Vouwfiets

Bromptonvouwfiets in rijklare en ingeklapte toestand

Een vouwfiets (in Vlaanderen ook wel plooifiets genoemd) is een fiets die ingeklapt ("opgevouwen") kan worden tot een kleiner formaat. In sommige gevallen wordt het formaat verkleind door de fiets te scheiden in verschillende delen, men spreekt dan ook wel van een deelfiets

Ontwikkeling [bewerken]

De geschiedenis van de vouwfiets is vrijwel zo oud als die van de fiets zelf. Er zijn voorbeelden van opvouwbare hoge-bi-fietsen met deelbare/vouwbare wielen. Al in de negentiende eeuw en dus voor de Eerste Wereldoorlog, werden net als later voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog vouwfietsen geproduceerd voor militaire doeleinden. Vroege voorbeelden hiervan zijn de Ryan (USA), Gerard (Frankrijk) vouwfietsen uit 1894. Rond 1900 is ook het Nederlandse leger geïnteresseerd, getuige modellen van Burgers (ontworpen in samenwerking met Kapitein Wagtendonk) en de diverse militaire Fongers-vouwfietsen uit 1908-1915. Succesvolle andere voorbeelden zijn de vooral voor militaire doeleinden gefabriceerde vouwfietsen van Mikael Pedersen en BSA.

Maar de eerste vouwfietsen werden niet alleen ontwikkeld voor militaire doeleinden. Rond 1900 zijn er ook in Nederland verscheidene smeden en kleine fietsenmakers die zogenoemde schippersfietsen maken dan wel bestaande 'gewone' fietsen daartoe ombouwen door ze te voorzien van scharnieren en schuifmoffen. Een mooi voorbeeld daarvan zijn de schippersfietsen die fietsenmaker/smid van Leusden uit Breukelen geruime tijd gemaakt heeft.

Na de Tweede Wereldoorlog werden vouwfietsen geproduceerd, eerst door algemene fietsfabrikanten, later ook door gespecialiseerde bedrijven. De wens kwam vanuit het opkomende forensenverkeer. Mensen wilden een deel van hun woon-werkverkeer afleggen per fiets en deze gemakkelijk mee kunnen nemen in de auto of trein. Waar de eerste modellen nog "gewone" fietsen waren die met een knikmechanisme middendoor gevouwen konden worden, evolueerden de latere modellen tot eigenstandige ontwerpen met een betere balans tussen trapoverdracht en wiel, een veranderd wielformaat en een eigen vouwmechaniek die meer was dan een in tweeën kunnen opklappen. Moulton kwam in 1962 als eerste op de markt met een fiets met een uniseks instapframe, kleine wielen met hogedrukbanden, een lange wielbasis, en voor- en achtervering. Moultons ontwerp kreeg rond 1964 een deelbaar frame en zou grote navolging gaan krijgen. Met Bickerton kwam begin jaren 70 een vouwfiets op de markt die lichtgewicht was en ingeklapt kon worden tot een compact formaat. In 1976 leidde dit tot de Brompton.

De modernere modellen combineren een betere rijvaardigheid met een bescherming tegen afgeven van kettingwielen en fietsketting doordat er gekozen is voor alternatieve aandrijvingsmechanismen zoals een fiets met asaandrijving of met een aramide-aandrijfriem. Het Italiaanse merk Diblasi levert een vouwfiets met drie wielen die in het bijzonder geschikt is voor mensen met een evenwichtsprobleem of lichte lichamelijke handicap.

Voordelen [bewerken]

Polygoonjournaal uit 1964 over de opvouwbare fiets met de Gazelle Kwikstep.

Een vouwfiets kan op veel plaatsen mee naar binnen genomen worden en opgeslagen en ook meegenomen worden in elk ander vervoermiddel als auto, bus, trein, tram, metro of het bagageruim van het vliegtuig. In Nederland en België moet men betalen om een gewone fiets mee te nemen in de trein en bovendien kan dat in Nederland niet tijdens de spitsuren, maar een compact opgevouwen vouwfiets, mits deze in de ogen van de conducteur geen hinder veroorzaakt, mag gratis mee.

Nadelen [bewerken]

Prijs/kwaliteit - Een goede vouwfiets kost minstens evenveel als een goede 'gewone' fiets of zelfs iets meer. In absolute termen is een degelijke vouwfiets meestal kostbaarder om te produceren dan een doorsnee stadsfiets. Dit heeft twee oorzaken, het vouwbaar maken van het frame kost relatief veel materiaal (en dus geld), en de relatief kleine oplagen van zowel de fietsen zelf als de speciale dan wel speciaal aangepaste onderdelen voor een specifiek type vouwfiets. Een minder goed afgewerkte of onderhouden vouwfiets, of een verouderd model presteert duidelijk minder goed dan een doorsneefiets.
Prijsperceptie - De gemiddelde verkoopprijs van de aangeboden vouwfietsen ligt beduidend lager dan die van de gemiddelde 'gewone' fiets. Dit is deels te wijten aan de vaak belabberde kwaliteit van veel goedkope (vaak 'merkloze') vouwfietsen maar heeft niet in het minst te maken met de prijsperceptie van de consument (en vakhandel). Voor een vouwfiets is de gemiddelde prijsperceptie zodanig dat men € 400-€ 600 voor een vouwfiets al gauw te veel geld vindt waar inmiddels voor de gemiddelde 'gewone' fiets in Nederland tegen de € 900 moet worden neergeteld^[bron?].
Bagage - Door het gebruik van kleinere wielen dan algemeen gangbaar bij 'gewone' fietsen zijn sommige vouwfietsen erg geschikt voor het meenemen van veel en ook grotere bagagestukken. Sommige merken/types werden zelfs specifiek ontworpen om van die eigenschappen gebruik te maken. Meest bekende voorbeelden daarvan zijn de Moulton en de Brompton. Bijkomend voordeel van het gebruik van kleine wielen is dat de direct daarboven geplaatste bagage (op een bagagerek) een relatief laag zwaartepunt heeft met als gevolg dat dit het rijgedrag gunstig beïnvloedt. Nadeel is dat bij het achterwiel laag geplaatste brede bagagestukken en hangende fietstassen sneller in conflict komen met de voeten van de berijder. In de alledaagse praktijk kan men echter op veel vouwfietsen slechts een beperkte hoeveelheid bagage meenemen.
Rijcomfort - Goed ontworpen kleinwielige fietsen en vouwfietsen hoeven in rijcomfort niet onder te doen voor fietsen met grotere wielen. Maar dan dient wel rekening te zijn gehouden met de specifieke eigenschappen die het gevolg zijn van de gekozen wielgrootte en bandenmaat. Fietsen als Moulton, Brompton en Birdy zijn voorbeelden van fietsen waar dat in hoge mate is gelukt omdat daar bij het ontwerp doelbewust rekening is gehouden met de invloed van de wieldiameter op het rijgedrag, De rolweerstand is zeer laag gehouden door het gebruik van relatief smalle hogedrukbanden terwijl gebrek aan schokabsorptie wordt ondervangen door eenvoudige (Brompton) tot zeer ingenieuze (Moulton) veersystemen in het frame van de fiets.
Problemen - Kleinwielige fietsen, dus ook vouwfietsen met kleine wielen kunnen problemen geven bij het overbruggen van sommige hindernissen zoals tramsporen en stoepen; Bij kleinwielige fietsen zonder een goed werkend veersysteem is veelal het rijcomfort sterk verminderd op sterk hobbelig wegdek (zoals kinderkopjes en kasseien).