Wapen van Haarlem

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
Wapen van Haarlem

Het wapen van Haarlem is het officiële herkenningsteken van de stad Haarlem. Bestanddelen van het wapen zijn verbonden aan de Haarlemse geschiedenis en legenden. De voorwerpen op het schild zijn ook onderdeel van de vlag van Haarlem.

Wapenbeschrijving[bewerken]

Het wapen bestaat uit een rood veld met daarin een zilveren zwaard met een handvat van goud, daarboven een kruis en geflankeerd door vier zespuntige zilveren sterren. Verder bestaat het wapen uit een dorre boom met hieraan twee hangende Damiate klokjes. Aan weerszijden van het wapen staan twee gouden leeuwen als schildhouders. Het wapenschild gedekt met een gouden kroon. 'Vicit vim virtus' is de wapenspreuk, dit is Latijn voor: "Moed heeft het geweld overwonnen" De schildhouders waren vroeger twee herten die wijzen op de herten die toen nog in de Haarlemmerhout leefden. De dorre boom in het wapen verwijst naar de Haarlemmerhout.[1]

De verovering van Damiate[bewerken]

Een Haarlems schip doorbreekt de ketting bij Damiate die de toegang tot de Nijl blokkeert. Geschilderd door Cornelis Claesz. van Wieringen in 1628.

Het Egyptische Damiette, ook Damiate genoemd, heeft een belangrijke rol gespeeld in de Haarlemse geschiedenis en legenden. Paus Innocentius III riep in 1215 Europa op om Jeruzalem op de moslims te heroveren door een Vijfde Kruistocht. Graaf Willem I van Holland reageerde ook op zijn oproep waardoor de Haarlemse ridders zich ook bij de vloot voegden. Omdat Jeruzalem te zwaar was verdedigd werd besloten Egypte aan te vallen om zo een goede onderhandelingspositie te krijgen voor de teruggave van Jeruzalem. Damiate was een grote goed verdedigde stad, het lag in de Nijldelta en aan de noord- oost- en westkant omgeven door water. Aan de zuidzijde was een drievoudige muur gebouwd en zware kettingen blokkeerden de toegang tot de Nijl. Een sterk bastion moest de kettingen beschermen. Op 26 mei 1218 begon de belegering bij Damiate door 85.000 kruisvaarders.[1]

16 maanden en 22 dagen duurde het voordat het zwaar verdedigde bastion was gevallen. Het verhaal ging dat de Haarlemmers een belangrijke rol hebben gespeeld bij de val van de stad. De Haarlemmers zouden de ketting hebben kapotgevaren met een schip met een zaag op de boeg.[1] Na de verovering van Damiate werd geprobeerd Damiate te ruilen voor Jeruzalem, maar de onderhandelingen mislukten. Daarop werden Caïro en andere Egyptische steden aangevallen, zonder succes. De aanval op Caïro in 1221 mislukte omdat de sluizen waren opengezet door de Sultan en de kruisridders waren ingesloten door het water. De kruisridders moesten het pas veroverde Damiate opgeven in ruil voor een vrije aftocht.

Wapenvermeerdering[bewerken]

Een Haarlemse ridder ontvangt het zilveren zwaard van keizer Frederik II en het kruis van de patriarch van Jeruzalem vanwege de verdiensten van de stad tijdens de Vijfde Kruistocht. Schilderij van Pieter de Grebber uit 1620.

Omstreeks 1480 was Johannes van Leiden, prior van het Karmelietenklooster in Haarlem, de eerste die over het het ontstaan van het wapen schreef.[1] Het wapen van Haarlem bestond eerst alleen uit een veld met de vier sterren. Maar na de heldenrol die de Haarlemmers hebben gespeeld bij de verovering van Damiate door de ketting bij Damiate kapot te varen werd het wapen uitgebreid. De strijdlust en vindingrijkheid van de Haarlemmers maakte zoveel indruk op keizer Frederik II dat het wapen mocht worden uitgebreid met een zwaard. De patriarch van Jeruzalem stond ook toe dat het kruis werd toegevoegd. Dit wordt ook de 'wapenvermeerdering' genoemd en is ook te zien in het schilderij uit 1620 van Pieter de Grebbel.

Het Damiate-verhaal en de 'wapenvermeerdering' worden echter tegengesproken door het ooggetuigenverslag van Olivier van Keulen, waarin niets te vinden is over het heldhaftige optreden van de Haarlemmers. Waarschijnlijk heeft Johannes Haarlem wat meer aanzien willen geven met dit verhaal. De Damiate-legende wordt ook tegengesproken door het feit dat het oudst bekende stadszegel uit 1345 het wapen met zwaard en kruis nog niet gebruikt, pas in 1391 gebeurde dit voor het eerst.[1]

Het Damiate-verhaal is vaak afgebeeld door kunstenaars om de legende levend te houden. In 1628 maakte Cornelis Claesz. van Wieringen een schilderij en in 1629 een ontwerp voor een tapijt over deze gebeurtenis in opdracht van het stadsbestuur van Haarlem. Het tapijt van Van Wieringen is het grootste wandtapijt uit de zeventiende eeuw en hangt nog steeds in het stadhuis van Haarlem. Elke avond zijn vanuit de toren van de Grote Kerk de Damiaatjes nog te horen die ook herinneren aan de verovering van Damiate. Deze klokjes zijn ook verwerkt in het wapen. De Damiaatjes zijn niet uit Damiate afkomstig, maar hangen pas vanaf 1564 in de kerktoren.[1] De Haarlemse stadsregering schonk een gebrandschilderd raam, ontworpen door Pieter Holsteyn met de geschiedenis van Damiate aan de Hervormde kerk in de Rijp.


Bronnen, noten en/of referenties
  1. a b c d e f Koorn, F.W.J. et al. (1984) Ach lieve tijd: 750 jaar Haarlem, de Haarlemmers en hun rijke verleden. Haarlem: Vrieseborch; Zwolle: Waanders, pp. 8, 34.