Volleybal

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie

Een volleybalspel.

Volleybal is een balsport waarbij het speelveld is verdeeld in twee gelijke helften gescheiden door een net. De beide teams, die elk uit 6 spelers bestaan, bevinden zich ieder op hun eigen helft en proberen door het slaan of tikken tegen de bal deze op het tegenoverliggende deel van het speelveld binnen de lijnen de grond te doen raken. Wie het eerst een afgesproken aantal punten (meestal 25) heeft behaald wint de set. Wie het eerst een afgesproken aantal sets (meestal 3) heeft gewonnen wint de wedstrijd.

Op de zijkanten van het net, precies boven de zijlijn, zijn twee antennes geplaatst. Een bal die naar het speelveld van de tegenstander wordt gespeeld moet tussen deze antennes door gaan.

In de oorspronkelijke variatie, het gewone zaalvolleybal, bestaat ieder team uit zes personen en meet het veld 9 bij 18 meter.

In de loop der tijd zijn er een aantal variaties ontstaan waaronder zitvolleybal, minivolleybal en beachvolleybal.

[bewerken] Zaalvolleybal

Speelveld.

De afmetingen van het speelveld zijn 9 bij 18 meter. Het net hangt voor heren op 243 cm en voor dames op 224 cm hoogte.

Belangrijkste regels:

Het balcontact moet kort zijn (te beoordelen door de scheidsrechter) en de bal mag met ieder deel van het lichaam worden gespeeld. Het eerste contact mag echter iets minder zuiver zijn.
Een speler mag de bal niet twee keer na elkaar aanraken, behalve bij het blokkeren. Behalve bij de eerste bal, waar het is toegestaan de bal twee keer achtereen te raken, als dit gebeurt binnen één en dezelfde handeling.
Elk team mag maximaal drie keer balcontact achter elkaar hebben, waarbij de blokkering niet als een balcontact telt.
De bal mag de antenne niet aanraken. Het net mag wel geraakt worden, het spel gaat dan gewoon door.
Een lichaamsdeel van een speler mag het speelveld van de tegenstander niet raken. De middenlijn hoort bij beide speelvelden. Voor de voeten en handen geldt dat ze volledig over de lijn moeten zijn om als fout beoordeeld te kunnen worden.
Een team scoort een punt door de bal het veld van de tegenstander te doen raken (binnen de lijnen of op de lijn) of doordat een tegenstander een fout maakt.
Zodra een team een punt scoort krijgt dat team in de volgende rally het recht van opslaan (ook wel serveren genoemd)
Het team dat de opslag naar zich toe haalt, roteert voor de opslag kloksgewijs één plaats.
Voor aanvang van een nieuwe rally mag een speler worden gewisseld. Ieder team heeft per set recht op maximaal zes wissels. Een speler die is uitgewisseld mag voor diezelfde speler weer worden ingewisseld maar mag daarna niet weer worden gewisseld. In totaal zijn dit dan dus twee wissels van de maximaal toegestane zes. Een uitzondering is dat de libero vrij gewisseld mag worden voor een willekeurige speler in het achterveld, zij het dat de libero niet mag serveren.
Ieder team heeft in elke set recht op twee time-outs van dertig seconden.
Tussen twee sets is een pauze toegestaan van maximaal 3 minuten.
Op het hoogste niveau zijn er in elke set technische time-outs van één minuut op het moment dat het eerste team het 8e en 16e punt scoort. Dit is niet het geval in een 5e set.
Een achterspeler mag een bal gesprongen overspelen, maar enkel indien hij afstoot achter de 3meterlijn. Hij mag wel voor de lijn landen. Maar als de hand waarmee de bal wordt overgespeeld niet boven het net komt, geldt deze regel niet.
De libero slaat nooit op en is altijd achterspeler. Hij mag nooit deelnemen aan een blokkerende actie. Op een bovenhandse pass van de libero mag alleen aangevallen worden als deze bovenhandse pass vanachter de driemeterlijn wordt opgezet.

[bewerken] Puntentelling

Binnen de Belgische en Nederlandse competitie wordt het Rally Point Systeem toegepast. Dit systeem is in het jaar 2000 ingevoerd om het spel aantrekkelijker te laten verlopen. Het komt er op neer dat iedere rally resulteert in een punt voor een van beide teams. De set eindigt als een team 25 punten heeft behaald en minstens twee punten meer heeft dan de tegenstander, dus als de stand 25-24 is wordt er tot 2 punten verschil doorgespeeld. Een eventuele vijfde set gaat tot 15 punten met twee punten verschil.

Voorheen werd er gewerkt met een ander systeem, het side out systeem. Hierbij kon alleen het serverende team een punt scoren. Als het niet-serverende team de rally wint, krijgt het wel de opslag, maar geen extra punt. Een set eindigt bij 15 punten met twee punten verschil.

Vanaf begin jaren 90 is het oude systeem langzaam overgegaan naar het nieuwe systeem, te beginnen met alleen de vijfde set op internationaal niveau tot uiteindelijk alle sets tot op het laagste nationale niveau.

Bij beide systemen is het zo dat het team dat het voorgaande punt gewonnen heeft, de volgende opslag krijgt (behalve bij het begin van een set).

[bewerken] Het spel

Wanneer een team de bal op de speelhelft van de tegenstander krijgt, de bal door de tegenstander buiten de lijnen wordt geslagen, of er een fout wordt gemaakt die wordt bestraft door de scheidsrechter, krijgt het de opslagbeurt. Die duurt totdat de tegenstander scoort.

De bal wordt in het spel gebracht door de serveerder door middel van een opslag of service vanachter de achterlijn: de bovenhands geslagen opslag of de sprongservice. Op recreatieniveau en bij de jeugd wordt ook wel de onderhandse opslag gebruikt. De opgeslagen bal moet over het net in het veld van de tegenstander belanden. Een vrij nieuwe regel is dat wanneer de bal het net raakt en er overheen gaat, het spel gewoon doorloopt. Eén van de veldspelers van de ontvangende partij vangt de geserveerde bal met naast elkaar gestrekte onderarmen op. In het hedendaagse volleybal mogen deze ook ' bovenhands ' gespeeld worden. Gewoonlijk wordt de bal doorgespeeld naar een spelverdeler. Komt de bal op de grond, wordt hij buiten de lijnen of in het net geslagen of fout geretourneerd, dan gaat de opslagbeurt naar de tegenstander, ongeacht de wijze van puntentelling.

De spelverdeler, een speler met een goede techniek en spelinzicht, staat in de rally iets rechts van het midden voor het net, of zorgt dat hij of zij daar komt te staan wanneer de bal van de tegenstander ontvangen is. Die speelt de bal meestal door naar een van de aanvallers de set-up (opzet) genoemd. De spelverdeler kan de set-up geven aan de buitenaanvaller ( meestal de receptie/hoek), die aan de linkerkant aan het net staat, de middenaanvaller (ook wel hoofdblokkeerder genoemd), die in het midden aan het net staat of aan de diagonaalspeler (= opposite), die rechts aan het net staat. In dat laatste geval wordt de set-up meestal achterover gegeven. Tevens kan de spelverdeler de set-up geven aan een van de achterspelers, deze kunnen een zogenaamde "3-meteraanval" uitvoeren. Dit houdt in dat ze net als de voorspelers alle ballen mogen slaan zolang de afzet van de aanval maar achter de 3-meterlijn gebeurt, de speler mag na het slaan van de bal wel na de 3-meterlijn landen. Binnen deze 3-meterlijn mogen de achterspelers de bal alleen over het net spelen, als zij hem onder de netrand raken. Een uitzondering voor de achterspelers is de libero die nooit vanuit het achterveld een aanvallende actie mag uitvoeren, hij mag de bal wel bijvoorbeeld onderhands over het net spelen. De aanvaller die de bal krijgt toegespeeld tikt of slaat de bal over het net naar de grond. Meestal wordt de smash toegepast, een harde klap met de vlakke hand, waarbij het balcontact zo kort mogelijk moet zijn. Soms gebruikt de aanvaller een legbal, bijvoorbeeld als de opzet niet goed is voor een smash, of om de tegenstander te verrassen.

De verdediging moet de bal van de grond zien te houden en doet dat gewoonlijk door een blok te vormen: een, twee of drie spelers springen tegelijk en naast elkaar met gestrekte armen en handen op, om de tegenstander te beletten de bal over het net heen te slaan/tikken. De kunst is om op het juiste moment en precies tegelijkertijd te springen, en natuurlijk op de plek waar de bal geslagen wordt. Blokkeren kan aanvallend zijn, waarbij de bal direct teruggaat naar het veld van de tegenpartij, of verdedigend, waarbij de bal zoveel mogelijk wordt vertraagd zodat deze door een teamgenoot makkelijker kan worden gespeeld.

Als een bal het blok passeert dient deze door de verdedigers in het achterveld te worden verdedigd. Dit levert vaak spectaculaire acties op met glijduiken en zijwaartse rollen. De enige jaren geleden geïntroduceerde libero is een specialist in dit soort verdedigende acties.

Gewoonlijk zitten trainer/coach, reservespelers en andere teamleden tegenover de hoofdscheidsrechter. Als de trainer/coach dat nodig vindt mag hij/zij een time-out aanvragen. De trainer maakt met zijn handen een T-teken, de scheidsrechter blaast af en er kan met de spelers worden overlegd. Een time-out kan simpelweg een tactische manoeuvre zijn om de vaart uit het spel van de tegenstander te halen, en/of nodig zijn om aanwijzingen aan de eigen spelers te geven. Een time-out duurt 30 seconden en mag per set en per team tweemaal worden aangevraagd.

[bewerken] Punten scoren

In volleybal kunnen op vele manieren punten worden gescoord. Naast de voor de hand liggende wijze van de bal in of uit slaan, moet ook de techniek van de spelers en de tactiek van de aanval volgens de regels gaan. Opvallend is dat je formeel als team geen punten kan maken, maar alleen dankzij een "fout" van de tegenstander. De meest voorkomende "fouten" waarmee een team punten kan maken staan hieronder:

In: de bal komt op de grond in de speelhelft van de tegenstander.
Uit: de bal komt op de grond buiten het speelveld; hieronder vallen ook de bal tegen de muur, het plafond of andere objecten spelen, of de bal tegen, naast of over de antennes spelen.
Touché: de bal is weliswaar uit, maar eerder aangeraakt door één van de tegenstanders.
Lijnfouten: Met een lichaamsdeel op of over één van de lijnen staan. Bij een aanval mag de middenlijn niet overschreden worden; bij een aanval van een achterspeler boven de netrand niet de drie-meterlijn betreden worden; bij een service mag door de serveerder niet de achterlijn of (de verlengden van) de zijlijnen betreden worden; de overige spelers mogen op dat moment niet met een hele voet buiten het speelveld staan.
Netfout: een tegenstander raakt (op een hinderlijke of opzettelijke wijze) het net aan.
double: men mag de bal geen 2 keer achter elkaar aanraken. Men mag hem wel twee keer aanraken als tussen de 1ste en de 2de aanraking een andere speler de bal heeft aangeraakt.
Viermaal spelen: de bal wordt meer dan drie keer aangeraakt.
Lang contact (dragen,tillen,liften): een tegenstander raakt de bal een te lange tijd.
Opstellingsfout: op het moment van de service staat het team niet in de juiste volgorde in het veld.
Servicefout: de service wordt niet in het veld van de tegenpartij gespeeld of de bal raakt eerst een object anders dan de netrand en komt dan in het veld van de tegenstander of degene die opslaat wacht langer dan 8 seconden.
Buiten de antenne: de bal wordt buiten de antenne langs gespeeld.
Gestolen bal: de bal wordt op jouw speelhelft gespeeld (meestal geprikt) door een speler uit het andere team voor of tijdens de set-up terwijl de bal nog niet over het net is geweest

[bewerken] Ontstaan van het volleybal

Uit tekeningen blijkt dat al in de 16e eeuw aan het Engelse hof van koningin Elizabeth een spel werd gespeeld dat veel op volleybal leek. Maar officieel geldt de Amerikaan William G. Morgan als de bedenker van het volleybal. Hij was sportleider bij de Young Men Christian Association (YMCA) in Massachusetts waar hij onder meer les gaf aan een groep al wat oudere zakenlieden. Het toen al bekende basketbal vond hij iets te hard voor deze groep en hij bedacht in 1895 een ander spel.

Morgan verzamelde spelregels uit de bestaande sporten als tennis, basketbal en honkbal. Deze regels bij elkaar werd volleybal. De bal moest zonder de grond te raken over het net worden gespeeld. Dit heet volley. Een netservice mocht één keer overgedaan worden en je mocht in het spel dribbelen tot één meter voor het net. Dribbelen hield in, de bal voor jezelf omhoog spelen. Een wedstrijd bestond uit innings. Zo'n inning was voorbij als alle spelers van beide teams een serveerbeurt hadden gehad. Bovendien was het mogelijk één tegen één te spelen, maar ook tien tegen tien. En om de vingers van de dames te beschermen konden zij de bal eerst vangen en dan opgooien.

De YMCA zag wel wat in dit spel en ging het verder ontwikkelen met de nodige wijzigingen:

1900 afschaffen van het dribbelen
1912 invoeren van het doordraaien
1917 regeling dat een game tot 15 punten gaat
1918 regeling dat zes spelers per team in het veld staan
2000 regeling dat een game tot 25 punten gaat

[bewerken] Volleybaltermen

[bewerken] Verschillende spelers

De basis van een volleybalteam bestaat uit de volgende type spelers:
- 2 receptie-hoek/passer/lopers/buiten(aanvaller)
- 2 middenaanvallers
- 1 diagonaal
- 1 passeur/spelverdeler
- 1 libero

Meest voorkomende beginopstelling:

diagonaal	middenaanvaller	passer/loper
passer/loper	middenaanvaller	spelverdeler

Passer/loper/buiten(aanvaller)

De passer/lopers zijn de spelers die samen met de libero voor de service-ontvangst en verdediging zorgen en aanvallen aan de buitenkant (links voor). Bekende Nederlandse passer/lopers zijn Ron Zwerver, Reinder Nummerdor, Guido Görtzen en Elles Leferink.

Middenaanvallers

De taken van de middenaanvaller zijn louter aanvallend: middenaanval, blok en service. De middenaanvaller wordt achterin het veld vaak vervangen door de libero. Bekende Nederlandse middenaanvallers zijn Bas van de Goor, Ronald Zoodsma en Francien Huurman.

Diagonaal

De diagonaalspeler valt aan op rechts. De naam diagonaal is afgeleid van de positie in het veld: diagonaal ten opzichte van de spelverdeler. De diagonaal helpt achter in het veld vaak niet bij de verwerking van de service van de tegenstander, zodat hij of zij vanuit het achterveld kan aanvallen. Bekende Nederlandse diagonaalspelers zijn Olof van der Meulen en Richard Schuil.

Spelverdeler

De spelverdeler speelt in principe elke tweede bal en zorgt er voor dat de aanvallers de mogelijkheid krijgen om te scoren. Een goede spelverdeler weet de blokkering van de tegenstander weg te spelen en zijn of haar aanvallers op de juiste manier te bedienen. Bekende Nederlandse spelverdelers uit het verleden zijn Peter Blangé en Avital Selinger en bij de dames Heleen Crielaard en Riëtte Fledderus.

Libero

De libero is pas in 1998 geïntroduceerd in het internationale volleybal en mag enkel in het achterveld vrij ingewisseld worden voor iedere andere speler. De libero is gespecialiseerd in service-ontvangst en verdediging. De libero mag geen bovenhandse set-up geven in het drie-meter- gebied. Bekende Nederlandse libero's zijn Marco Klok, Joost van der Hoek, Richard Rademaker en Dirk Sparidans.

[bewerken] Wedstrijden en competities

In België en Nederland wordt volleybal beoefend van recreatie- tot profniveau. Tienduizenden amateurs in Nederland en België spelen wekelijks gewestelijke en landelijke competitiewedstrijden. Ook worden regelmatig volleybaltoernooien georganiseerd op verschillende niveaus.

[bewerken] België

Het hoogste niveau in België is de Volleybal Liga. Bij de vrouwen is dit de eredivisie. Het op een na hoogste niveau, is zowel bij de vrouwen als de mannen de 1ste nationale.

De Belgische mannencompetitie draait mee in de subtop van Europa; België staat al enkele jaren 5^e of 6^e op de Europese ranglijsten.

De nationale ploegen doen het de laatste jaren ook niet slecht. De mannenploeg werd 9^e op het EK in 2007 en de vrouwenploeg 7^e in eigen land. De juniorendames (B-team) werden in 2009 zelfs Europees kampioen.

[bewerken] Nederland

Het hoogste niveau is Nederland is de A-league (de oude eredivisie) en daaronder volgen, op nationaal niveau, de B-league, de eerste en tweede divisie.
Op regionaal niveau, dus per district georganiseerd, komen hieronder de regiodivisie (voorheen derde divisie), de promotieklasse en daarna volgen de klassen 1 t/m 4-6 (afhankelijk van de regio).
Promotie- en degradatie gaat in deze volgorde.

Op professioneel niveau heeft het Nederlandse volleybal vooral bij de mannen de laatste 15 jaar een enorme sprong gemaakt. Al zo'n tien jaar draait het Nederlands volleybalteam (mannen) mee in de wereldtop.

Het begon met het Bankrasmodel, waarbij een aantal van de beste spelers van de landelijke competitie onder leiding van trainer Arie Selinger in een paar jaar tijd via dagelijkse trainingen in de Amstelveense sporthal Bankras werden klaargestoomd voor het grote werk. Dat resulteerde in een zilveren medaille op de Olympische Spelen van 1992. Na die Spelen nam Joop Alberda de leiding over en in 1996 won het oranjeteam goud op de Olympische Spelen in een zinderende finale tegen aartsrivaal Italië. Na dat hoogtepunt haakten de trainer en een aantal van de beste en meest ervaren spelers af, waarna een wat minder succesvolle periode onder leiding van Toon Gerbrands volgde. Intussen is een verjongd team onder trainer Bert Goedkoop bezig aan een nieuwe opmars, die bij de Spelen van 2004 tot goede resultaten had moeten leiden. Sinds 2006 is Peter Blangé de nieuwe coach van het oranjeteam.

[bewerken] Internationaal

[bewerken] Clubteams

De hoogste Europese volleybalcompetitie voor clubs is de Champions League.

[bewerken] Landenteams

Voor de landenteams zijn de volgende toernooien de belangrijkste:

[bewerken] Toernooien

Tegenwoordig worden toernooien op verschillende niveaus gehouden, van internationaal tot recreatief. Hierbij worden de internationale toernooien en toernooien om de nationale titel vooral vanuit de volleybalbonden van de betreffende landen georganiseerd. De overige toernooien worden veelal door volleybalverenigingen georganiseerd of in sommige gevallen door particulieren en bedrijven. De volleybalbonden hebben als voornaamste reden voor het organiseren van volleybaltoernooien, het promoten van de volleybalsport. De volleybalverenigingen organiseren toernooien vaak ook om het promoten van de volleybalsport, maar net zo belangrijk zijn 'iets extra's organiseren voor hun leden' en natuurlijk het 'aanvullen van de clubkas'. Afhankelijk van de omvang van het toernooi, komt er evenredig veel aan extra werkzaamheden bij. Dit heeft ervoor gezorgd dat bij grote volleybaltoernooien waar honderden teams aan meedoen, vele verenigingsleden en andere betrokkenen vrijwillig aan 'hun toernooi' meehelpen.