Wereldtentoonstelling van 1883

Uit Wikipedia, de vrije encyclopedie
Ga naar: navigatie, zoeken
EXPO Amsterdam 1883
Het festivalterrein op het huidige Museumplein
Het festivalterrein op het huidige Museumplein
BIE-classificatie Niet erkende tentoonstelling
Naam Internationale Koloniale en Uitvoerhandelstentoonstelling
Bouwwerk Rijksmuseum (geopend 1885)
Oppervlakte 22 hectare
Aantal bezoekers 1.400.000
Deelnemers
Aantal landen 28
Ligging
Land Vlag van Nederland Nederland
Locatie Museumplein
Coördinaten 52° 21′ NB, 4° 53′ OL
Data
Openingsdatum 1 mei 1883
Sluitingsdatum 31 oktober 1883
Universele-tentoonstellingen
Vorige Wereldtentoonstelling van 1880 in Melbourne
Volgende Wereldtentoonstelling van 1888 in Barcelona
Het Nederlandse koloniale paviljoen met standbeeld van Jan Pieterszoon Coen
Voor de wereldtentoonstelling werd Hotel Krasnapolsky uitgebreid met 125 kamers en de (hier getoonde) Wintertuin-serre

De Wereldtentoonstelling van 1883 vond plaats van 1 mei tot 1 oktober 1883 in Amsterdam. Deze wereldtentoonstelling, officieel de Internationale Koloniale en Uitvoerhandel Tentoonstelling of Exposition Universelle Coloniale et d'Exportation Générale geheten, was de eerste internationale koloniale tentoonstelling, gehouden om de koloniale handel en rijkdommen te presenteren.

De wereldtentoonstelling van 1883 trok minstens een miljoen bezoekers. Ook in 1887 en 1895 werden in Amsterdam wereldtentoonstellingen gehouden.

De initiatiefnemer voor de wereldtentoonstelling van 1883 was de Franse ondernemer Edouard Agostini, die ook bij de wereldtentoonstelling van 1878 in Parijs was betrokken. Agostini presenteerde in 1880 zijn plan aan de stad en aan koning Willem III. De Nederlandse regering weigerde in eerste instantie het evenement te financieren, maar Agostini wist geld voor het project los te peuteren bij Belgische en Franse investeerders.

De wereldtentoonstelling vond plaats op een braakliggend veld achter het Rijksmuseum (nog in aanbouw), het huidige Museumplein. Het hoofdgebouw in "Moorse" stijl, ontworpen door de Franse architect Paul Fouquiau, werd gebouwd van hout bedekt met gips en geschilderd doek om de indruk van marmer te geven. Tussen de twee grote torens hing een groot doek in "Indiase" stijl met gipsbeelden van olifantenhoofden en andere dieren. In het gebouw waren 28 landen vertegenwoordigd met paviljoens, waaronder Japan, de Verenigde Staten, China, Canada, Turkije, Siam (Thailand) en Transvaal.

Te zien in het hoofdgebouw waren onder andere een telefoontoestel, hout- en metaalbewerkingsmachines en een brandkast waar wel acht mensen in pasten. Er was ook een koloniale afdeling met producten als tabak en rubber en een Javaanse kampong met "inboorlingen". Het tentoonstellen van mensen werd in die tijd niet als mensonterend ervaren en werd een terugkerend fenomeen op latere wereldtentoonstellingen.

Andere gebouwen op het tentoonstellingsterrein waren onder meer een muziekpaviljoen, het paviljoen van de stad Amsterdam, het Nederlandse koloniale paviljoen, een Japanse bazaar, winkels en Nederlandse, Engelse en Duitse restaurants. Het terrein werd doorsneden door een gracht met een brug van bamboe en een Chinese jonk.

Voor het Nederlandse koloniale paviljoen stond een standbeeld van Jan Pieterszoon Coen die (als gouverneur-generaal van Nederlands-Indië) voor een belangrijk deel verantwoordelijk was geweest voor de verovering van de Indonesische archipel.

Effecten[bewerken]

De wereldtentoonstelling, met meer dan een miljoen bezoekers uit de hele wereld, gaf Amsterdam een enorme economische impuls. Het toerisme, vandaag zo belangrijk voor de stad, kwam voor het eerst goed op gang.

Een aantal hotels in Amsterdam werd gebouwd of uitgebreid om te profiteren van de vele bezoekers, waaronder Hotel Americain, het Doelen Hotel en Hotel Krasnapolsky, waar speciaal voor de gelegenheid de chique Wintertuin-serre gebouwd werd en elektrische verlichting aangelegd werd, destijds een noviteit.

Wat nu nog in Amsterdam resteert van de wereldtentoonstelling is het toegangshek van het Vondelpark aan de Stadhouderskade en een collectie objecten in het Tropenmuseum die in het Nederlandse koloniale paviljoen te zien was geweest. Ook het Ethnographisch Museum Artis kreeg een deel dat later - na de opheffing van dit museum - eveneens in het Tropenmuseum terecht is gekomen. Het merendeel van de duizenden voorwerpen uit dit paviljoen werd echter geschonken aan het 's Rijks Ethnographisch Museum in Leiden, nu Museum Volkenkunde. Enkele delen van het Duits restaurant zijn nu te zien in het Veenkoloniaal Museum in Veendam.

Heineken gebruikt nog steeds het etiket Diplôme d'Honneur op zijn flesjes, een eer die op de wereldtentoonstelling van 1883 aan de bierbrouwer verleend werd.

In 1895 volgde een tweede wereldtentoonstelling op het Museumplein, de Wereldtentoonstelling voor het Hotel- en Reiswezen.

Literatuur[bewerken]

  • Alberdingk Thijm, J.A., "De waereldtentoonstelling van 1883", in: De Gids 1883, III, pp. 292-310.
  • Bloembergen, Marieke, De koloniale vertoning; Nederland en Indië op de wereldtentoonstellingen (1880-1931). Amsterdam: Wereldbibliotheek, z.j. ISBN 902841925X

Externe links[bewerken]

Bronnen, noten en/of referenties
Achteraf door BIE erkende tentoonstellingen: Londen (1851) · Parijs (1855) · Londen (1862) · Parijs (1867) · Wenen (1873) · Philadelphia (1876) · Parijs (1878) · Melbourne (1880) · Barcelona (1888) · Parijs (1889) · Chicago (1893) · Brussel (1897) · Parijs (1900) · St. Louis (1904) · Luik (1905) · Milaan (1906) · Brussel (1910) · Turijn (1911) · Gent (1913) · San Francisco (1915) · Barcelona/Sevilla (1929) · Chicago (1933)
Algemene/Universele tentoonstellingen (BIE): Brussel (1935) · Parijs (1937) · New York (1939) · Port-au-Prince (1949) · Brussel (1958) · Seattle (1962) · Montreal (1967) · Osaka (1970) · Sevilla (1992) · Hannover (2000) · Shanghai (2010) · Milaan (2015) · Dubai (2020)
Gespecialiseerde tentoonstellingen (BIE): Stockholm (1936) · Helsinki (1938) · Luik (1939) · Parijs (1947) · Lyon (1949) · Stockholm (1949) · Lille (1951) · Jeruzalem (1953) · Rome (1953) · Napels (1954) · Turijn (1955) · Helsingborg (1955) · Beit Dagan (1956) · Berlijn (1957) · Turijn (1961) · München (1965) · San Antonio (1968) · Budapest (1971) · Spokane (1974) · Okinawa (1975) · Plovdiv (1981) · Knoxville (1982) · New Orleans (1984) · Plovdiv (1985) · Tsukuba (1985) · Vancouver (1986) · Brisbane (1988) · Plovdiv (1991) · Genua (1992) · Daejeon (1993) · Lissabon (1998) · Nagoya (2005) · Zaragoza (2008) · Yeosu (2012) · Astana (2017)
AIPH-Tuinbouwtentoonstellingen (BIE): Floriade Rotterdam (1960) · Hamburg (1963) · Wenen (1964) · Parijs (1969) · Floriade Amsterdam (1972) · Hamburg (1973) · Wenen (1974) · Montreal (1980) · Floriade Amsterdam (1982) · München (1983) · Liverpool (1984) · Osaka (1990) · Floriade Zoetermeer/Den Haag (1992) · Stuttgart (1993) · Kunming (1999) · Floriade Haarlemmermeer (2002) · Rostock (2003) · Chiang Mai (2006/7) · Floriade Venlo (2012) · Antalya (2016) · Berlijn (2017) · Beijing (2019) · Floriade Almere (2022)
Afgelaste tentoonstellingen: Lyon (1914) · E42, Rome (1942) · EXPO 95 Wenen & Budapest (1995) · Seine Saint Denis (2004)
Overige wereldtentoonstellingen: New York (1853) · Dublin (1853) · Tokio (1867) · Dublin (1874) · Berlijn (1879) · Sydney International Exhibition (1879) · Amsterdam (1883) · New Orleans (1884) · Antwerpen (1885) · Londen (1886) · Amsterdam (1887) · Brussel (1888) · Glasgow (1888) · Melbourne (1888) · Antwerpen (1894) · Milaan (1894) · San Francisco (1894) · Atlanta (1895) · Amsterdam (1895) · Berlijn (1896) · Buffalo (1901) · Turijn (1902) · Christchurch (1906) · Dublin (1907) · Hampton Roads (1907) · Seattle (1909) · Semarang (1914) · San Diego (1915) · Rio de Janeiro (1922) · Wembley (1924) · Parijs (1925) · Philadelphia (1926) · Antwerpen (1930) · Luik (1930) · Parijs (1931) · Cleveland (1936) · San Francisco (1939) · New York (1964)