aangeraakt door één van de tegenstanders.
  • Voetfouten: Met een voet over de middellijn staan. Bij een aanval mag de middenlijn niet volledig overschreden worden; bij een aanval van een achterspeler boven de netrand niet de driemeterlijn betreden worden; bij een service mag door de serveerder niet de achterlijn of (de verlengden van) de zijlijnen betreden worden; de overige spelers moeten op dat moment met beide voeten volledig binnen het speelveld staan.
  • Netfout: een tegenstander raakt (op een hinderlijke of opzettelijke wijze) het net aan de bovenzijde aan.
  • Dubbel: de speler mag de bal geen 2 keer achter elkaar aanraken. Hij mag hem wel twee keer aanraken, mits tussen de 1ste en de 2de aanraking een andere speler de bal heeft aangeraakt.
  • Viermaal spelen: de bal wordt meer dan drie keer aangeraakt.
  • Lang contact (dragen,tillen,liften","kleven"): een tegenstander raakt de bal een te lange tijd.
  • Opstellingsfout: op het moment van de service staat het team niet in de juiste volgorde in het veld.
  • Servicefout: de service wordt niet in het veld van de tegenpartij gespeeld of de bal raakt eerst een object anders dan de netrand en komt dan in het veld van de tegenstander of degene die opslaat wacht langer dan 8 seconden.
  • Gestolen bal: de bal wordt op jouw speelhelft gespeeld (meestal geprikt) door een speler uit het andere team voor of tijdens de set-up terwijl de bal nog net niet over het net is geweest

Ontstaan van het volleybal[bewerken]

Uit tekeningen blijkt dat al in de 16e eeuw aan het Engelse hof van koningin Elizabeth een spel werd gespeeld dat veel op volleybal leek. Maar officieel geldt de Amerikaan William G. Morgan als de bedenker van het volleybal. Hij was sportleider bij de Young Men Christian Association (YMCA) in Massachusetts waar hij onder meer les gaf aan een groep al wat oudere zakenlieden. Het toen al bekende basketbal vond hij iets te hard voor deze groep en hij bedacht in 1895 een ander spel.

Morgan verzamelde spelregels uit de bestaande sporten als tennis, basketbal en honkbal. Deze regels bij elkaar werd volleybal. De bal moest zonder de grond te raken over het net worden gespeeld. Dit heet volley. Een netservice mocht één keer overgedaan worden en je mocht in het spel dribbelen tot één meter voor het net. Dribbelen hield in, de bal voor jezelf omhoog spelen. Een wedstrijd bestond uit innings. Zo'n inning was voorbij als alle spelers van beide teams een serveerbeurt hadden gehad. Bovendien was het mogelijk één tegen één te spelen, maar ook tien tegen tien. En om de vingers van de dames te beschermen konden zij de bal eerst vangen en dan opgooien.

De YMCA zag wel wat in dit spel en ging het verder ontwikkelen met de nodige wijzigingen:

  • 1900 afschaffen van het dribbelen
  • 1912 invoeren van het doordraaien
  • 1917 regeling dat een set tot 15 punten gaat
  • 1918 regeling dat zes spelers per team in het veld staan
  • 2011 regeling dat een set tot 25 punten gaat

Volleybaltermen[bewerken]


Verschillende spelers[bewerken]

  • De basis van een volleybalteam bestaat uit de volgende type spelers:
    • 2 passer-lopers (buitenaanvaller/hoekaanvaller)
    • 2 middenaanvallers
    • 1 diagonaal
    • 1 spelverdeler
    • 1 libero (niet elk team heeft een libero)
  • Meest voorkomende beginopstelling:
diagonaal middenaanvaller passer-loper
passer-loper middenaanvaller spelverdeler
Passer-loper

De passer-loper/buitenaanvaller (receptie-hoekspelers) zijn de spelers die samen met de libero voor de receptie en verdediging zorgen en aanvallen aan de buitenkant positie 4 (links voor). Bekende Nederlandse buitenaanvallers zijn Ron Zwerver, Reinder Nummerdor, Guido Görtzen en Elles Leferink. Bekende Belgische receptie-hoekspelers zijn Sam Deroo, Gertjan Claes en Wout Wijsmans, die intussen een genaturaliseerde Italiaan is.

Middenaanvallers

De taken van de middenaanvaller zijn louter aanvallend: middenaanval, blok en service. De middenaanvaller wordt achterin het veld vaak vervangen door de libero. Bekende Nederlandse middenaanvallers zijn Bas van de Goor, Ronald Zoodsma en Francien Huurman. Bekende Belgische middenaanvallers zijn Pieter Verhees, Simon Van de Voorde en Matias Raymaekers bij de mannen en Freya Aelbrecht bij de dames.

Diagonaal

De diagonaal (opposite) valt aan op rechts (positie 2). De naam komt door het feit dat deze aan de andere kant van de opstelling van de spelverdeler staat en "achterover" aanvalt. De diagonaal helpt achter in het veld vaak niet bij de verwerking van de service van de tegenstander, zodat hij of zij vanuit het achterveld kan aanvallen. Bekende Nederlandse opposites zijn Olof van der Meulen, Richard Schuil en Manon Flier . Bekende Belgische opposites zijn Matthijs Verhanneman en Hendrik Tuerlinckx.

Spelverdeler

De spelverdeler (passeur) speelt in principe elke tweede bal en zorgt er voor dat de aanvallers de mogelijkheid krijgen om te scoren. Een goede spelverdeler weet de blokkering van de tegenstander weg te spelen en zijn of haar aanvallers op de juiste manier te bedienen. Bekende Nederlandse spelverdelers uit het verleden zijn Peter Blangé en Avital Selinger en bij de dames Heleen Crielaard, Riëtte Fledderus en Kim Staelens. Bekende Belgische passeurs zijn Frank Depestele en Tim Verschueren bij de mannen en Frauke Dirickx bij de dames.

Libero

De libero is pas in 1998 geïntroduceerd in het internationale volleybal en mag enkel in het achterveld vrij ingewisseld worden voor iedere andere speler. De libero is gespecialiseerd in service-ontvangst en verdediging. Als de libero een bovenhandse set-up geeft in het driemetergebied zijn er beperkingen voor de aanval. Bekende Nederlandse libero's zijn Marko Klok, Joost van der Hoek, Richard Rademaker en Dirk Sparidans. Bekende Belgische libero's zijn Bert Derkoningen en Stijn Dejonckheere bij de mannen en Valérie Courtois (de zus van doelman Thibaut Courtois) bij de dames.

Wedstrijden en competities[bewerken]

In België en Nederland wordt volleybal beoefend van recreatie- tot profniveau. Tienduizenden amateurs in Nederland en België spelen wekelijks gewestelijke en landelijke competitiewedstrijden. Ook worden regelmatig volleybaltoernooien georganiseerd op verschillende niveaus.

België[bewerken]

1rightarrow blue.svg Zie Vlaamse sportgeschiedenis#Volleybal voor het hoofdartikel over dit onderwerp.

Het hoogste niveau in België is de Volleybal Liga. Bij de vrouwen is dit de eredivisie, bij de heren is dat Liga A. Het op een na hoogste niveau, is bij de vrouwen de 1ste nationale. Bij de heren is er vanaf seizoen 2010-2011 een categorie bij gecreëerd, nl Liga B waardoor de "1e nationale" naar het 3e hoogste niveau gezakt is. Na deze 2 nationale reeksen is er ook nog zowel bij de mannen als bij de vrouwen 1ste en 2de divisie.

De Belgische mannencompetitie draait mee in de subtop van Europa; België staat al enkele jaren 5e of 6e op de Europese ranglijsten.

De nationale ploegen doen het de laatste jaren ook niet slecht. De mannenploeg werd 9e op het EK in 2007 en de vrouwenploeg 7e in eigen land. De juniorendames (B-team) werden in 2009 zelfs Europees kampioen en 3de op de Wereldkampioenschappen.

Nederland[bewerken]

Het hoogste niveau in Nederland is de Eredivisie en daaronder volgen, op nationaal niveau, de Topdivisie, twee Eerste divisies en vier Tweede divisies.
Op regionaal niveau, per district georganiseerd, komen hieronder de regiodivisie (voormalig derde divisie), de promotieklasse en daarna volgen de klassen 1 t/m 4-6 (afhankelijk van de regio).
Promotie- en degradatie gaat in deze volgorde.

De nationale teams hebben in de jaren 1980 de professionalisering ingezet. Het Nederlands volleybalteam (mannen) draaide in de jaren 1990 mee in de wereldtop. De Nederlandse vrouwen behoorden eveneens tot de beste tien landen van de wereld. In de 21ste eeuw zijn de nationale teams langzaam afgezakt langs de wereldranglijst en behoren nu tot de Europese subtop.

Het begon met het Bankrasmodel, waarbij een aantal van de beste spelers van de landelijke competitie onder leiding van trainer Arie Selinger in een paar jaar tijd via dagelijkse trainingen in de Amstelveense sporthal Bankras werden klaargestoomd voor het grote werk. Dat resulteerde in een zilveren medaille op de Olympische Spelen van 1992. Na die Spelen nam Joop Alberda de leiding over en in 1996 won het oranjeteam goud op de Olympische Spelen in een zinderende finale tegen aartsrivaal Italië. Na dat hoogtepunt haakten de trainer en een aantal van de beste en meest ervaren spelers af, waarna een wat minder succesvolle periode onder leiding van Toon Gerbrands volgde. Daarna probeerde een verjongd team onder trainer Bert Goedkoop te beginnen aan een nieuwe opmars, die bij de Spelen van 2004 tot goede resultaten had moeten leiden. In 2006 werd Peter Blangé de nieuwe coach van de Oranje mannen. Sinds maart 2011 is Edwin Benne bondscoach.

Lagere reeksen[bewerken]

In het Belgische volleybal hebben de lagere reeksen dezelfde spelregels. Enkel de jongste jeugdreeksen hebben licht afwijkende regels.

Internationaal[bewerken]

Clubteams[bewerken]

De hoogste Europese volleybalcompetitie voor clubs is de Champions League.

Landenteams[bewerken]

Voor de landenteams zijn de volgende toernooien de belangrijkste:

Toernooien[bewerken]

Tegenwoordig worden toernooien op verschillende niveaus gehouden, van internationaal tot recreatief. Hierbij worden de internationale toernooien en toernooien om de nationale titel vooral vanuit de volleybalbonden van de betreffende landen georganiseerd. De overige toernooien worden veelal door volleybalverenigingen georganiseerd of in sommige gevallen door particulieren en bedrijven. De volleybalbonden hebben als voornaamste reden voor het organiseren van volleybaltoernooien, het promoten van de volleybalsport. De volleybalverenigingen organiseren toernooien vaak ook om het promoten van de volleybalsport, maar net zo belangrijk zijn 'iets extra's organiseren voor hun leden' en natuurlijk het 'aanvullen van de clubkas'. Afhankelijk van de omvang van het toernooi, komt er evenredig veel aan extra werkzaamheden bij. Dit heeft ervoor gezorgd dat bij grote volleybaltoernooien waar honderden teams aan meedoen, vele verenigingsleden en andere betrokkenen vrijwillig aan 'hun toernooi' meehelpen.

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]