Fosfine

Fosfine
Structuurformule en molecuulmodel
Structuurformule van fosfine
Algemeen
Molecuulformule      (uitleg)	PH3
IUPAC-naam	fosfaan
Andere namen	waterstoffosfide, fosforwaterstof
Molmassa	34 g/mol
SMILES	P
CAS-nummer	7803-51-2
EG-nummer	232-260-8
Beschrijving	kleurloos gas
Vergelijkbaar met	trimethylfosfine, trifenylfosfine
Waarschuwingen en veiligheidsmaatregelen
H-zinnen	R12-R17-R26-R34-R50
P-zinnen	S28-S36/37-S45-S61-S63
Omgang	niet inademen, blootstelling vermijden
Opslag	gasfles verwijderd houden van direct zonlicht, hitte, vonken en open vlammen; bewaartemperatuur mag niet hoger worden dan 52°C
MAC-waarde	0,14 TGG-8uur 0,28 TGG-15min (resp. 0,1 ppm en 0,2 ppm)
Fysische eigenschappen
Aggregatietoestand	gasvormig
Kleur	kleurloos
Dichtheid	0,00139 g/cm³
Smeltpunt	-134 °C
Kookpunt	-87,8 °C
Oplosbaarheid in water	312 g/L
Geometrie en kristalstructuur
Kristalstructuur	trigonaal bipyramidaal
Thermodynamische eigenschappen
ΔfHog	5,4 kJ/mol
Sog, 1 bar	210,2 J/mol·K
Waar mogelijk zijn SI-eenheden gebruikt. Tenzij anders vermeld zijn standaardomstandigheden gebruikt (298,15 K of 25 °C, 1 bar)
Portaal    Scheikunde

Fosfine, volgens de IUPACregels: fosfaan, maar ook bekend als fosforwaterstof of waterstoffosfide (PH₃), is een fosforverbinding, een zeer giftig gas dat vaak voor ongediertebestrijding door gassing wordt gebruikt. Het gas zelf is geurloos, kleurloos, brandbaar, en al in vrij lage concentraties dodelijk.

Voor gebruik als gassingsmiddel wordt fosfine vaak gebruikt in de vorm van aluminiumfosfide- of magnesiumfosfidekorrels, waaruit bij contact met water uit de omgevingslucht gedoseerd fosfine vrijkomt, door hydrolyse van het metaalfosfide. Deze korrels bevatten ook andere chemische stoffen waaruit ammoniak ontstaat, wat helpt om de kans op spontane ontsteking of explosie van het fosfinegas te verminderen. Zij bevatten ook andere agentia (b.v. methaanthiol) om het gas een ruikbare "knoflookgeur" te geven om voor de aanwezigheid in de lucht te waarschuwen. Dergelijke korrels of tabletten worden onder meer ingezet tegen mollen en woelratten.

Fosfine wordt ook gebruikt als doteerstof in de halfgeleiderindustrie. Fosfine behoort tot de chemische productgroep "hydrides". Fosfine ontstaat als men witte fosfor in een NaOH oplossing gaat koken. Naast het fosfine ontstaat ook wat difosfine, P₂H₆, dat verantwoordelijk is voor de zelfontbranding aan de atmosfeer. In oplossing ontstaat daarbij natriumhypofosfiet waarin het P-atoom omringd is door twee O-atomen en twee H-atomen. Het is daardoor een sterk reducerende stof met veel toepassingsmogelijkheden.

Een belangrijke toepassing is de chemische reductie van nikkelionen uit waterige oplossing tot een fosforhoudende nikkellaag die goed kan hechten aan geprofileerde oppervlakken. Zie daarvoor het artikel stroomloos nikkel.

Veiligheidsconcentraties

Men kan de hoeveelheid fosfine in de omgevingslucht meten met een gasmeetbuisje, of met een digitaal meetapparaat dat met een fosfine sensor is uitgerust. Soms wordt aan het fosfinegas een knoflookgeur toegevoegd zodat men het gas wel kan ruiken (net zoals men bij aardgas een reukstof, mercaptaan, toevoegt). Deze geurstof is afhankelijk van de fabrikant en wordt vaak pas duidelijk herkenbaar bij hogere waardes (boven 1 ppm):

• tot 0,1 ppm MAC-tgg 8 uur: mogelijk sterke knoflookgeur, geen persoonlijk beschermingsmiddellen verplicht/ noodzakelijk.
• ± 0,2 ppm is hoogste MAC-tgg waarde, is max 15 minuten per gebeurtenis, mag meerdere malen per dag voorkomen. Mogelijke sterke knoflookgeur, persoonlijk beschermingsmiddel niet verplicht.
• hoger dan 0,2 ppm filter masker verplicht (gasmasker, volgelaatmasker met minimaal grijsfilter) verblijf niet langer dan nodig, conform de bestrijdingsmiddelenwet zal perslucht gedragen moeten worden.

Zie ook

• Lijst van toxische gassen

Externe link

•  International Chemical Safety Card van Fosfine

Referenties