West-Duitsland

Bundesrepublik Deutschland
←  ←  1949 – (1990)  →
(Details) (Details)
Kaart
1957-1990
Algemene gegevens
Hoofdstad	Bonn
Oppervlakte	248.717 km²
Bevolking	± 63.254.000 (1990)
Talen	Duits
Religie(s)	Protestantisme, Rooms-katholicisme
Nat. feestdag	17 juni (Dag van de Duitse eenheid)
Volkslied	Deutschlandlied
Munteenheid	Duitse Mark
Regering
Regeringsvorm	Federale Republiek
Staatshoofd	Bondspresident
Regeringsleider	Bondskanselier
Legislatuur	Bondsdag, Bondsraad

Staatkundige geschiedenis van Duitsland

Kelten Germanen Grote Volksverhuizing (4e-6e eeuw) Frankische Rijk (5e eeuw-843) Oost-Frankische Rijk (843-962) Heilige Roomse Rijk (962-1806) Rijnbond (1806-1813) Duitse Bond (1815-1866) Noord-Duitse Bond (1866-1871) Duitse Rijk Duitse Keizerrijk (1871-1918) Weimarrepubliek (1918-1933) Nazi-Duitsland (1933-1945) Oostgebieden (-1945) Na-oorlogs Duitsland Geallieerde zones (1945-1949) Saarland (1947-1956) Verdeeld Duitsland: West-Duitsland (1949-1990) DDR (1949-1990) Duitse hereniging (1990) Duitsland (1990-heden)

Portaal   Duitsland Portaal   Geschiedenis

Gebied van de oude Bondsrepubliek
incl. West-Berlijn

West-Duitsland (Duits: Westdeutschland) was de informele maar bijna universeel gebruikte naam van de Bondsrepubliek Duitsland (Duits: Bundesrepublik Deutschland, BRD) van 1949 tot 1990, toen de Bondsrepubliek het oostelijke deel van het huidige Duitsland nog niet omvatte, dat toen nog de Duitse Democratische Republiek (DDR) was. Naast het westen van Duitsland maakte ook het zuiden van Duitsland deel uit van West-Duitsland. West-Duitsland had de bijnaam Bonner Republik omdat de hoofdstad tot 1991 in Bonn aan de rivier de Rijn lag. Pas sinds 1999 zetelen de organen van de Bond in Berlijn.

De Bondsrepubliek werd in 1949 opgericht door samenvoeging van de Amerikaanse, Britse en Franse bezettingszones. In 1955 werd ze soeverein onder geallieerd voorbehoud. In 1957 werd het protectoraat Saarland opgeheven en als deelstaat onderdeel van de Bondsrepubliek. In 1990 verenigden zich de oude Bondsrepubliek en de gebieden van de DDR, doordat de nieuwe DDR-deelstaten zich bij de Bondsrepubliek aansloten. Sindsdien worden die deelstaten, die al eerder deel van de Bondsrepubliek uitmaakten, alte Bundesländer (oude deelstaten) genoemd, terwijl het voormalige West-Duitsland vaak als Oude Bondsrepubliek wordt aangeduid.

Geschiedenis

De Bondsrepubliek is ontstaan na de totale nederlaag van het nationaal-socialistische Duitsland in 1945. De Duitse steden waren grotendeels verwoest, vele Duitse mannen dood, vermist of in krijgsgevangenschap en het land was bezet door geallieerde troepen. Duitsland raakte alle gebieden ten oosten van de rivieren Oder en Neisse kwijt aan Polen en de Sovjet-Unie, en de Duitstalige bevolking werd uit deze gebieden en de rest van Oost-Europa verdreven, waardoor ruim 10 miljoen mensen extra in het verkleinde Duitsland terecht kwamen.

Tussen 1945 en 1949 ontstonden verschillen van mening tussen de geallieerde bezetters, die uitmondden in de invoering van de D-mark in de Franse, Britse en Amerikaanse bezettingszones. Als reactie blokkeerde de Sovjet-Unie de toegang tot West-Berlijn.

Op 23 mei 1949 werd West-Duitsland als Bondsrepubliek Duitsland opgericht als samenvoeging van de drie westelijke bezettingszones. West-Duitsland werd volledig onafhankelijk verklaard op 5 mei 1955, met Bonn als hoofdstad. Het grootste gedeelte van het vroegere bezettingsleger werd echter niet teruggeroepen, voornamelijk om het land te beschermen tegen de bedreiging van de Sovjet-Unie.

West-Duitsland trad toe tot de NAVO op 9 mei 1955 en was een van de stichtende leden van de EEG. De natie werd vervolgens een focus in de Koude Oorlog vanwege haar belangrijke positie tussen de landen van het Westen en van het Warschaupact.

De vroegere Duitse hoofdstad, Berlijn, werd eveneens verdeeld tussen Oost- en West-Duitsland, waardoor het westelijke gedeelte een enclave binnen de Duitse Democratische Republiek was. West-Berlijn maakte formeel geen deel uit van de Bondsrepubliek. De parlementsleden van West-Berlijn hadden in de Bondsdag geen stemrecht en de dienstplicht gold niet voor inwoners van West-Berlijn.

De Bondsrepubliek beschouwde zich als enige vertegenwoordiger van Duitsland. Tot 1969 hanteerde de Bondsrepubliek de Hallsteindoctrine, waarbij ze de diplomatieke verbindingen verbrak met die landen die de DDR erkenden. Onder bondskanselier Willy Brandt en staatssecretaris Egon Bahr werd een ontspanningspolitiek gevoerd naar het Oostblok, de zogenaamde Neue Ostpolitik. Deze leidde tot verdragen met de Sovjet-Unie, Polen, de DDR en Tsjechoslowakije. In 1973 werden zowel de Bondsrepubliek als de DDR lid van de Verenigde Naties.

Aan het eind van de jaren zestig liet de Duitse studentenbeweging stevig van zich horen. Bij een demonstratie in West-Berlijn in 1967 werd de student Benno Ohnesorg door een politiekogel gedood. Een jaar later werd een aanslag gepleegd op studentenleider Rudi Dutschke. Deze gebeurtenissen leidden tot een radicalisering van een deel van de studentenbeweging. In de jaren zeventig werd West-Duitsland geconfronteerd met de Rote Armee Fraktion (RAF), een links-extremistische terreurgroep. De eerste groep RAF-leden werd in 1972 aangehouden. In de herfst van 1977 was een tweede generatie RAF-leden actief: zij vermoordden de bankdirecteur Jürgen Ponto, ontvoerden werkgeversvoorzitter Hanns-Martin Schleyer en lieten een Lufthansa-vliegtuig kapen. Na de bestorming van het vliegtuig pleegden Baader, Ensslin en Raspe zelfmoord en werd Hanns-Martin Schleyer vermoord.

Na de val van de Berlijnse Muur op 9 november 1989 was de Duitse hereniging snel een feit. Dit werd formeel voltrokken op 3 oktober 1990, nadat de Bondsrepubliek, de DDR en de vier overwinnaars van de Tweede Wereldoorlog het Zwei-plus-Vier-Vertrag tekenden. Later trokken de vier mogendheden hun troepen terug.

Bestuurlijke indeling

De 10 deelstaten (Bundesländer, enkelvoud: Bundesland) van West-Duitsland waren:

• Baden-Württemberg
• Beieren (Bayern)
• Bremen
• Hamburg
• Hessen
• Nedersaksen (Niedersachsen)
• Noordrijn-Westfalen (Nordrhein-Westfalen)
• Rijnland-Palts (Rheinland-Pfalz)
• Saarland
• Sleeswijk-Holstein (Schleswig-Holstein)

West-Berlijn (Berlin (West)) functioneerde als een deelstaat van West-Duitsland maar maakte formeel geen deel uit van de Bondsrepubliek. Afgevaardigden van Berlijn hadden in de Bondsdag geen stemrecht en inwoners van Berlijn hadden geen dienstplicht in de Bundeswehr.

Demografie

In 1982 had West-Duitsland 61,5 miljoen inwoners waarvan 4,6 miljoen buitenlanders. Honderd jaar eerder woonden in hetzelfde gebied slechts ongeveer 20 miljoen inwoners. Na de Tweede Wereldoorlog nam West-Duitsland 14 miljoen inwoners op uit Oost-Europa en de DDR. Daarnaast vestigden zich sinds de jaren zestig miljoenen gastarbeiders in West-Duitsland. West-Duitsland had een geboortecijfer van 10,1 geboorten per 1000 inwoners, waarmee het een van de laagste geboortecijfers ter wereld had.

De autochtone bevolking van de oude Bondsrepubliek spreekt voornamelijk Duits. In het noorden van Sleeswijk-Holstein is een kleine Deense minderheid.

Presidenten

• 1949-1959: Theodor Heuss
• 1959-1969: Heinrich Lübke
• 1969-1974: Gustav Heinemann
• 1974-1979: Walter Scheel
• 1979-1984: Karl Carstens
• 1984-1990: Richard von Weizsäcker (tot 1994 in het verenigde Duitsland)

Bondskanseliers

Periode	Kanselier	Partij	Kabinet
1949-1963	Konrad Adenauer	CDU	Adenauer I · Adenauer II · Adenauer III · Adenauer IV · Adenauer V
1963-1966	Ludwig Erhard	CDU	Erhard I · Erhard II
1966-1969	Kurt Georg Kiesinger	CDU	Kiesinger
1969-1974	Willy Brandt	SPD	Brandt I · Brandt II
1974-1982	Helmut Schmidt	SPD	Schmidt I · Schmidt II · Schmidt III
1982-1990 tot 1998 in het verenigde Duitsland	Helmut Kohl	CDU	Kohl I · Kohl II · Kohl III

Kenmerkende West-Duitse regelingen

De Bondsrepubliek heeft enkele kenmerkende regelingen:

• De kiesdrempel van 5 %, waarmee versplintering van het parlement zoals in de tijd van de Weimarrepubliek voorkomen moet worden
• De regeling van de constructieve motie van wantrouwen: een regering kan pas worden afgezet als de oppositie voldoende stemmen in het parlement heeft om een nieuwe regering te vormen
• Het verbod van extremistische partijen. Hiermee werden onder andere de neonazistische Sozialistische Reichspartei en de communistische KPD verboden.
• De decentralisatie van de macht, waarbij een groot deel van bevoegdheden bij de deelstaten werd ondergebracht.

Leger van de Bondsrepubliek

Sinds de capitulatie van Duitsland in 1945 was het land bezet en was het leger ontbonden. Ook na de oprichting van de Bondsrepubliek in 1949 had het land geen leger. Na het mislukken van het plan voor een Europese Defensie Gemeenschap werd op 12 november 1955 de Bundeswehr opgericht. Na een wijziging in de Duitse Grondwet werd de Bondsrepubliek lid van de NAVO. In 1956 werd de dienstplicht ingevoerd voor mannen tussen 18 en 45 jaar, later aangevuld door een civiele dienstplicht voor gewetensbezwaarden. West-Berlijn maakte officieel geen deel uit van de Bondsrepubliek en was uitgesloten van de dienstplicht.

Tijdens de Koude Oorlog had de Bundeswehr een groot aandeel in de NAVO-strijdkrachten in Centraal-Europa. De Bundeswehr telde 495.000 militairen en 170.000 man burgerpersoneel. Het leger (Heer) bestond uit drie legerkorpsen met twaalf divisies. De luchtmacht (Luftwaffe) maakte deel uit van het geïntegreerde NAVO-luchtverdedigingssysteem NATINAD, terwijl de voornaamse inzet van Marine op de Oostzee en de Noordzee was.

Sport

De twee belangrijkste sportevenementen die West-Duitsland organiseerde waren:

• De Olympische Zomerspelen in München in 1972 die beheerst werden door het gijzelingsdrama. Hierbij werden 11 Israëlische atleten door de Palestijnse Zwarte September-beweging vermoord
• Het Wereldkampioenschap voetbal 1974, waarbij West-Duitsland weliswaar wereldkampioen werd, maar waarbij West-Duitsland de enige interland verloor die ooit tegen de DDR werd gespeeld.

Beelden

• 

  Haven van Bremen: katoen uit de VS, 1949

• 

  De Bondsdag in Bonn, 1952

• 

  De eerste bondskanselier, Konrad Adenauer (links), in 1959 met de eerste bondspresident, Theodor Heuss

• 

  De populaire Volkswagen Käfer, hier een model uit 1961

• 

  De journaliste en latere terroriste Ulrike Meinhof, 1964

• 

  Bundesgartenschau (tuinbouw-tentoonstelling) in Karlsruhe, 1967

• 

  Schlager-zanger Udo Jürgens, 1970

• 

  Olympiapark in München voor de spelen van 1974

• 

  De Bondsrepubliek wordt 25 jaar oud, 1974

• 

  DDR-leider Erich Honecker op staatsbezoek in Bonn, 1987

• 

  Opvang voor Duitsers uit Oost-Europa, 1988