Wapen van Amsterdam

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Nuvola single chevron right.svg Voor de voormalige klederblekerij in Gouda, zie Het Wapen van Amsterdam. Voor het koopvaardijschip, zie Wapen van Amsterdam (schip).
Amsterdam.svg
Wapen van Amsterdam met Rudolfinische Keizerskroon en het devies.
Amsterdam Frans wapen.svg
Wapen van Amsterdam tussen 1810 en 1813

Het wapen van Amsterdam bestaat uit rood schild met daarop een zwarte paal met drie onder elkaar geplaatste zilveren verkorte Andreaskruisen of sautoirs. Het schild is gedekt door een rood gevoerde gouden keizerskroon en wordt vastgehouden door twee staande gouden leeuwen. Onder het schild is een wit lint met de wapenspreuk "Heldhaftig Vastberaden Barmhartig". Ditzelfde ontwerp vindt men terug op de Amsterdamse vlag, maar dan liggend.
Historici gaan ervan uit dat het wapen van Amsterdam afgeleid is van wapen van Jan Persijn, heer van Amsterdam tussen 1280 en 1282.[1][2] Andere bezittingen van de familie Persijn, Amstelveen (Nieuwer-Amstel) en Ouderkerk aan de Amstel (Ouder-Amstel) voeren vergelijkbare wapens die eveneens grote overeenkomsten met het familiewapen van Persijn vertonen.

Amsterdam
Amstelveen
Ouder-
Amstel

Sommigen menen dat de kruisen staan voor de drie plagen die Amsterdam getroffen hebben, nl. het water, het vuur en de pest. Deze symboliek wordt soms echter ook aan de kleuren toegeschreven: rood is het vuur, wit het water en zwart de pest. Een andere theorie is dat de drie kruizen staan voor drie doorwaadbare plaatsen in de Amstel. Voor geen van deze ideeën bestaat enige historische basis.
De drie kruizen vindt men terug op allerlei gebouwen, in vele logo's en ook op de Amsterdammertjes.

Het wapen, waarschijnlijk rond 1280 ingevoerd, komt vanaf 1419 in documenten voor. Het oudste overblijfsel ervan is aangetroffen op een stempeltang van het lakengilde uit 1350 die onder het Damrak werd gevonden bij de aanleg van de Noord/Zuidlijn.[3]

De stad kreeg in 1489 van Maximiliaan van Oostenrijk het recht om boven haar wapenschild de Rooms-Duitse keizerskroon te voeren (de Nederlanden maakten toen deel uit van zijn Rijk). Dit geschiedde als dank voor de steun in de vorm van een geldlening, die de stad hem verleende tijdens de Jonker Fransenoorlog (een laatste oprisping van de Hoekse en Kabeljauwse twisten).[4] Een andere lezing is dat de keizer op deze wijze zijn verering van het Mirakel van Amsterdam tot uitdrukking zou hebben gebracht, nadat hij hier zou zijn genezen van een vreemde ziekte (syfilis). [bron?] De kroon naar het model van de Rudolfinische keizerskroon is onder meer aan te treffen op de Westertoren en de Blauwbrug.

Na de Tweede Wereldoorlog werd, als hulde aan het verzet van de Amsterdammers, het devies 'Heldhaftig, Vastberaden, Barmhartig' aan het wapen toegevoegd, met koninklijke toestemming van toenmalig koningin Wilhelmina in 1946.

Blazoen[bewerken]

De officiële omschrijving, het blazoen, van het wapen van Amsterdam uit 1816: "Van keel, beladen met een pal van sabel, waarop 3 kruisen van zilver, staande in den zin van den pal." [5][6] Volgens de regels van de heraldiek is dit echter niet toegestaan. Het gebruik van deze kleuren, zwarte balken op rode ondergrond, maakt dit wapen tot een raadselwapen.[7]

Trivium[bewerken]

  • Van de NS-locomotieven van de 1600/1800-serie heeft locomotief 1601 het wapen van Amsterdam op de zijkanten staan.

Zie ook[bewerken]


Gemeentewapens in de provincie Noord-Holland

Aalsmeer · Alkmaar · Amstelveen · Amsterdam · Beemster · Bergen · Beverwijk · Blaricum · Bloemendaal · Bussum · Castricum · Den Helder · Diemen · Drechterland · Edam-Volendam · Enkhuizen · Graft-De Rijp · Haarlem · Haarlemmerliede en Spaarnwoude · Haarlemmermeer · Heemskerk · Heemstede · Heerhugowaard · Heiloo · Hilversum · Hollands Kroon · Hoorn · Huizen · Koggenland · Landsmeer · Langedijk · Laren · Medemblik · Muiden · Naarden · Oostzaan · Opmeer · Ouder-Amstel · Purmerend · Schagen · Schermer · Stede Broec · Texel · Uitgeest · Uithoorn · Velsen · Waterland · Weesp · Wijdemeren · Wormerland · Zaanstad · Zandvoort · Zeevang

Bronnen, noten en/of referenties
  1. Nicolaas Simon van Winter, Aanteekeningen tot opheldering van verscheide zaken in den Amstelstroom voorkomende., blz. 156 [1]
  2. Marijke Carasso-Kok, Nienke Huizinga, Ester Wouthuysen, Wiard Krook, Geschiedenis van Amsterdam, Uitgeverij Boom, 2004 ISBN 9789058751812, p. 57
  3. Andreaskruizen ouder, met dank aan de Noord/Zuidlijn, Het Parool, 25 september 2008
  4. Zie voor Vondels verwijzing naar Andries Boel Dirksz: Op de Wapenkroon Van Amsterdam, Joost van den Vondel.De werken van Vondel, Deel 5, 1645-1656 (1931), DBNL, De Maatschappij voor goede en goedkoope lectuur, Amsterdam 1931, pagina 909, verzen 3 -12 en noot 7,.
  5. Wapen van Amsterdam, Heraldry of the World
  6. "Keel" is rood, "sabel" is zwart. Een "pal" is een verticale baan.
  7. Steenkamp, J. C. P. W. A. Heraldisch Vademecum. Amersfoort: S. W. Melchior.