Vuurwerkramp in Enschede

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
(Doorverwezen vanaf Vuurwerkramp Enschede)
Ga naar: navigatie, zoeken
Vuurwerkramp in Enschede
Foto van de vuurwerkramp
Foto van de vuurwerkramp
Plaats Enschede, Nederland
Coördinaten 52° 14′ NB, 6° 54′ OL
Datum 13 mei 2000
Doden 23
Gewonden +/- 950
Vuurwerkramp in Enschede
Vuurwerkramp in Enschede

De vuurwerkramp in Enschede, of kortweg de vuurwerkramp, vond plaats op zaterdag 13 mei 2000 in de Nederlandse stad Enschede. Bij de ramp vatte een opslagruimte met vuurwerk van het bedrijf S.E. Fireworks vlam. Er vielen 23 doden (waaronder vier brandweermannen) en ongeveer 950 mensen raakten gewond, 200 woningen werden geheel vernield.

De ramp[bewerken]

S.E. Fireworks importeerde Chinees vuurwerk dat werd gebruikt bij popconcerten. De brand begon rond 3 uur 's middags, op het werkterrein van een pakhuis van S.E. Fireworks. In dit pakhuis lag ongeveer 900 kilogram vuurwerk opgeslagen. Het vuur verspreidde zich naar twee containers, die illegaal buiten het gebouw waren opgeslagen. De brandweer kon het vuur aanvankelijk niet bedwingen, en een derde container vatte vlam. Deze container ontplofte korte tijd later. Een kettingreactie van soortgelijke ontploffingen resulteerde uiteindelijk in de grootste ontploffing: die van de centrale bunker. Hierbij kwam 177 ton vuurwerk tot ontploffing.

De ontploffingen vaagden de hele woonwijk Roombeek in Enschede weg. Een gebied van circa 42 hectare werd geheel verwoest. De grootste ontploffing was tot 60 kilometer ver te horen. De rookkolom die hierna ontstond was onder andere vanaf Deventer en in een straal van circa 70 kilometer van Enschede te zien. Tweehonderd woningen werden volledig verwoest; circa 1500 woningen buiten de wijk en circa 500 omliggende bedrijven raakten zwaar beschadigd; 1250 mensen raakten dakloos. De alarmcentrale had na de explosie niet meteen een goed beeld van de hele situatie, maar op de enorme klap en de gigantische rookwolken reageerden veel brandweerkorpsen al op eigen initiatief. Vele brandweer-, politie- en ambulance-eenheden uit Hengelo, Oldenzaal, Almelo en de verre omtrek trokken richting Enschede, inclusief Duitse brandweerkorpsen en hulpdiensten van Nordhorn, Gronau, Rheine en andere plaatsen vlak over de grens. Zelfs vanuit de Randstad kwamen ambulances en hulpdiensten toesnellen. De materiële schade werd geschat op ongeveer 1 miljard gulden (454 miljoen euro).

Van de vuurwerkramp werden van dichtbij beelden gemaakt door oud-journalist Danny de Vries van de regionale omroep RTV Oost. Deze televisiebeelden gaan al jaren de hele wereld over. De oorzaken van de ramp zijn nog steeds niet helemaal duidelijk. Acht minuten voor de grote explosie gaf de brandweer het sein "brand meester".

Uit respect voor de slachtoffers onderbrak de publieke omroep de uitzending van het Eurovisiesongfestival 2000 om het nieuws te melden. Televoting voor het festival werd stilgelegd om capaciteit vrij te maken voor noodoproepen.

Aan de rouwmars/stille tocht in Enschede, zes dagen later op 19 mei, namen ruim 100.000 mensen deel onder wie premier Kok en kroonprins Willem-Alexander. Eerder had koningin Beatrix het rampgebied bezocht.

Veroordelingen[bewerken]

De twee directeuren van het bedrijf, Rudi Bakker (bijgestaan door mr. Peter Plasman) en Willie Pater (bijgestaan door mr. Gabriel Meijers) werden op 2 april 2002 door de rechtbank in Almelo vrijgesproken van de schuld voor de dood van de slachtoffers.[1][2] Zij kregen 6 maanden gevangenisstraf opgelegd, waarvan drie voorwaardelijk en een boete (2250 euro) voor het opzettelijk overtreden van een aantal milieuvoorschriften en handel in illegaal vuurwerk. Na drie maanden voorarrest kwamen zij vrij. Het gerechtshof in Arnhem veroordeelde de twee directeuren op 12 mei 2003 in hoger beroep echter tot een jaar celstraf.[3] Volgens het hof hebben zij zich schuldig gemaakt aan het overtreden van milieuvoorschriften, illegale handel in vuurwerk en brand, en ontploffing door schuld met de dood tot gevolg. Bakker is in cassatie gegaan, maar zonder succes.[4] Ook tekende hij beroep aan bij het Europees Hof in Straatsburg, omdat hij geen eerlijk proces zou hebben gehad. Dit hof achtte zijn verzoek niet-ontvankelijk.

Op 22 augustus 2002 veroordeelde de Almelose rechtbank André de Vries tot vijftien jaar gevangenisstraf, wegens brandstichting op het terrein van het vuurwerkbedrijf, die leidde tot de ontploffing van het opgeslagen vuurwerk. De veroordeelde, die bij de uitspraak van het vonnis de rechter te lijf wilde gaan, riep dat hij onschuldig was en ging in hoger beroep. Op 12 mei 2003 werd hij door het gerechtshof in Arnhem vrijgesproken van brandstichting. Het hof vernietigde het vonnis van de rechtbank in Almelo. Het hof vond dat er geen overtuigend bewijs was voor zijn schuld, en dat hij daarom moest worden vrijgesproken. In het bijzonder vond het hof dat weinig bewijskracht uitging van de onsamenhangende verklaringen die De Vries had gedaan in het huis van bewaring.

Nasleep[bewerken]

Herdenkingsplaat aan de Deurningerstraat

De ramp heeft in Nederland geleid tot onderzoek naar regelgeving en regelhandhaving op het gebied van vuurwerk en andere ontplofbare stoffen door rijk en gemeente. Sommige meenden dat laks overheidsoptreden de voorwaarden voor de ramp heeft geschapen en dat degene die de brand aanstak niet alleen verantwoordelijk mag worden gehouden. Ook meenden sommigen dat de in 2002 door de rechtbank opgelegde straffen niet met elkaar in verhouding waren.

In 2005 schreef onderzoeksjournalist Alexander Nijeboer in de Nieuwe Revu dat twee militaire experts, die kort na de explosie op het rampterrein arriveerden, ontstekingsmechanismen (vermoedelijk van landmijnen) zouden hebben gezien. SP-Kamerlid Krista van Velzen stelde naar aanleiding van de publicatie schriftelijke vragen aan Staatssecretaris van Defensie Cees van der Knaap. Deze antwoordde dat er uit het rapport blijkt dat er geen enkele aanwijzing gevonden is voor de aanwezigheid van militair materiaal of bedreiging van hulpverleners. Er is voor zover bekend ook geen aangifte gedaan wegens bedreiging.

In mei 2010 kwam er een nieuwe getuige naar buiten die nog gehoord moet worden. Zij is een familielid van een van de directeuren. Volgens de getuige zou de brand die bij de vuurwerkopslagplaats leidde tot de dodelijke explosies, veroorzaakt kunnen zijn door een bedrijfsongeval. Op de rampdag zou wel degelijk zijn gewerkt. Dat is door de directie en andere medewerkers altijd ontkend.[5]

Over de ramp is door de componist Klaas de Vries in samenwerking met librettist David Mitchell in 2010 een opera gecomponeerd getiteld Wake. De opera is precies tien jaar na de ramp, op 13 mei 2010, bij de Nationale Reisopera in première gegaan.

Nieuwe aangifte en herzieningsverzoek[bewerken]

Nieuwe stukken, waar AVRO's EenVandaag de hand op wist te leggen, werpen tien jaar na dato een ander licht op de mogelijke oorzaak van de ramp in 2000. De stukken zouden er onder meer op wijzen dat de ware toedracht van de ramp mogelijk toch op brandstichting berust; het rapport spreekt over een "menselijke oorzaak". In de uitzending van EenVandaag op 30 november 2010 kwam naar voren dat er op basis van die stukken door strafadvocaat John Peters namens zijn cliënt Rudi Bakker (een van de voormalige eigenaren van SE Fireworks) aangifte was gedaan tegen de toenmalige officier van justitie en een hoge functionaris van de politie Twente. Zij zouden de stukken hebben verduisterd om ze daarmee uit het (politie)strafdossier te houden.[6][7] Bakker diende begin 2012 een herzieningsverzoek in bij de Hoge Raad vanwege de nieuw opgedoken feiten, maar in juni dat jaar wees de Hoge Raad dit verzoek af.[8]

Tijdlijn[bewerken]

Gebeurtenis Tijdstip
Melding brand Tollensstraat door motoragent 15:01:46
Eerste melding door burger 15:02:14
Eerste brandweerauto aanwezig met vier man 15:08
Eerste ambulance aanwezig 15:16
Brand meester 15:27
Eerste steekvlam 15:33:34
Eerste grote explosie 15:34:40
Laatste vernietigende explosie 15:35:46
Rampenplan 16:15[9]

Zie ook[bewerken]

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Strafvonnis: Rb Almelo 2 april 2002, LJN AE0934.
  2. Strafvonnis: Rb Almelo 2 april 2002, LJN AE0935.
  3. Arrest gerechtshof inhoudende veroordeling tot één jaar celstraf: Gerechtshof Arnhem 12 mei 2003, LJN AF8393.
  4. Arrest Hoge Raad inhoudende verwerping beroep: HR 1 februari 2005, LJN AP8469.
  5. Politie hoort nieuwe getuige vuurwerkramp NU.nl, 5 mei 2010
  6. Vuurwerkramp: Stukken onderzoek verduisterd, EenVandaag, 30 november 2010
  7. Vuurwerkramp: Achtergehouden proces-verbaal (pdf), EenVandaag, 30 november 2010
  8. Geen herziening zaak vuurwerkramp, NOS Nieuws, 26 juni 2012
  9. 08:10 - 08:15 http://www.youtube.com/watch?v=ydQarqlanQc