Westlandsche Stoomtramweg Maatschappij
De N.V. Westlandsche Stoomtramweg Maatschappij (W.S.M.) is een voormalige tramwegmaatschappij die personen en goederen door het Westland vervoerde. Het bedrijf werd opgericht op 30 juli 1881 te Amsterdam en was vanaf 14 december 1891 gevestigd te Loosduinen (sedert 1 juli 1923 gemeente Den Haag), met als directeur ir. Henri Gustave Verspijck
Tot 1885 werden de lijnen van de WSM geëxploiteerd door de Hollandsche IJzeren Spoorweg-Maatschappij en daarna door de WSM zelf. Vanaf 1923 exploiteerde de WSM ook autobusdiensten. Op 1 oktober 1965 werd de bedrijfsnaam veranderd in NV Westlandse Streekvervoer Maatschappij met behoud van de initialen WSM. Het bedrijf is per 1 januari 1969 opgegaan in het vervoerbedrijf Westnederland.
Inhoud |
Geschiedenis [bewerken]
De lijnen waren uitgevoerd in normaalspoor. Het lijnennet had uiteindelijk een lengte van totaal 49,6 km. Het werd gefaseerd geopend in een 35 jaar durende periode met de volgende mijlpalen:
- Het eerste traject tussen Den Haag Lijnbaan en Loosduinen werd op 24 juni 1882 geopend en in 1883 doorgetrokken via Poeldijk naar Naaldwijk.
- In datzelfde jaar kwam ook de zijtak Poeldijk – Monster – 's-Gravenzande in gebruik
- In 1888 kwam er een dienst van Loosduinen naar Kijkduin met alleen zomerexploitatie (alleen in 1923-24 werd ook 's winters gereden).
- In 1905 werd de lijn van 's-Gravenzande verlengd naar Hoek van Holland.
- In 1907 werd het tramnet verder uitgebreid van Naaldwijk via Westerlee en De Lier naar Maaslandse Dam.
- Vijf jaar later bereikte de tramlijn via Maasland het station Maassluis.
- Ook in 1912 kwam de verbinding van Maaslandse Dam via Schipluiden en Den Hoorn naar station Delft tot stand.
- In 1917 kwam er te Maaslandse Dam een extra verbindingsboog, zodat rechtstreeks van en naar alle drie richtingen kon worden gereden.
De keuze voor normaalspoor bleek terecht te zijn, want de tuinbouwproducten behoefden niet te worden overgeladen en konden per spoor verder worden vervoerd vanaf de aansluitingen op het spoorwegnet in Delft en Maassluis. In Hoek van Holland werden de goederen overgeladen op de veerboot naar Engeland. Bovendien liepen de sporen van de WSM rechtstreeks vanaf de meeste veilingen in het Westland. Dit was de reden waarom de WSM veel vracht vervoerde.
Vanaf 1923 exploiteerde de WSM ook busdiensten in het Westland, waarna het personenvervoer per tram snel afnam en de nadruk bij de raillijnen kwam te liggen op vervoer van goederen, vooral tuinbouwproducten en kolen voor de verwarming van de kassen. Begin jaren twintig werd langdurig onderhandeld met de HTM, die het traject Den Haag-Loosduinen wilde overnemen en elektrificeren. Uiteindelijk kwam de elektrische tram er niet. In plaats daarvan werden deze stoomtramdienst en die naar Kijkduin in 1928 gestaakt en gingen WSM-bussen tegen HTM-tarief het lokale vervoer verzorgen naar Loosduinen, dat in 1923 door de gemeente 's-Gravenhage was geannexeerd. In 1932 werden de sporen naar het centrum van Den Haag opgebroken. Pas op 1 oktober 1946 nam HTM-buslijn P dit vervoer over en werd tussen Den Haag en Loosduinen een vervoerverbod van kracht voor de interlokale WSM-bussen.
Op 1 oktober 1932 werd het volledige personenvervoer per tram door de WSM beëindigd. Slechts één jaar gedurende de Tweede Wereldoorlog (1942-43) heeft de WSM nog passagiers per spoor vervoerd. In december 1967 zijn op twee opeenvolgende dagen nog "nostalgische" ritten gereden met twee stoomtramlocs (18 en 30) van de Tramweg-Stichting van Delft naar Loosduinen en terug.
Eind jaren veertig van de 20e eeuw werd de exploitatie van de spoorlijnen van de WSM overgenomen door de Nederlandse Spoorwegen, die er met diesellocs reed, eerst met War Department-locs en later met locs uit de 450-serie. Op 1 februari 1970 werd het laatste traject tussen Den Hoorn en Delft definitief gesloten en daarmee verdween de herinnering aan de Westlandsche Stoomtramweg Maatschappij uit het straatbeeld.
Trajecten van de WSM-stoomtram [bewerken]
- Den Haag - Loosduinen (1882-1932)
- Loosduinen – Kijkduin (1888-1928)
- Loosduinen – Poeldijk (1883-1968)
- Poeldijk - Hoek van Holland (1883-1965)
- Poeldijk – Maaslandse Dam (1883-1968)
- Maaslandse Dam – Maassluis (1912-1934)
- Maaslandse Dam – Delft (1912-1968)
Aanvankelijk was het eindstation voor passagiers in Hof van Delft, maar dat station is naderhand verplaatst. Op dat moment was de gemeente al opgegaan in gemeente Delft. Met de aankoop van grond in Delft ondervond de WSM zo veel problemen dat de directie de gemeente per brief liet weten in alle stilte de dienstregeling te willen openen. Bij de verkoop van het gesloten traject heeft men jarenlang onderhandeld over afkoopsommen.
Overzicht kaarten [bewerken]
-
WSM lijnen op Openstreetmap achtergrond -
WSM lijnen in het zwart en spoorlijnen in het blauw
Kaarten per traject [bewerken]
-
Den haag Loosduinen -
Loosduinen - Kijkduin -
Loosduinen - Poeldijk.png -
Poeldijk - Hoek van Holland -
Poeldijk - Maaslandse dam -
Maaslandse dam - Maassluis -
Maaslandse dam - Delft
Busdiensten [bewerken]
Na de Eerste Wereldoorlog versnelde het leven en kreeg de stoomtram de bijnaam "Wij Sukkelen Maar". Toen in de jaren twintig de tram bij het personenvervoer de concurrentiestrijd met allerlei nieuw opgerichte busdiensten ging verliezen, besloot de WSM in 1923 een eigen busdienst op te richten. Dit bleek een succes en in 1939 werd voor het toervervoer een dochterbedrijf opgericht: de N.V. Pullman-Express-Amova. In 1941 nam de WSM de lijndiensten met vergunningen en een deel van het buspersoneel over van het Wateringse busbedrijf VIOS (Vooruitgang Is Ons Streven), dat als zelfstandig touringcarbedrijf bleef voortbestaan. De WSM werd het grootste busbedrijf in het Westland en reed vanaf het midden van de jaren zestig ook op enkele lijnen van de HTM. De lokale vervoersverboden binnen de agglomeratie Den Haag verdwenen toen en de busdiensten van beide bedrijven werden op elkaar afgestemd. Voor de stedenrij Rotterdam - Schiedam - Vlaardingen, waar de RET de stadsvervoerder was, gold hetzelfde. De WSM had niet alleen streek- en voorstadsvervoer, maar ook een toerbedrijf van aanzienlijke omvang. Naast Pullman-Express-Amova werd in 1954 het reisbureau Lissone-Lindeman overgenomen en werd aanvankelijk nauw samengewerkt met reisbureau Speedwell.
Overnames en fusies [bewerken]
In 1943 werd de WSM een dochteronderneming van de Nederlandse Spoorwegen. De dienstverlening veranderde niet. In 1965 werd de goederendienst geheel door de NS overgenomen.
In hetzelfde jaar nam de WSM de stadsbusdienst Rijswijk (ZH) over van het busbedrijf Groeneveld te Strijen.
Op 1 januari 1969 fuseerde het bedrijf met Citosa tot Westnederland, gevestigd te Waddinxveen. Westnederland fuseerde in 1995 met Zuid-West-Nederland tot de ZWN-groep. Deze ging in 1999 op in Connexxion, dat de busdiensten in het Westland na aanbesteding op 30 augustus 2009 overdroeg aan Veolia Transport Nederland, krachtens een contract met een looptijd tot 27 augustus 2016.
Overblijfselen [bewerken]
Onroerend goed [bewerken]
Op een aantal plaatsen zijn nog steeds goed bewaarde WSM-gebouwen te zien.
- Het station in Schipluiden doet dienst als museum.
- Het oude station van Naaldwijk is als moskee in gebruik.
- Het oude tramstation van 's-Gravenzande, waarin lange tijd een zaadhandel gevestigd was, is verbouwd tot woonhuis, maar heeft de oude beschildering teruggekregen.
- Het voormalige WSM-hoofdkantoor in Loosduinen is een notariskantoor.
- De trambrug over de Vlaardingervaart in Schipluiden is sinds 1974 in gebruik als fietsbrug. De brug is vooral in de zomermaanden populair bij recreanten.
- Grote gedeelten van het oude tracé Delft - Schipluiden - Maasland/De Lier zijn nu in gebruik als fietspad. (oostroute langs de Gaag, Gaagpad voorbij Schipluiden, Weidepad richting Maasland, Kralingerpad richting De Lier)
- Fietspad Noorlandsepad tussen Hoek van Holland en 's-Gravenzande.
Museummaterieel [bewerken]
Een klein deel van het trammaterieel van de Westlandsche Stoomtramweg Maatschappij is bewaard gebleven. De Museumstoomtram Hoorn – Medemblik beschikt over:
- DWK-motorwagen 40 uit 1923 (deels gerestaureerd, in afwachting van voltooiing);
- Orenstein & Koppel-stoomlocomotief 23 H.J.H. Modderman uit 1918 (buiten dienst, in afwachting van restauratie).
Van het autobusmaterieel van de Westlandse Streekvervoer Maatschappij zijn twee bolramer-streekbussen bewaard gebleven:
- Leyland-Werkspoor-bus 4697 uit 1958, bij de Stichting Veteraan Autobussen;
- Leyland-Den Oudsten-bus 7602 uit 1966, aanvankelijk in het Nederlands Spoorwegmuseum, thans in particuliere handen.
- De restanten van WSM-bus 2007 (Crossley-Aviolanda) uit 1948 zijn in handen van het Haags Bus Museum.
Bronnen, noten en/of referenties
|
